Lại trở về xu thế độc quyền?

Vắng bóng người mua

Thông thường những năm trước đây, khoảng từ đầu tháng 10, các quầy bán lịch bloc xuất hiện rất nhiều trên các phố của Hà Nội. Nhưng năm nay, dù đã sang tháng 11 nhưng các “phố lịch” như Nguyễn Xí, Đinh Lễ, Hàng Trống… vẫn khá trầm lắng. Chị Hoài Thu, nhà sách Tân Việt (Số 7 Đinh Lễ, Hoàn Kiếm, Hà Nội) nhận xét: Những năm trước, đầu tháng 10 là đã có nhiều người mua lịch, nhưng năm nay đã sang tháng 11 rồi nhưng số người mua chỉ lác đác.

Chị Mai, chủ cửa hàng sách báo trên phố Hàng Trống cho biết: Mọi năm, ngay từ tháng 10 đã có người hỏi mua lịch, năm nay hầu như không có khách. Hiện mỗi ngày cửa hàng của chị chỉ bán được khoảng chục cuốn lịch các loại, còn chủ yếu vẫn là khách đến xem mẫu để mua làm quà Tết. Năm nay giá lịch tăng, chiết khấu cho các đại lý giảm, vì thế giá bán lẻ tăng hơn năm trước.

Khảo sát các cửa hàng chuyên doanh lịch cho thấy, mỗi block lịch tăng giá từ 5.000-20.000 đồng/cuốn tùy loại. Lịch tờ và để bàn giá tăng khoảng 2.000-5.000 đồng/cuốn so với năm 2010. Nguyên nhân là do năm nay giá giấy nguyên liệu, in ấn, cùng nhiều chi phí khác tăng mạnh. Giá lịch block trên thị trường đang dao động từ vài chục ngàn đến 3 triệu đồng/sản phẩm. Những bloc đắt nhất được in bằng giấy couché 4 màu sắc nét, kích thước lớn, thiết kế rất công phu. Các loại đế để gắn lịch bằng carton hoặc laminage giá 20.000 - 30.000 đồng, bìa tranh sơn mài hay kiếng nhựa giá khoảng 100.000 - 200.000 đồng. Cá biệt, có loại giá đỡ bằng gỗ được chạm trổ tinh xảo giá cả triệu đồng. Như mọi năm, khách hàng sẽ được chiết khấu khi mua lịch từ các đại lý, mua số lượng càng lớn thì chiết khấu càng nhiều.

Về mẫu mã, lịch block năm nay được khai thác theo 4 chủ đề khác nhau như Văn hóa - Giáo dục, Khoa học và công nghệ, Chính trị - xã hội, Nông nghiệp với hơn 40 mẫu đi sâu vào khai thác tranh dân gian, tranh lụa, phong cảnh làng quê, các di tích lịch sử của Hà Nội, phong cảnh đất nước Việt Nam.

Vì sao trầm lắng?

Thị trường lịch block chính thức được “cởi trói” từ mùa lịch năm 2007 khi liên minh 51 nhà xuất bản (NXB) đã bị phá vỡ. Trước đó, NXB Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh được coi là đơn vị “châm ngòi” cho sự phá vỡ liên minh vốn được cho là “độc quyền” trong công tác xuất bản lịch bloc, khi đơn vị này tách ra khỏi liên minh, trở thành một đơn vị xuất bản độc lập.

Sau 3 năm đổi mới công tác xuất bản lịch bloc, đã tạo điều kiện cho nhiều đơn vị tham gia xuất bản. Nhiều nhà sách tư nhân cũng liên kết với NXB để xuất bản và phát hành lịch block. Có thể nói, nếu xét về mặt số lượng nhà làm lịch, thì chưa bao giờ lại đông đến thế; hình thức, mẫu mã cũng do đó phong phú, đa dạng hơn trước đây.

Tuy nhiên, cũng chính vì việc “nhà nhà làm lịch, người người làm lịch” đã phát sinh nhiều vấn đề. Các NXB đã phải trả giá quá đắt vì thua lỗ do cung luôn lớn hơn cầu. Mỗi năm, hàng nghìn tấn lịch bị đổ đi làm giấy vụn, rất lãng phí. Còn khi thiếu hàng, NTD đã phải trả giá cao hơn giá bìa từ 10-15% để mua được block lịch. Chính vì những bất cập trên, năm nay Cục xuất bản, Hội xuất bản đã vận động các NXB ngồi lại với nhau để bàn bạc, thống nhất chia thành 4 nhóm xuất bản lịch block. Và Tổng Công ty Phát hành sách Việt Nam (SAVINA) là đơn vị được ủy quyền phát hành lịch 2011 trong cả nước.

Tuy nhiên, theo giới kinh doanh lịch, nguyên nhân kém sôi động của thị trường lịch block năm nay, là do Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội mới kết thúc. Thêm nữa, việc khẳng định vai trò của SAVINA trong việc phát hành cũng làm cho thị trường bớt sôi động. Thay vì thực hiện chủ trương xóa bỏ độc quyền về in và phát hành lịch block như 4 năm qua, mùa lịch năm 2011 lại được vận động theo xu hướng trở lại cơ chế độc quyền. Đơn vị đi đầu trong chủ trương này chính là Hội Xuất bản Việt Nam. Đơn vị này ấn định tổng số lượng lịch block sản xuất năm 2011 là 16,2 triệu bản, chia đều cho 60 NXB. Như vậy, mỗi NXB chỉ sản xuất và phát hành 270.000 bản là không khả thi. Trên thực tế, lịch block của các NXB chất lượng không cao, mẫu mã kém, không có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Trở về cơ chế độc quyền, quyền lợi của NTD sẽ bị hạn chế vì không có nhiều lựa chọn./.