Thoả thuận ngừng bắn nào cho Trung Đông?

>> Israel bàn về giai đoạn ba của chiến dịch trên bộ

Một số đề xuất hòa bình đang được nêu lên, gồm đề xuất chung theo sáng kiến của Pháp và Ai Cập, một đề xuất của Cộng hoà Czech, một của Thổ Nhĩ Kỳ và một đề xuất đang được Mỹ chuẩn bị. Trong số đó, đề xuất chung của Pháp và Ai Cập được xem là nổi bật và đầy đủ hơn cả. Có những điểm gì đáng chú ý trong các đề xuất này và đâu là giải pháp khả thi cho vấn đề?

Về cơ bản, có thể thấy rằng tất cả các đề xuất hòa bình được các nước đưa ra đều thể hiện mong muốn chung là sớm chấm dứt chiến sự tại dải Gaza. Tuy nhiên, do lập trường khác biệt của bản thân các nước làm trung gian dẫn tới các đề xuất của họ đặt nặng trách nhiệm cho phía Israel hơn hay phía Hamas hơn. Mang tính chung chung hơn cả là đề xuất còn chưa được công khai của Cộng hoà Czech, dường như chỉ đề cập đến việc ngừng bắn tại dải Gaza trong thời gian sớm nhất có thể. Đề xuất của Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu chỉ liên quan đến việc gửi quân gìn giữ hòa bình đến dải Gaza, thể hiện sự quan tâm của Thổ Nhĩ Kỳ muốn tăng cường vai trò giám sát hòa bình ở Trung Đông.

Sau nhiều ngày “khoanh tay đứng nhìn”, Mỹ đã phải tuyên bố đang xem xét một thỏa thuận ngừng bắn cho Trung Đông. Song đề xuất của Mỹ thể hiện một sự thiên vị rõ rệt khi yêu cầu Hamas ngừng bắn rocket sang dải Gaza và giải quyết vấn đề các đường hầm nối Gaza với Ai Cập mà Mỹ cho là được Hamas sử dụng để vận chuyển vũ khí. Trong khi đó, Mỹ không trực tiếp yêu cầu Israel ngừng chiến sự mà chỉ nêu chung chung chuyện “mở lại các cửa khẩu biên giới giữa dải Gaza với Israel”.

Như vậy, rõ ràng khi bàn đến các đề xuất hòa bình ở Trung Đông, không thể không chú ý đến vai trò, vị thế và lập trường của các nước nêu ra đề xuất đó. Tiêu chuẩn đầu tiên và quan trọng nhất để một nước có thể đảm nhận tốt vai trò trung gian hòa giải tại Trung Đông vào lúc này đó là có quan hệ và khả năng đối thoại với cả Israel và Hamas cũng như phía chính quyền Palestine.

Đề xuất chung giữa Pháp với Ai Cập vì thế được xem là một sự kết hợp đáng chú ý và có nhiều khả năng thành công hơn cả. Gerard Bapt, Chủ tịch nhóm Hữu nghị Pháp- Syria, Phó Chủ tịch nhóm hữu nghị Pháp- Lebanon nói: “Sự tham gia của Tổng thống Pháp Sarkozy trong đề xuất chung với Ai Cập có ý nghĩa rất quan trọng.

Đúng vào thời điểm này, nước Pháp đang giữ chức Chủ tịch luân phiên của Hội đồng bảo an LHQ, vì thế lần này Pháp không chỉ đại diện cho vai trò của Châu Âu mà cả của cộng đồng quốc tế trong việc hòa giải ở Trung Đông. Thêm vào đó, sẽ không thể giải quyết được cuộc khủng hoảng phức tạp này nếu thiếu vắng vai trò trung gian của một quốc gia Arab mà Ai Cập có thể là một đại diện tốt. Sự kết hợp Pháp- Ai Cập mang tính đặc biệt khiến người ta có thể hy vọng.”

Vậy đề xuất Pháp- Ai Cập có những nội dung gì nổi bật? Đề xuất này trước hết đáp ứng được đòi hỏi cấp bách của cộng đồng quốc tế là phải ngừng ngay chiến sự và khai thông các hoạt động cứu trợ nhân đạo tại dải Gaza. Tổng thư ký LHQ Ban Ki Moon cũng nhấn mạnh đến đòi hỏi này như ưu tiên hàng đầu trong giải quyết xung đột ở Trung Đông: “Tôi không tin rằng chúng ta có thể đợi thêm một thời gian nữa để chấm dứt bạo lực. Cần phải đạt được một thỏa thuận ngừng bắn ngay vào lúc này. Và thỏa thuận đó phải được tất cả các bên tôn trọng và nghiêm túc thực hiện”

Điểm đáng chú ý là đề xuất chung này có tính “mở” chứ không “áp đặt” các yêu cầu cho các bên. “Mở” ở chỗ theo đề xuất, Ai Cập sẽ tổ chức một cuộc hội thảo với sự tham dự của tất cả các bên, gồm cả đại diện của Hamas tại Cairo, để các bên tự thương lượng các điều kiện và yêu cầu cho nhau. Đề xuất cũng nêu lên việc thành lập một cơ chế quốc tế giám sát thỏa thuận ngừng bắn tại dải Gaza để bảo vệ dân thường Palestine và chấm dứt tình trạng buôn lậu vũ khí từ Ai Cập vào Gaza. Như vậy, có thể nói các khía cạnh chính của cuộc xung đột Trung Đông đều đã được bao quát trong đề xuất mới mà Pháp và Ai Cập cùng đưa ra.

Phía chính quyền Palestine đã bày tỏ sự ủng hộ nhiệt tình với đề xuất của Pháp và Ai Cập, nhưng phản ứng từ phía Israel không mấy tích cực. Thủ tướng Israel tuyên bố sẽ không chấp nhận một lệnh ngừng bắn nào nếu không đạt được mục đích chấm dứt các vụ bắn rocket của nhóm Hồi giáo Hamas vào lãnh thổ Israel. Israel cũng đã từ chối đề xuất của các cường quốc châu Âu cho phép các quan sát viên quốc tế vào Dải Gaza sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập với Hamas. Trong khi đó, phía Hamas chưa có phản ứng chính thức về đề xuất này.

Tình hình này khiến Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy cũng phải thận trọng nói rằng còn quá sớm để coi đề xuất hòa bình mới này là một tin tốt lành đối với tình hình Trung Đông./.