Sức ép từ nhiều phía

Serbia và Kosovo đã có cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên kể từ khi Kosovo tự tuyên bố độc lập cách đây 3 năm. Dù không đạt được kết quả như mong đợi, nhưng cuộc gặp này là bước đi quan trọng, cho thấy Serbia và Kosovo đều có thiện chí muốn tháo gỡ những nút thắt căng thẳng còn hiện hữu. Nói cách khác, nó chỉ dừng lại ở ý nghĩa tinh thần khi 2 ngày không đủ giải quyết những thách thức và bất đồng đặt ra trong quan hệ song phương.

Cái bắt tay giữa đại diện Serbia và Kosovo tại Bỉ cho thấy, thời gian đã có thể làm lành miệng vết thương. Phát biểu tại cuộc họp, bà Edita Tahiri, trưởng đoàn đàm phán Kosovo nhấn mạnh: “Tôi đến đây với một tinh thần xây dựng”. Còn đại diện của phía Serbia, ông Stefanovic cho biết, ông sẵn sàng bắt tay với bà Edita Tahiri, để đàm phán với Kosovo.

Xét trên thực tế, cuộc gặp trực tiếp này được giới phân tích đánh giá là động thái tích cực trong mối quan hệ Serbia - Kosovo. Bởi sau cuộc chiến Kosovo những năm 98-99 của thế kỷ trước, quan hệ Kosovo - Serbia luôn trong tình trạng căng thẳng khi Pristina nhiều lần đơn phương đòi độc lập.

Mâu thuẫn bùng phát tới mức cao điểm khi 3 năm trước đây, Kosovo với sự hậu thuẫn của Mỹ và phương Tây tự đơn phương tuyên bố độc lập và tách khỏi Serbia. Trong 3 năm qua, quan hệ Serbia - Kosovo trở nên băng giá hơn bao giờ hết khi hai bên luôn có những tuyên bố công kích nhau và cả hai chấm dứt hoàn toàn các mối quan hệ.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao Serbia và Kosovo lại tiến hành đàm phán trực tiếp vào thời điểm này?

Theo giới phân tích, có hai lý do chính kéo Serbia và Kosovo xích lại gần nhau. Thứ nhất là sức ép từ phương Tây, nói cách khác là Liên minh châu Âu. Serbia từ lâu đã không chấp nhận nền độc lập của Kosovo. Nhưng Serbia lại cần EU và cần một quy chế thành viên đầy đủ của EU để hội nhập vào khối này. Cao uỷ phụ trách Đối ngoại của EU, bà Ashton và nhiều quan chức EU khác đã nhiều lần bóng gió rằng, sẽ không có chuyện Serbia gia nhập EU nếu Belgrade không tuân thủ những điều kiện EU đặt ra.

Con bài mà EU đưa ra ở đây, không nằm ngoài chuyện Serbia cần đàm phán với Kosovo để giải quyết những khúc mắc song phương. Nói cách khác, nếu không đàm phán với Kosovo, Serbia sẽ “ít có cơ hội” tham gia vào EU. Toan tính của EU còn sâu xa hơn nữa khi thông qua đàm phán, những khúc mắc về cơ chế chính trị của Kosovo mới có thể được xoá bỏ và Kosovo mới có thể “hợp pháp hoá” trở thành thành viên mới của EU. Qua đó chấm dứt những tranh cãi kéo dài về cái gọi là “vấn đề Kosovo”, vốn gây ảnh hưởng không ít đến uy tín của EU.

Thứ hai, bản thân Kosovo cũng tự nhận thấy cần thiết phải đàm phán với Serbia. Nói gì đi nữa, dù Kosovo dựa dẫm vào Mỹ và EU, nhưng “nước xa không cứu được lửa gần”. Kosovo nằm trong lòng Serbia, và thực tế trong 3 năm qua cho thấy Kosovo khó có thể tách biệt hoàn toàn với Serbia. Bởi, nếu không có sự đồng ý của Serbia, Kosovo không thể tiến hành các hoạt động thương mại hoặc mở đường bay qua không phận Serbia để ra nước ngoài. Đó là chưa kể đến vấn đề cộng đồng người Serbia ở Kosovo vốn mang tư tưởng ly khai, đòi tách khỏi Kosovo về với Serbia. Những yếu tố này chắc chắn ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hằng ngày của người dân và đời sống chính trị ở Kosovo, cũng như tới tương lai của vùng này. Mặt khác, trực tiếp đàm phán với Serbia sẽ giúp Prestina xoá bỏ hình ảnh một vùng đất bị cô lập, xoá bỏ cái nhìn ít thiện cảm của dư luận đối với việc Thủ tướng nước này bị cáo buộc tới các vụ buôn bán nội tạng người trong cuộc chiến Nam Tư cũ. Vì thế, giảm bớt căng thẳng với Serbia ở thời điểm này, có lẽ sẽ mang nhiều cái lợi cho Kosovo.

Dù nói vậy, nhưng 2 ngày đàm phán không thể giải quyết mọi vấn đề. Serbia vẫn bảo lưu quan điểm “không công nhận nhà nước Kosovo độc lập” và trong cuộc họp hai ngày này, vẫn còn khá nhiều chuyện “tế nhị” cả Kosovo và Serbia đều không đề cập đến. Rõ ràng, bức màn ngăn cách Serbia-Kosovo mới chỉ được vén lên một chút, và khoảng cách giữa các bên vẫn còn rất xa./.