Hòa nhạc và triển lãm về nghệ sĩ piano lừng danh Franz Liszt
Hai dân tộc và một nghệ sĩ piano bậc thầy cùng ngợi ca Franz/Ferenc Liszt – nhà soạn nhạc kiêm nghệ sĩ piano gốc Áo và Hungary.
Buổi hòa nhạc piano và triển lãm về cuộc đời và tác phẩm của Franz Liszt (tiếng Hungary: Ferenc Liszt ) tại Hà Nội, diễn ra vào tối thứ sáu ngày 4/11/2011, do Đại sứ quán Áo và Đại sứ quán Hungary đồng tổ chức.
Các tác phẩm của Liszt sẽ đến với công chúng Hà Nội qua sự trình diễn của nghệ sĩ piano nổi tiếng Martyn van den Hoek. Buổi hòa nhạc tối 4/11 sẽ bao gồm những tác phẩm của Liszt trải rộng từ Etudes Transcendentales, Sonata quasi Fantasia, Etudes from Paganini, đến Hungarian Rhapsody....
Năm 2011 là năm kỷ niệm 200 năm ngày sinh và 125 năm ngày mất của nhà soạn nhạc kiêm nghệ sĩ piano Franz/Ferenc Liszt (1811-1886).
Liszt sinh ra tại làng Raiding/Doborjan thuộc vương quốc Hungary trước kia. Sau này Hungary thuộc về chế độ quân chủ của dòng họ Habsburg Áo. Ngày nay làng Raiding nằm trong bang Burgenland của cộng hòa Áo. Do vậy Franz (trong tiếng Đức) hay Ferenc (trong tiếng Hung) Liszt là một nhà soạn nhạc châu Âu gốc Áo và Hungary mà được các tổ chức văn hóa và đại sứ quán của cả hai nước thường phối hợp tổ chức kỷ niệm.
 |
| Franz/Ferenc Liszt (1811-1886) |
Cả Hungary và Áo đều coi Liszt như một nhân vật trung tâm của di sản văn hóa của họ. Ngày nay, 200 năm sau ngày sinh của Liszt, ông vẫn là biểu tượng sự gắn kết giữa hai quốc gia.
Liszt là nhà soạn nhạc tài danh, có một sự nghiệp quốc tế: Ông từng viết một vở nhạc kịch Pháp (Don Sanche, viết khi ông còn rất trẻ), ông đã thành lập một cộng đồng âm nhạc Đức và một học viện Âm nhạc Hungary.
Nhạc của Liszt luôn luôn là một thử thách đối với các nhạc sĩ. Trong mọi tác phẩm của Liszt, từ những phác thảo nhỏ nhất đến những tác phẩm chủ đạo, người ta có thể tìm thấy thứ âm nhạc mang tính cá nhân riêng biệt không thể lầm lẫn và không một chút sai sót, dấu hiệu của những nghệ sĩ sáng tạo vĩ đại nhất. Trong 75 năm cuộc đời mình, ông đã viết tổng cộng 1565 tác phẩm âm nhạc, dạy cho hơn 1.200 học trò.
Điều gì khiến cho âm nhạc của Liszt luôn là thử thách với các nghệ sĩ ? Theo nghệ sĩ Martyn van den Hoek : « Đó là những kỹ thuật rất khó, khiến cho người chơi nhạc tập trung cao độ vào đó mà quên mất vì sao nhà soạn nhạc lại chủ ý viết như vậy, quên mất rằng phải truyền cảm ra sao qua những ngón tay đàn để đưa đến cho người nghe tinh thần của bản nhạc ».
Ngoài việc được nhắc đến như một công dân Áo và Hungary, Liszt còn là một công dân quốc tế của toàn châu Âu. “Ông đến từ Nga với một cỗ xe ngựa chuyên dụng, một thứ được coi là mới lạ mà ông thì có tới hai cỗ xe như vậy… Những cỗ xe rất được mọi người ngưỡng mộ. Chúng được trang bị cực kỳ sang trọng và tiện nghi, ban ngày được sử dụng làm phòng khách và phòng ăn, và ban đêm làm phòng ngủ".
