65 năm "lắng tiếng quê hương"

65 năm song hành cùng đất nước, Đài Tiếng nói Việt Nam luôn là đội quân tiên phong đóng góp cho sự nghiệp phát triển nền âm nhạc nước nhà. Các chương trình ca nhạc trên Đài Tiếng nói Việt Nam là món ăn tinh thần không thể thiếu của thính giả trên khắp mọi miền đất nước hơn nửa thế kỷ qua.

Người bạn đồng hành của chiến sĩ

Những ca khúc cách mạng trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam trở thành người bạn đồng hành của các chiến sĩ “hành quân xa” trên khắp các nẻo đường của Tổ quốc. Ca khúc cách mạng trên sóng Tiếng nói Việt Nam cất lên như tiếng gọi của non sông tiếp thêm sức mạnh và niềm tin cho hàng triệu người con ưu tú “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai”. Những bài ca trên sóng còn vang lên trên công trường, hầm mỏ, xí nghiệp và trở thành động lực tinh thần của những người ở hậu phương xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Tham gia chơi nhạc trên Đài thuở ban đầu có dàn nhạc kèn của ông Quản Liên (NSND Đinh Ngọc Liên) cùng nhiều nghệ sĩ tự do của Hà Nội. Các ca sĩ tự nguyện một tuần lên hát trực tiếp một lần, thu tại sân phố Phạm Ngũ Lão (sau Nhà hát Lớn). Nhạc sĩ Đỗ Nhuận tham gia thường xuyên với tư cách chỉ đạo “Biên tập nhạc” cùng nhiều nhạc sĩ, nghệ sĩ như Nguyễn Đình Thi, Văn Chung, nhóm nhạc Thiên Thai…

Sau ngày toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, mặc dù Đài phải di chuyển địa điểm liên tục, song âm nhạc vẫn được coi là một phần không thể thiếu trong các chương trình phát thanh TNVN. Những diễn viên đầu tiên là các biên tập viên, phóng viên của Đài như Doãn Phú, Đỗ Lạc, Đỗ Nhự vừa hát vừa chơi Accordeon, Violon.

Chỉ huy NSND Cao Việt Bách cùng dàn nhạc Hợp xướng Đoàn Ca nhạc Đài TNVN

Từ năm 1948, sự có mặt của nhiều nghệ sĩ từ các đơn vị nghệ thuật khác chuyển về Đài giúp cho việc xây dựng các chương trình âm nhạc ngày càng trở nên chuyên nghiệp. Công tác biên tập nhạc được chú trọng khi Đài được giao một trọng trách đặc biệt là sử dụng và phổ biến những bài ca cách mạng, bám sát cuộc sống chiến đấu, đánh giặc giữ làng, hậu phương tăng gia sản xuất hết mình vì tiền tuyến...

Nhiều tác giả sáng tác những ca khúc phản ánh đời sống chiến đấu gửi về Đài và được các nghệ sĩ ở Đài biểu diễn trực tiếp kịp thời phục vụ chiến dịch. Hàng trăm ca khúc ca ngợi chiến thắng của quân và dân từ thuở ấy qua sóng phát thanh Tiếng nói Việt Nam vẫn đầy sức sống cho đến ngày nay như: Sông Lô, Người Hà Nội, Chiến thắng Bông Lau, Chiến sĩ Sông Lô, Trường Chinh ca, Du kích Sông Thao, Áo mùa đông, Giải phóng Điện Biên…

Bên cạnh mảng ca khúc, Đài TNVN đã đặt nền móng đầu tiên cho các tiết mục Dân ca và nhạc cổ truyền trên sóng phát thanh. Người nghe Đài từ những ngày đó cho đến nay vẫn không quên giọng hát ngọt ngào của NSND Thương Huyền, Mai Khanh…

Song hành cùng chiến thắng

Trở về Hà Nội, sau 9 năm kháng chiến gian khổ, âm nhạc trên sóng phát thanh đã có một bước tiến nhảy vọt cả về lượng lẫn chất. Đoàn Ca nhạc hình thành với sự góp mặt của nhiều nhạc sĩ và ca sĩ có tên tuổi. Tổ chèo, tổ ca Huế và tổ Cải lương hình thành. Dàn nhạc hoàn thiện với hơn 30 nhạc công và dàn hợp xướng. Từ năm 1960, Đoàn Ca nhạc Đài TNVN nay chuyển thành Nhà hát Đài TNVN đã trở thành một đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp có uy tín của cả nước.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước là bản anh hùng ca bất diệt với một chủ đề xuyên suốt “Không có gì quý hơn độc lập tự do", "Tất cả vì miền Nam ruột thịt”. Thời kỳ này đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của âm nhạc trên sóng phát thanh. Ý thức rất rõ về vai trò và đặc tính của âm nhạc cách mạng trong những giờ khắc lịch sử đó, các nhạc sĩ của Đài vừa thực hiện công việc sản xuất chương trình phát thanh, vừa sáng tác ra những ca khúc phục vụ cho công tác tuyên truyền, động viên quân và dân ta tiến lên giành chiến thắng. Những chuyến đi vào tuyến lửa, những đợt đi thu thanh lưu động tại các địa phương, nhà máy, xí nghiệp, nông trường đã góp phần cho ra đời nhiều ca khúc có sức sống lâu bền, đóng góp vào kho tàng ca khúc cách mạng Việt Nam như: Quảng Bình quê ta ơi, Bám biển quê hương, Trước ngày hội bắn, Hát mừng các cụ dân quân, Bài ca giao thông vận tải, Yêu biết mấy những con đường…

Trong những tháng ngày lịch sử sôi động ấy, mỗi bước chân chiến thắng của quân đội ta, mỗi vùng đất được giải phóng đều được phản ánh, tái hiện kịp thời trong những bài ca vang trên sóng phát thanh.

