Âm nhạc- vị đại sứ thiện chí

Đến hẹn lại lên, “Liên hoan âm nhạc châu Âu” trở lại hàng năm trong sự mong đợi không chỉ của riêng các nghệ sĩ, các nhà chuyên môn mà rộng hơn là của đông đảo công chúng Việt Nam và những công dân châu Âu đang sống, làm việc tại Việt Nam… Âm nhạc đã vượt thoát mọi rào cản ngôn ngữ, văn hoá, đưa con người xích lại gần nhau. Các nghệ sĩ hàng đầu châu Âu đến từ bảy quốc gia: Bỉ, Pháp, Áo, Ý, Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha, đã giới thiệu các dòng nhạc jazz, cổ điển, world music và pop, đa dạng âm sắc trong liên hoan lần này.  

Khởi thủy chương trình Liên hoan âm nhạc châu Âu tại Việt Nam

Tiền thân của “Liên hoan âm nhạc châu Âu” là “Liên hoan nhạc jazz châu Âu” mà Phái đoàn Wallonie- Bruxelles là một trong những thành viên khởi xướng. Năm 2000, vị trưởng Đại diện Wallonie- Bruxelles tại Việt Nam đã mời hai nghệ sĩ nhạc Jazz Bỉ và CH Czech đến biểu diễn một chương trình jazz xuyên Việt. Chương trình đó đã rất thành công và sau đó, các Sứ quán tại Việt Nam đã bàn bạc với Phái đoàn Bỉ và Ủy ban Liên minh châu Âu thiết lập chương trình thường niên mang tên “Liên hoan âm nhạc châu Âu”.

Chương trình nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ phía Chính phủ Việt Nam, cụ thể là Bộ Văn hóa –Thể thao và Du lịch đã phối kết hợp với Liên minh châu Âu tổ chức. 

Charles Loos muốn mang theo nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc bên mình

Khai màn cho chương trình năm nay là buổi biểu diễn của nghệ sĩ piano Charles Loss đến từ Bỉ. Cùng chơi với ông có nghệ sĩ saxophone Quyền Thiện Đắc và ca sĩ Trần Mai Hạnh. Điều thú vị đối với Charles là Quyền Thiện Đắc cũng từng học tại trường Berklee ở Boston, Mỹ, nơi ông đã học từ năm 1972.

Nghệ sĩ piano Charles Loss

Charles sinh ra tại Bruxelles, theo học nhạc cổ điển. Các sáng tác của ông cho những vở nhạc kịch như “ Các nhà thơ của nhạc jazz”; “Antigone”; “Chào Lenny”; “No wall no wall”; “California 1991”... đều lấy cảm hứng từ nhạc thính phòng, dân ca, jazz cổ điển và đương đại với những âm vị, tiết tấu, phong cách riêng biệt không giống bất kì ai và không ai có thể bắt chước, dù khi ông chơi solo hay song tấu với các nghệ sĩ nổi tiếng như Steve Houben, Jean Pierre Catoul, Weber Iago… hay tam tấu, dù trong các khoá giảng dạy hay khi biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng thính phòng. Ông là người đặc biệt thích biểu diễn solo tự sự và thu đĩa đơn.

Charles tâm sự, trước khi đến Việt Nam, ông không khỏi lo lắng, hồi hộp về cách chơi của những nghệ sĩ mà ông chưa biết mặt. Nhưng rồi bản nhạc mà ông đã viết, mang đến chơi chung với Quyền Thịên Đắc, tạm dịch là “Không có gì, Không có gì” đã xóa nhòa ranh giới, khoảng cách tuổi đời, tuổi nghề giữa hai nghệ sĩ. Công chúng chỉ còn thấy, trên sân khấu Charles nhắm mắt, đôi tay lướt trên những phím nâu gụ, Quyền Thiện Đắc thị tấu rất ăn nhịp từng cung bậc.

Charles tỏ ra bất ngờ trước cách thị tấu rất chắc, rất tốt của nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc: “Tôi rất ấn tượng về cách chơi saxophone của nghệ sĩ Quyền Thiện Đắc, tôi muốn mang theo anh ấy bên mình”.

Charles cho rằng: “Điều quan trọng nhất giúp nghệ sĩ thôi miên được khán giả không nằm ở chỗ bản nhạc gửi gắm điều gì mà là cách biểu diễn thành tâm, cảm xúc của nghệ sĩ với bản nhạc”… Khi tiếng hát trong veo bằng giọng Pháp của cô sinh viên Trần Mai Hạnh cất lên cùng nhạc đệm của Charles, cả khán phòng lặng đi. Chính sự run rẩy, vụng dại đầy cảm xúc của Hạnh đã được lòng khán giả.  

