Chiến sĩ Việt Nam

Các thế hệ chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam và rất nhiều người dân Việt Nam đều biết đến bài hát “Chiến sĩ Việt Nam” của Văn Cao. Đây là bài "quân ca" đầu tiên của nước ta: “Bao chiến sĩ anh hùng. Lạnh lùng vung gươm ra sa trường. Quân xung phong, nước Nam đang chờ mong từng người. Hồn sông núi khí thiêng ghi muôn đời…”.

Trong những tháng ngày của năm 1944, khi phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Việt Minh, dâng lên như vũ bão đẩy tới cao trào tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945, Văn Cao cùng với Nguyễn Đình Thi nhận được chỉ thị của cấp trên phải sáng tác kịp thời những bài hát để động viên, khích lệ tinh thần đồng bào cả nước vùng lên giành chính quyền.

Giữa không khí sôi động, khẩn trương lúc ấy, Nguyễn Đình Thi đã viết bài “Diệt phát xít”, Văn Cao viết được 2 bài “Tiến quân ca” và “Chiến sĩ Việt  Nam” (về sau, tại Đại hội quốc dân đồng bào họp ở Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, bài “Tiến quân ca” được chọn làm Quốc ca của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa).

Nếu “Tiến quân ca” là một lời hiệu triệu khái quát về sứ mạng cứu quốc của toàn thể dân tộc Việt Nam trước thời vận đang đến thì “Chiến sĩ Việt Nam” có phạm vi hẹp hơn: chỉ nói đến những người chiến sĩ cảm tử lên đường đi chiến đấu để giành lại bờ cõi, giang sơn. Ngày ấy, hình ảnh của họ hiện ra rất đẹp, rất lãng mạn trong suy nghĩ của nhạc sĩ cũng như mọi người: “Là trang nam nhi. Quyết chiến sa trường, sống chết coi thường, mang xác trong da ngựa bọc thân thể trai”.

Lý tưởng của những chiến sĩ Việt Nam khi ấy rất rõ ràng, giản dị: “Nguyện tranh đấu cho giống nòi. Hận thù bao năm căm lòng đất nước tang tóc”. Và “Thề phục quốc, tiến lên Việt Nam. Đời hạnh phúc đắp xây tự do. Việt Nam tranh đấu chống quân ngoại xâm”. Lý tưởng đó là độc lập dân tộc, người dân được sống tự do, hạnh phúc.

So với hình ảnh "bộ đội Cụ Hồ", hình ảnh người chiến sĩ Việt Nam trong bài hát của Văn Cao về bản chất không khác, bởi cùng một lý tưởng xả thân vì nước nhưng hơi hướng có chút khác biệt. Đó là màu sắc tráng sĩ đậm vẻ lãng mạn, anh hùng. Hình ảnh “lạnh lùng vung gươm ra sa trường” và “ngựa phi nơi xa kia nghe súng vang bên trời điệu kèn rộn ràng…” ít nhiều có chút màu sắc của những người lính chiến xuất hiện trong các tiểu thuyết lãng mạn.

Sinh thời, nhạc sĩ Văn Cao cho biết: Cùng một thời điểm (cách nhau không xa), ông quyết định sáng tác hai bài hát nói về công cuộc chiến đấu, giải phóng đất nước - một đề tài lớn nhất trong mọi đề tài lúc bấy giờ - nên không thể tránh khỏi ít nhiều trùng lặp về ý tứ, nội dung. Tuy nhiên, ông đã cố gắng xử lý âm nhạc sao cho hai bài không giống nhau, mặc dù cùng ở thể hành khúc với nhịp đi và giai điệu cùng nổi rõ chất kèn đồng phù hợp với tính chất kêu gọi, thúc giục.

Nghệ sĩ nhân dân Quốc Hương - giọng hát rất được thính giả ưa chuộng, đặc biệt là bà con nông dân và lớp người có tuổi khi còn sống - là người đầu tiên hát thành công bài “Chiến sĩ Việt  Nam” với hình thức đơn ca.

Nghệ sĩ nhân dân Quốc Hương cho biết, để hát “ra” được phong cách của Văn Cao, ngoài việc ông phải gặp nhạc sĩ để được “bồi dưỡng” trực tiếp, còn phải sống lại bối cảnh xã hội lúc bài hát ra đời (lúc này Quốc Hương ở tuổi 24). Giọng hát vừa ngọt ngào tha thiết, lại vừa hào sảng, máu lửa của ông rất phù hợp với việc thể hiện bài hát này.

Ngoài Quốc Hương, còn hai nghệ sĩ nữa hát “Chiến sĩ Việt Nam” cũng rất hay là Trần Khánh và Trung Kiên. Lớp ca sĩ hậu sinh về sau có nhiều người đã mạnh dạn tìm đến bài này.

Sau “Chiến sĩ Việt  Nam” đã có rất nhiều bài hát hay, có giá trị về người lính Cụ Hồ được công chúng ưa thích. Nhưng tác phẩm của Văn Cao vẫn có một vị trí xứng đáng trong trái tim nhiều thế hệ công chúng.

Mỗi khi nghe hoặc hát lại bài này, ta như được đắm chìm vào một giai đoạn hào hùng của lịch sử dân tộc. Thế hệ trẻ hôm nay khi nghe “Chiến sĩ Việt  Nam” cũng hiểu được ông cha ta ngày trước đã từng sống vì nghĩa lớn ra sao. Và vì sao những thế hệ đi trước lại có thể hy sinh thân mình cho lý tưởng như vậy./.