Tổng thống Obama, một năm nhìn lại

Cách đây đúng một năm, ông Barack Obama đã chiến thắng trong cuộc bầu cử gay cấn và trở thành Tổng thống da màu đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ. Lên cầm quyền trong bối cảnh hình ảnh và uy tín của nước Mỹ xuống thấp chưa từng có sau 8 năm lãnh đạo của Chính quyền Bush. Với chủ trương "thay đổi" và quyết tâm "làm mới lại nước Mỹ", đa số cử tri Mỹ và dư luận thế giới khi đó đều hy vọng Chính quyền Tổng thống Obama sẽ nhanh chóng cải thiện tình hình, sớm khôi phục lại vị thế của Mỹ trên thế giới và trong quan hệ với các nước.

Từ khi lên cầm quyền, thông điệp mà Chính quyền Obama gửi đi khắp thế giới là nước Mỹ giờ đây đã thay đổi, nước Mỹ sẵn sàng lắng nghe và hợp tác cùng tất cả các nước, bất kể đó là đồng minh, đối tác hay địch thủ. Chính sách ngoại giao này dường như đã đem lại kết quả ban đầu. Quan hệ giữa Mỹ với hầu hết các trung tâm quyền lực trên thế giới như: Châu Âu, Nga, Trung Quốc… đều được nâng lên hoặc khởi động lại. Khác với các Tổng thống Mỹ trước đây, ngay trong năm đầu cầm quyền, Tổng thống Obama đã công du tới trên 20 nước, liên tục gặp gỡ, trao đổi hoặc điện đàm với các nhà lãnh đạo Anh, Đức, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ… nhằm tạo sự tin cậy và cùng nhau bàn bạc các vấn đề song phương và đa phương.

Trong chính sách đối ngoại mới, Tổng thống Obama đặc biệt coi trọng quan hệ với khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, thể hiện qua các chuyến thăm liên tục của Tổng thống, Ngoại trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng và các quan chức cấp cao đến khu vực, đến việc ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác Đông Nam Á (7/2009) và khởi động lại sáng kiến thiết lập Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Việc quay sang khu vực Châu Á-Thái Bình Dương xuất phát từ việc khắc phục sai lầm của Chính quyền Bush là đã sao nhãng khu vực quá lâu do bị vấn đề hòa bình Trung Đông, các cuộc chiến Iraq và Afghanistan chi phối chính sách đối ngoại của Mỹ một thời gian dài. Mặt khác, do đây là khu vực quan trọng về kinh tế, chiến lược và là nơi các cường quốc như Trung Quốc, Nga, Nhật, Ấn Độ…đang ra sức tranh giành ảnh hưởng nên Mỹ càng không thể bỏ qua.

Những nỗ lực ngoại giao của Chính quyền Obama trong năm đầu cầm quyền là đáng ghi nhận. Nó không chỉ giúp cải thiện quan hệ của Mỹ với các nước và các khu vực khác trên thế giới, mà còn góp phần nhất định trong việc thúc đẩy xu thế đối thoại và duy trì ổn định trên thế giới. Chắc chắn đây là nguyên nhân hàng đầu giúp ông Obama trở thành vị Tổng thống đầu tiên của nước Mỹ nhận được giải thưởng Nobel hòa bình.

Tuy nhiên, bài phát biểu của Tổng thống Obama khi lên nhận giải Nobel hòa bình đã gây ra nhiều tranh cãi khi ông cho rằng chiến tranh là công cụ để duy trì hòa bình. Tổng thống Obama đã chính thức ghi tên mình vào cuộc chiến Afghanistan khi quyết định tăng 30.000 quân với “tốc độ nhanh nhất có thể” nhằm đẩy nhanh tiến trình chuyển giao quyền lực cho các lực lượng Afghanistan. Tổng thống Obama cũng trấn an dư luận và người dân rằng khi liên quân giúp an ninh quốc gia này đạt được những kết quả nhất định, Mỹ sẽ bắt đầu rút quân vào tháng 7/2011. Tuy nhiên, làn sóng biểu tình phản đối cuộc chiến tại Afghanistan ngày một dâng cao vì người dân cho rằng chi phí tốn kém, không hiệu quả và số lượng binh sỹ Mỹ bị thiệt mạng nhiều nhất kể từ sau cuộc chiến tranh Việt Nam.

Ngoài thách thức về đối ngoại, trong năm đầu tiên cầm quyền, Tổng thống Obama còn phải đối mặt với một loạt vấn đề trong nước. Đó là: Nền kinh tế Mỹ “suy thoái nặng” trong vòng 70 năm qua, kéo theo đó là tỷ lệ thất nghiệp tăng cao. Gói kích thích kinh tế trị giá 787 tỷ USD mà chính quyền Obama đề xuất đã được thông qua hồi đầu năm nay đã giúp duy trì và tạo ra hơn một triệu việc làm. Trong quý III năm 2009, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mỹ đã tăng 2,8%. Đây là lần tăng đầu tiên trong hơn một năm qua và là lần tăng với tốc độ cao nhất trong hai năm qua của nền kinh tế Mỹ. Song, tỷ lệ thất nghiệp lại tăng cao nhất trong vòng 26 năm qua.

Một trong những vấn đề cốt lõi của chương trình tranh cử của Tổng thống Obama là cải cách về y tế. Trong bối cảnh nước Mỹ trở thành quốc gia có chi phí y tế đắt đỏ nhất thế giới, 45 triệu người Mỹ khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế do không có bảo hiểm y tế, kế hoạch cải cách hệ thống y tế của ông Barack Obama được trông đợi như một trong những thay đổi mà nước Mỹ cần phải có. Tuy nhiên kế hoạch này đến nay vẫn chưa được thông qua do vấp phải sự phản đối của Đảng Cộng hòa cho rằng nó có thể làm tăng khoản thâm hụt ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, Tổng thống Obama cũng phải đối mặt với các vấn đề như chính sách nhập cư, việc thông qua một đạo luật về biến đổi khí hậu và tạo việc làm trong một nền công nghiệp năng lượng xanh.

Đánh giá về thời gian vừa qua, Tổng thống Obama tự chấm cho mình mức điểm B và thừa nhận chưa làm được gì nhiều cho nước Mỹ. Vẫn còn nhiều  thách thức lớn mà chính quyền của ông chưa giải quyết được. Tuy nhiên, Tổng thống Obama vẫn còn hai năm trước mắt để thực hiện các cam kết của mình với các cử tri để đưa nước Mỹ thoát khỏi thời kỳ khủng hoảng được xem là tồi tệ nhất trong lịch sử./.