Liszt liên tục đi từ nước này qua nước khác, sáng tác và biểu diễn. Ông nắm bắt cái “hồn” của những nơi ông đã đi qua và có mặt trong các tác phẩm piano của ông là giai điệu của nhiều dân tộc: từ những bài hussite cổ của người Bohemien, nhạc dân gian xứ Naples, nhạc dân gian Tây Ban Nha, bản God Save the Queen, và rất nhiều những bài dân ca và vè của Hungary.
Martyn say sưa nói về Liszt. “Khi chúng ta nghe các nghệ sĩ piano trẻ trình diễn Liszt thì chúng ta thấy ông hiện diện ở khắp nơi trên thế giới: Việt Nam, Nhật, Mỹ… Ông sống trong thời kỳ âm nhạc phát triển rất mạnh mẽ. Ông đã có những sáng tạo đột phá, góp phần vào việc chế tạo cây đàn dương cầm để chơi những bản nhạc rất khó mà trước Liszt thì không có cây đàn nào chơi được. Liszt là người có tầm nhìn vĩ đại. Ông là người đầu tiên trình diễn tác phẩm của các nhà soạn nhạc khác trong khi vào thời đó, các nghệ sĩ chỉ chơi những bản do chính họ viết ra”.
Martyn nhấn mạnh: “Liszt có khả năng làm cho âm thanh có thể trở nên nhìn thấy được, chạm tới được. Giống như ông vẽ nên bức tranh và khi chúng ta nghe những thanh âm thì có thể hình dung ra bức tranh đó. Ông khiến cho những điều tưởng như không thể biến thành có thể”.
Mới đây, sân bay Budapest được chuyển tên thành « Liszt Ferenc International Airport” (Sân bay quốc tế Liszt Ferenc).
Ngài Đại sứ Áo TS. Georg Heindl đã mời nghệ sĩ Martyn van den Hoek biểu diễn cho buổi hòa nhạc Liszt tại Nhà hát Không gian văn hóa Việt, Hà Nội đồng thời dạy lớp master class đầu tiên về nhạc của Liszt cho các sinh viên khoa
 |
| Martyn van den Hoek |
Nghệ sĩ Martyn van den Hoek sinh tại Hà Lan, bắt đầu học nhạc tại Nhạc viện Rotterdam và tiếp tục theo học tại Maxtcơva, Budapest và New York, sau đó ông định cư tại Áo. Từ năm 1998, ông là giảng viên của Nhạc viện Vienna Civic.
Martyn van den Hoek từng nhận giải nhất tại cuộc thi quốc tế nhạc Franz Liszt tổ chức tại Utrecht/Hà Lan năm 1986. Ông từng học piano với giảng viên Josef Raieff (1906 - 2002) tại trường Julliard, New York. Josef Raieff từng là học trò của nhạc trưởng kiêm nghệ sĩ piano gốc Nga Alexander Siloti (1863 - 1945) và ông cũng từng là một trong những học trò cưng của Franz Liszt tại Weimar, Đức.
Ông cho biết: “Lần đầu tiên tôi tiếp xúc với sinh viên piano Việt Nam là năm 2008 tại Thượng Hải, khi tôi làm giám khảo tại vòng chung kết châu Á của cuộc thi quốc tế nhạc Liszt. Từ đó tới nay tôi luôn mong có dịp đến Việt Nam để điền vào “điểm còn trống” này trên bản đồ lưu diễn châu Á của tôi.”
Ông là một nghệ sĩ dương cầm châu Âu có tình yêu đặc biệt dành cho châu Á. Ông lấy vợ người Nhật Bản. Ông đã đi biểu diễn và giảng dạy ở khắp các nước châu Á và lần này đến Việt Nam, “lấp đầy bản đồ lưu diễn châu Á của mình”, như lời Hoek.
Mới sang Việt Nam được 2 ngày, nhưng Martyn van den Hoek bày tỏ ông đã thấy yêu mến Việt Nam rồi. “Các bạn rất cởi mở, nhiệt tình, chân thành. Tôi thích những gương mặt mà tôi gặp...”