Vì sao hồi sinh “Hắc điểu” SR-71 không hề đơn giản?

Chỉ vài tháng sau khi Giám đốc NASA Jared Isaacman bày tỏ sự yêu thích đối với SR-71 Blackbird và nói đùa về khả năng đưa mẫu máy bay huyền thoại này trở lại hoạt động, một chiếc SR-71 từng được NASA sử dụng bất ngờ “biến mất” khỏi vị trí trưng bày lâu năm tại Trung tâm Nghiên cứu Chuyến bay Armstrong ở California.

Sự việc nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới quan sát hàng không, nhất là khi NASA gần đây liên tục phát tín hiệu muốn khôi phục mạnh mẽ chương trình máy bay thử nghiệm X-plane và hướng tới những chuyến bay cao hơn, xa hơn và nhanh hơn.

Chiếc SR-71 của NASA đã đi đâu?

Chiếc máy bay đang được nhắc tới mang số hiệu NASA 844, trước đây là chiếc 61-7980 của Không quân Mỹ. Đây cũng là chiếc SR-71 cuối cùng được chế tạo và là một trong những chiếc Blackbird cuối cùng còn thực hiện chuyến bay.

NASA 844 bay lần cuối vào năm 1999, một năm sau khi Không quân Mỹ chính thức cho SR-71 nghỉ hưu. Sau đó, máy bay được đưa về trưng bày ngoài trời tại Trung tâm Nghiên cứu Chuyến bay Armstrong của NASA, nằm cạnh Căn cứ Không quân Edwards ở California.

Tuy nhiên, các hình ảnh vệ tinh được truyền thông hàng không dẫn lại cho thấy chiếc máy bay đã không còn ở vị trí trưng bày ít nhất từ ngày 17/5. Một số nguồn tin cho rằng SR-71 được chuyển vào nhà chứa máy bay để kiểm tra, song hiện chưa có thông tin chính thức xác nhận mục đích di chuyển.

NASA đến nay cũng chưa công khai giải thích về việc chiếc máy bay biến mất khỏi khu vực trưng bày.

Sự việc càng gây chú ý khi diễn ra đúng thời điểm ông Jared Isaacman thúc đẩy việc mở rộng chương trình máy bay thử nghiệm của NASA. Trong bài thuyết trình tại hội nghị All-In Summit vào giữa tháng 9, ông Isaacman giới thiệu kế hoạch phát triển lại danh mục X-plane của NASA. Một hình minh họa trong bài trình bày có hình dáng khá giống SR-71 Blackbird. Ông cũng tuyên bố NASA sẽ sớm trở lại với những chuyến bay “cao và nhanh như những thập niên trước, thậm chí còn hơn thế”.

Trước đó, tại triển lãm hàng không AirVenture ở Wisconsin hồi tháng 7, Giám đốc NASA nói cơ quan này muốn bay “cao hơn và nhanh hơn bất cứ điều gì chúng ta từng làm trước đây”.

Khi được hỏi mẫu máy bay nào ông muốn tự mình điều khiển nhất, ông Isaacman lựa chọn SR-71. Trước câu hỏi liệu ông có quyền đưa mẫu máy bay này trở lại hoạt động hay không, ông đáp vui rằng: “Đó là thông tin mật”.

Phát biểu khi đó chủ yếu được xem như một câu đùa. Tuy nhiên, sau khi NASA 844 biến mất khỏi vị trí trưng bày, những bình luận này một lần nữa được giới quan sát chú ý.

Những thách thức khi đưa SR-71 trở lại bầu trời

Nếu NASA thực sự muốn đưa một chiếc SR-71 trở lại bầu trời, NASA 844 có thể là một trong những ứng viên phù hợp nhất còn tồn tại. Đây là chiếc SR-71 cuối cùng từng bay và đã được nâng cấp đáng kể trong quá trình hoạt động. Trong số đó có hệ thống điều khiển bay kỹ thuật số tự động và hệ thống kiểm soát cửa hút khí, giúp giảm đáng kể hiện tượng “unstart” - tình trạng dòng khí qua cửa hút bị gián đoạn đột ngột ở tốc độ rất cao, từng là một trong những vấn đề kỹ thuật đặc trưng của SR-71.

Ngoài ra, chiếc máy bay đã được bảo quản nhiều năm trong điều kiện khí hậu khô nóng của sa mạc Mojave. Môi trường có độ ẩm thấp giúp hạn chế ăn mòn và sự xuống cấp của kết cấu máy bay. Đây cũng là lý do Căn cứ Không quân Davis-Monthan tại bang Arizona được chọn làm nơi lưu giữ hàng nghìn máy bay quân sự đã ngừng hoạt động. Khí hậu sa mạc giúp duy trì tình trạng tương đối tốt của các máy bay để có thể phục hồi hoặc tháo lấy linh kiện sau này.