Jazz ẩn lấp trong tiếng “tom”, “chát”

Đêm diễn thứ 2. Choán lấy sân khấu vẫn là chiếc đàn piano nâu gụ, kiêu sa, vài ba chiếc trống màu đỏ nhỏ bé khiêm tốn nằm dưới nền sân khấu, chiếc đàn tranh bỏ khung, chiếc mõ, cây đàn bầu... tất cả những nhạc cụ của nhóm Bắc Hà rất nhỏ gọn. Nghệ sĩ dương cầm Mike Del Ferro đến từ Amsterdam, Hà Lan, điệu nghệ chơi piano và điều chỉnh bàn nhạc điện tử cùng một lúc hai nhạc cụ đặt ở hai vị trí khác nhau. Khán phòng rộn lên khi nhóm Bắc Hà gồm hai thiếu nữ trong trang phục áo tứ thân cách tân và ba chàng trai mặc áo nâu sồng tiến về phía những nhạc cụ đã đặt sẵn.

Khúc nhạc cuốn khán giả đến cánh đồng bạt ngàn hoa Tulip, rồi trở về vùng Đồng bằng châu thổ sông Hồng, lại ngược lên mạn trên thấy tiếng khèn, tiếng sáo cheo veo vách đá…

Jazz phát ra từ chiếc trống “tom”, “chát”; jazz thanh ngân trong một dây của đàn bầu; jazz thanh thoát vọng ra từ khung đàn tranh… jazz hoà tấu, dập dìu đôi chân những khán giả Âu- Việt. Nhiều người chưa từng thấy sự bung cởi của jazz với các nhạc cụ đàn Tứ, đàn Đáy, Tam thập lục, đàn T’rưng… Thì ra, jazz đã ẩn lấp đâu đó trong những nhạc cụ đậm chất dân gian Việt, từ chuyến lưu diễn đến Hà Lan của các nghệ sĩ Bắc Hà năm trước. Không những làm chủ những nhạc cụ sở trường, những khúc âm dân gian quen thuộc mà các nghệ sĩ Bắc Hà còn có thể diễn tấu xuất sắc với nghệ sĩ Mike tạo nên những bản jazz đầy thi vị và ngẫu hứng.  

Không chỉ là âm nhạc…

Hai nghệ sĩ đến từ Cộng hoà Áo, dường như họ lại có “tham vọng” hơn, bởi họ không chỉ biểu diễn những bản nhạc mang đậm bản sắc đất nước của thiên tài Mozart mà còn kết hợp hài hoà giữa vĩ thanh của accordeon và cello. Tương đồng, bổ sung cho nhau, có thể cùng song song kéo dài nốt, khuông nhạc đồng điệu về trường độ lên cao xuống thấp nhịp nhàng; các nghệ sĩ Asja Valcic và Klaus Paier đã đưa khán giả từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác; từ điệu nhảy Muy- xét Pháp, đến bản tango Argentina tràn đầy cảm xúc (Argentino) hay điệu nhảy của vùng Balcan nồng nhiệt (Seven 4), nhạc rock của Purple Haze và dòng nhạc jazz, trên tất cả là sự sáng tạo trong âm nhạc mang tính đặc trưng của Paier, tinh xảo và hấp dẫn, tỉ mỉ và mạnh mẽ...

Hai nghệ sĩ Asja Valcic và Klaus Paier (CH Áo)

Đúng như lời của Ngài Đại sứ Georg Heindl đã phát biểu trước buổi biểu diễn: “Bằng chính đôi tai của mình, các bạn sẽ cảm nhận được điều gì làm cho châu Âu hợp nhất”. Sự kết hợp hai nhạc cụ này rất hiếm khi được các nghệ sĩ trình diễn ở Áo, có lẽ bởi thế mà nó trở lên hấp dẫn với những “tín đồ” âm nhạc. “Những bản tình ca của Paier khiến người ta phát khóc” (một khán giả người Áo). “Hình ảnh và sắc màu tràn ngập trong âm nhạc của họ; những đàn chim bay lên từ chiếc cello, một đôi chân trần lạc lõng, run rẩy giữa cánh rừng ngập tuyết trắng… Tôi chưa đến châu Âu nhưng qua âm nhạc của họ đã giúp tôi nhìn thấy Âu Châu thật gần gũi …” (khán giả Mai Phương).

Hai nghệ sĩ đã tạo ra một thế giới âm nhạc đầy nhiệt huyết, đam mê và thuần tuý nhưng vẫn dành khoảng trống cho sự ngẫu hứng. Các tác phẩm do Paier sáng tác thường mang những tựa đề đầy ấn tượng như: Điệu nhảy xoay, Tiếng chim hót, Lịch sử của tình yêu… Đây là những cuộc đối thoại của âm nhạc thính phòng nhẹ nhàng và kịch tính, đam mê và thú vị, bông đùa và xa lạ với đa dạng các thể loại và truyền thống âm nhạc khác nhau nhưng không khơi dậy tâm trạng nặng nề ở người nghe. Các tác phẩm được hai tâm hồn âm nhạc Paier và Valcic thể hiện bằng niềm đam mê, hứng khởi và dịu êm...