Bao giờ có lời giải?

Đồ án quy hoạch Thủ đô Hà Nội đến năm 2050 đã được đưa ra để lấy ý kiến người dân Thủ đô và sẽ được trình lên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp thứ 31 đang diễn ra tại Hà Nội. Đây cũng chính là nội dung được các nhà nghiên cứu văn hoá, các nhà quản lý quy hoạch đề cập nhiều nhất trong cuộc toạ đàm về quy hoạch và bảo tồn di sản ở Hà Nội vừa qua.

Bảo tồn 36 phố phường - mới chỉ nằm trên giấy!

Đồ án là vậy, nhưng hình như bấy lâu nay, người ta quan tâm nhiều đến việc quy hoạch chứ không mấy chú ý đến những vấn đề nằm trên quy hoạch đó. Gần đây nhất là vụ xây dựng đoạn đường Văn Cao - Hoàng Hoa Thám đã san phẳng và phá nát một đoạn được cho là thành Đại La cũ. Có thể nói, đây là thông tin đáng buồn nhất trước thềm Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn - Giám đốc Trung tâm Cổ Loa - Thành cổ Hà Nội nêu thực tế: Bấy lâu nay, chúng ta chỉ bảo tồn những hiện vật đã phát hiện ra, còn những hiện vật ở dưới lòng đất hoặc trong hồ, ao thì chúng ta hoàn toàn chưa có kinh nghiệm, dẫn tới trường hợp là đào đâu cũng thấy hiện vật, nhưng sau đó chẳng ai quan tâm. Ông cho rằng: “Việc bảo tồn di vật dưới lòng đất chúng ta chưa có kinh nghiệm và vấn đề kinh phí lâu dài cũng rất khó khăn. Việc làm đầu tiên của bảo tồn di tích là phải bảo tồn cảnh quan, nếu không sẽ mất cảm xúc về khu di tích”.

Những giải pháp về bảo tồn khu 36 phố phường cũng gặp nhiều khó khăn do điều kiện sinh sống của dân cư khu phố này. Do đó, bảo tồn cần nâng cao đời sống dân cư. Các làng nghề đang bị áp lực do việc mở rộng, xây dựng tràn lan nên cũng cần có hướng quy hoạch, bảo tồn phù hợp mà vẫn giữ được không gian và bản sắc. Đó là ý kiến của Phó Cục trưởng Cục Phát triển Đô thị Đỗ Tú Lan.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải thì cho rằng, bảo tồn là phải có chọn lọc. Ví dụ như khu trung tâm hồ Hoàn Kiếm hiện nay chưa được quan tâm. Điều quan trọng là chúng ta nên giải quyết những việc cụ thể trước mắt chứ không nên đặt ra kế hoạch quá xa mà không giải quyết được gì. Ông báo động rằng không gian văn hoá của hồ Hoàn Kiếm đang bị xâm phạm nghiêm trọng khi những “người khổng lồ kệch cỡm” cứ mọc lên xung quanh, không chỉ gây bức xúc cho những người quan tâm đến văn hoá Việt mà ngay đến những du khách có tầm nhìn về văn hoá cũng thấy khó chịu…

Về vấn đề này, nhà văn Hoàng Quốc Hải cảnh báo rằng việc bảo tồn mới chỉ nằm… trên giấy.

Bảo tồn phải song hành cùng phát triển

Một trong những mục tiêu chính của đề án Quy hoạch Hà Nội là phải xây dựng hình ảnh của Hà Nội là một đô thị lịch sử, văn hoá truyền thống, cảnh quan, kiến trúc đặc trưng, phát triển và bảo tồn được đặc thù riêng của Hà Nội. Trên tinh thần đó, các nhà quy hoạch đề ra tiêu chí quy hoạch là: Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại. Như thế, yếu tố không gian xanh, không gian văn hoá, bảo tồn di sản phải được ưu tiên. Đặt ra thì dễ, nhưng khi xây dựng đề án Quy hoạch chung Thủ đô thì lại có ý kiến nhiều chiều. Nhất là khi đề án quy hoạch vùng Thủ đô đã mở rộng biên độ nghiên cứu quy hoạch tới 16 tỉnh trong vùng đồng bằng Bắc bộ.

Tiến sĩ Nguyễn Doãn Tuân - Trưởng ban Di tích và danh thắng Hà Nội nhận xét: Cần có quy hoạch chi tiết cho từng mảng. Trong bảo tồn có phát triển, trong phát triển có bảo tồn. Vấn đề đặt ra là cần bảo tồn cái gì, cần giữ và nên giữ cái gì? Các di tích ở Hà Nội, trong đó, linh hồn là Hoàng thành và một số điểm khác, cần được coi trọng. Mở rộng Hà Nội là cơ hội để bảo tồn di tích từ việc giãn dân, có thêm vùng văn hóa truyền thống như Hương Sơn, để phát huy giá trị của Thủ đô. Cần bảo tồn sự toàn vẹn những nét văn hóa Việt cổ và cảnh quan văn hóa xứ Đoài như đền chùa, đình miếu và các nhà ở dân gian.

Ông Phạm Quang Long, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đồng ý về ý tưởng bảo tồn di sản mà các nhà quy hoạch đưa ra. Nhưng Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Nội mong rằng, với những khu di tích quan trọng, các nhà quy hoạch cần khảo sát thực tế trước khi đưa ra kết luận./.