Tuy vậy, đưa một chiếc SR-71 trở lại hoạt động sau gần ba thập kỷ sẽ là nhiệm vụ vô cùng phức tạp. Chỉ có 32 chiếc SR-71 được chế tạo. Việc khai thác loại máy bay này trước đây đòi hỏi một hệ thống hỗ trợ riêng, từ đội ngũ kỹ thuật, thiết bị mặt đất cho tới linh kiện và nhiên liệu chuyên dụng. Nhiên liệu JP-7 đặc biệt dành riêng cho động cơ Pratt & Whitney J58 của SR-71, hiện đã không còn được sản xuất.

Nói cách khác, phần lớn “hệ sinh thái” phục vụ SR-71 đã biến mất từ nhiều thập kỷ trước. Việc phục hồi NASA 844 vì thế không chỉ là sửa chữa một chiếc máy bay mà có thể còn đòi hỏi tái thiết một phần chuỗi cung ứng, hệ thống bảo dưỡng và cơ sở hỗ trợ kỹ thuật đã không còn tồn tại. Chi phí và độ phức tạp của quá trình này sẽ rất lớn.

NASA cần SR-71 để làm gì?

Một câu hỏi quan trọng khác là nếu SR-71 được đưa trở lại hoạt động, NASA sẽ sử dụng nó vào mục đích gì?

SR-71 ban đầu được phát triển làm máy bay trinh sát chiến lược. Trong Chiến tranh Lạnh, máy bay được sử dụng để chụp ảnh các cơ sở quân sự nhạy cảm của Liên Xô và Trung Quốc từ độ cao rất lớn. Khả năng bay với tốc độ trên Mach 3 cho phép SR-71 tránh phần lớn tên lửa phòng không và máy bay đánh chặn thời kỳ đó. Khi bị phát hiện hoặc khóa mục tiêu, biện pháp phòng thủ chủ yếu của Blackbird là tăng tốc và rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Tuy nhiên, ngày nay các vệ tinh có thể đảm nhận phần lớn nhiệm vụ trinh sát chiến lược với chi phí thấp hơn và không đặt phi công vào tình thế nguy hiểm. Những yếu tố này, cùng với việc ngân sách quốc phòng Mỹ bị cắt giảm sau Chiến tranh Lạnh, đã góp phần dẫn tới việc loại biên SR-71 trong thập niên 1990.

Dù vậy, xét từ góc độ nghiên cứu hàng không, một chiếc SR-71 còn khả năng bay vẫn có thể đem lại giá trị nhất định cho NASA. Các lĩnh vực bay tốc độ cao hiện nhận được sự quan tâm trở lại, từ công nghệ siêu vượt âm, động cơ tiên tiến, vật liệu chịu nhiệt độ cao đến cảm biến hoạt động trong môi trường tốc độ lớn.

Một nền tảng thử nghiệm có khả năng bay ở tốc độ Mach 3 có thể giúp NASA thu thập dữ liệu thực tế phục vụ các chương trình nghiên cứu trong những lĩnh vực trên.

NASA hiện cũng đang tăng cường hoạt động trong lĩnh vực máy bay thử nghiệm. X-59, mẫu máy bay được phát triển nhằm thử nghiệm công nghệ bay siêu âm với tiếng nổ sonic boom thấp hơn, đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 12/2025 và đang tiếp tục chương trình thử nghiệm.

Ông Isaacman từng nhấn mạnh X-59 “chỉ là khởi đầu”, cho thấy NASA muốn tiếp tục phát triển các nền tảng thử nghiệm có khả năng bay cao hơn, xa hơn và nhanh hơn.

Việc NASA 844 được di chuyển không đồng nghĩa chiếc SR-71 này chắc chắn sẽ trở lại bầu trời. Một khả năng đơn giản hơn là NASA đưa máy bay vào nhà chứa để kiểm tra và bảo dưỡng sau nhiều năm trưng bày ngoài trời. Cơ quan này cũng có thể nghiên cứu chiếc SR-71 nhằm thu thập dữ liệu kỹ thuật, phục vụ thiết kế một mẫu X-plane mới lấy cảm hứng từ Blackbird.

Cách tiêm kích Thụy Điển khóa thành công máy bay trinh sát nhanh nhất thế giới SR-71

VOV.VN - SR-71 nổi tiếng vì không máy bay nào có thể đuổi kịp nó và thậm chí nó có thể bay nhanh hơn cả tên lửa. Trên thực tế, chỉ có một tiêm kích từng “khóa” thành công máy bay trinh sát của Không quân Mỹ.