Gửi lời chim yêu thương...

•  Nghe Bài ca hy vọng

Sau Hiệp định Geneva (20/7/1954), khi miền Bắc được sống trong hòa bình thì miền Nam vẫn phải sống dưới ách thống trị của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai Ngô Đình Diệm. Trong âm nhạc lúc này có 2 mảng đề tài rõ rệt: những bài hát nói đến dựng xây hòa bình thì sôi nổi, tươi vui, còn những ca khúc đề cập đấu tranh thống nhất đất nước lại có âm hưởng đượm buồn.

Giữa bối cảnh ấy, vào mùa xuân năm 1958, người ta thấy vút lên một bài hát thật trong sáng, lạc quan, xua tan đi những đám mây mù trong tâm khảm không ít người: “Từng đôi chim bay đi, tiếng ca rộn ràng, cánh chim xao xuyến gió mùa xuân. Gửi lời chim yêu thương tới miền Nam quê hương nhắn rằng ta ngày đêm mong nhớ…”. Đó là “Bài ca hy vọng” của nhạc sĩ Văn Ký.

Bài hát vừa ra đời, vang lên trên làn sóng Đài TNVN ngay lập tức có sức lan tỏa sâu rộng. “Bài ca hy vọng” cũng bộc lộ nỗi nhớ thương, day dứt nhưng vượt lên tất cả là một niềm tin, lạc quan vô bờ bến vào tương lai của sự nghiệp cách mạng, vào tiền đồ sáng lạn của đất nước.

Nhạc sĩ Văn Ký đã có một nhận thức, tư duy rất sâu sắc và biện chứng về quy luật phát triển tất yếu của xã hội. Từng đã bị giặc giam cầm trước Cách mạng tháng 8/1945, từng nếm trải nhiều vất vả, gian truân, ông thấy rõ được đất nước ta với tài lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Bác Hồ vĩ đại, trước sau đều vượt qua mọi thử thách hướng tới thành công.

Ngay câu mở đầu, bài hát đã thể hiện rất rõ niềm “hy vọng” bằng hình tượng cánh chim bay liệng giữa bầu trời mùa xuân: “Từng đôi chim bay đi tiếng ca rộn ràng, cánh chim xao xuyến gió mùa xuân”. Thật “đắt” khi tác giả viết “cánh chim xao xuyến”. Giữa bầu trời mùa xuân, những cánh chim tung bay tự do nhưng chưa phải là phơi phới, là sải cánh vẫy vùng mà là “xao xuyến”. Sao lại xao xuyến? Có vui đấy, có hứng khởi đấy, nhưng vẫn còn rất nhiều tâm trạng, nhiều cảm xúc, suy tư. Những con chim không vô tư như bản chất vốn dĩ của muôn loài muông thú mà mang tâm trạng của con người. Chim đã được tác giả nhân cách hóa thật tài tình. Đó là những con chim được tác giả nhờ chuyển đến “miền Nam quê hương” nỗi niềm “ngày đêm mong nhớ”.

Giữa lúc mọi thành quả hiển hiện, mọi thắng lợi rực rỡ, người ta lạc quan, hy vọng là lẽ thông thường, dễ hiểu. Nhưng khi đất nước đang khó khăn trong công cuộc cách mạng giải phóng, thống nhất giang sơn mà vẫn lạc quan tin vào tương lai thì nhạc sĩ quả là có “con mắt tinh đời”. Văn Ký mới chỉ nói: “Ước mơ những mùa xuân bóng dáng tương lai”, không một chút ồn ào “lạc quan tếu” mà nhạc sĩ mới chỉ nói đến cái “bóng dáng”. Nói như vậy là rất chuẩn xác, rất khiêm nhường, nhưng cũng đủ để người ta đặt trọn niềm tin vào tương lai đất nước theo cái nhìn của tác giả.

Càng về cuối bài, niềm tin đó được đẩy cao theo sự phát triển tự nhiên của âm nhạc: “Về tương lai! Đàn chim ơi! Cùng ta cất cánh kìa ánh sáng chân trời mới đang bừng chiếu…”. Giai điệu được dâng cao dần để dẫn tới cao trào của bài hát ứng với lời ca “bừng chiếu”. Cao trào ấy đương nhiên phải dẫn tới một kết cục tất yếu như một khẳng định chắc chắn, bất di bất dịch: “gió mưa, buồn thương, mùa đông và mây mù sẽ tan”. “Mưa, buồn thương, mùa đông và mây mù” chính là muốn nói bối cảnh xã hội miền Nam trong vùng tạm chiếm khi ấy.

Mặc dù lúc sáng tác bài hát, phong trào Đồng Khởi chưa ra đời, nhưng ông vẫn tiên liệu được thành công của cách mạng. Nhưng để có được thành công (ở thì tương lai) ấy, chắc chắn không bằng phẳng, thuận lợi, dễ dàng. Vậy nên tiếng “sẽ” (sẽ tan) được ông để ngân dài (miễn nhịp). Vừa là sự chờ đợi, vừa là sự phấn đấu không mệt mỏi, vừa là sự hồi hộp ngóng trông, hướng tới. Rất nhiều thông tin được gửi gắm ở nốt nhạc ngân dài tương ứng với tiếng “sẽ”. Đây như một điểm nhấn cuối cùng của ca khúc.

“Bài ca hy vọng” đã đạt được một tầm khái quát rất cao, muốn đưa đến mọi người một lời nhắn gửi sâu sắc: cuộc sống cần phải có hy vọng, niềm tin mới có thể vươn tới mọi thắng lợi, mới khiến người ta có nghị lực, ý chí phấn đấu để vượt qua mọi gian truân, thử thách./.