Khi miền Nam giải phóng, đất nước thống nhất, cùng với sự phát triển của đất nước, Đài Tiếng nói Việt Nam cũng chuyển sang một giai đoạn mới với những nhiệm vụ mới. Trong giai đoạn này, âm nhạc trên sóng phát thanh vẫn chiếm vị trí độc tôn và Đài TNVN có một kho âm nhạc cách mạng vô giá cùng một phòng thu lớn và hiện đại nhất lúc đó.

Bệ phóng cho các nhạc sĩ, ca sĩ

Bước sang thời kỳ đổi mới, đứng trước sự cạnh tranh của các phương tiện nghe nhìn ngày một hiện đại, Đài Tiếng nói Việt Nam cũng có sự đổi mới mạnh mẽ cả về hình thức lẫn nội dung trong sản xuất các chương trình ca nhạc, mở nhiều chuyên mục mới như: Trang âm nhạc truyền thanh; Ca nhạc quốc tế; Nhạc nhẹ không lời quốc tế... Năm 1990, một kênh âm nhạc mới ra đời, “Chương trình Âm nhạc - Tin tức” được phát trên sóng FM tần số 100MHZ. Lần đầu tiên công chúng Việt Nam được thưởng thức một kênh âm nhạc phát liền 16 giờ một ngày với âm thanh nổi stereo.

“Chương trình Âm nhạc - Tin tức” đã thoả mãn được nhu cầu thưởng thức âm nhạc của các thính giả yêu nhạc. Sự ra đời của sóng FM đã kéo theo nhiều chương trình ca nhạc mới ra đời với tư duy và cách nhìn mới trong việc kết cấu, dàn dựng các chương trình ca nhạc phát thanh. Khái niệm “phát thanh hiện đại” được nhắc đến nhiều với ý nghĩa tăng cường tính tương tác với thính giả. Những chương trình giao lưu trực tiếp với thính giả như: Câu lạc bộ bạn yêu nhạc; Tạp chí âm nhạc trẻ; Làng vui chơi, Làng ca hát; Thi giọng hát hay trên sóng; Chương trình giao lưu ca nhạc Gặp gỡ mùa thu… đã thu hút được đông đảo công chúng tham dự.

Các chương trình âm nhạc trên sóng phát thanh của Đài TNVN, ngoài việc đáp ứng nhu cầu thưởng thức âm nhạc cho công chúng còn góp một phần đáng kể vào việc hướng dẫn công chúng nhận thức, cảm thụ được cái hay, cái đẹp của các tác phẩm âm nhạc trong và ngoài nước. Phát huy thế mạnh của âm nhạc trên sóng phát thanh, nhiều chương trình mới đã ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng cao của mọi tầng lớp thính giả. Các chương trình mới: Ngôi nhà âm nhạc, Tình khúc thế kỷ, Thư viện âm nhạc, Ký ức âm thanh, Du lịch âm nhạc, Đời sống âm nhạc, Khách mời cuối tuần, Âm nhạc với bạn và tôi, Âm nhạc dân gian Quốc tế, Trong vườn hoa dân ca dân nhạc, Thính giả với dân ca - dân ca với thính giả, Âm nhạc của bé, Trang âm nhạc tuổi hồng, Hộp thư âm nhạc, Đời sống âm nhạc, Quà tặng âm nhạc, Tạp chí âm nhạc trẻ, Bàn tròn âm nhạc … đã được đông đảo bạn nghe Đài đón nhận và tạo được sự chú ý, quan tâm của giới chuyên môn.

Trong suốt 65 năm qua, âm nhạc phát thanh đã trưởng thành cùng sự nghiệp phát thanh cách mạng. Đài TNVN là nơi phản ánh nền âm nhạc Việt Nam một cách toàn diện nhất với các lĩnh vực sáng tác, biểu diễn, lý luận, phê bình; là nơi thông tin, phổ biến kiến thức âm nhạc. Âm nhạc phát thanh là bệ phóng cho sự nghiệp âm nhạc của hầu hết các nhạc sĩ, ca sĩ, nghệ sĩ tên tuổi của Việt Nam.

Âm nhạc trên sóng Đài TNVN đã, đang và sẽ là công cụ tuyên truyền đường lối văn nghệ của Đảng và Nhà nước, thực hiện nhiệm vụ lưu giữ, phổ biến các giá trị âm nhạc dân tộc và âm nhạc đương đại Việt Nam, phản ánh kịp thời đời sống âm nhạc trong và ngoài nước./.