Mặn duyên với Đài

Nhà văn Y Điêng sinh tại buôn Thung, xã Đức Bình Đông, huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên được ví như cây Kơ-nia của văn học Tây Nguyên. Năm nay đã 82 tuổi nhưng tác phong của ông vẫn nhanh nhẹn như thời trai trẻ làm phóng viên ở Đài TNVN.

Trở thành nhà văn nhờ làm báo

Do từng làm giám thị trại giam tề nguỵ thuộc Ty Công an Đắk Lắk, năm 1953, ra Việt Bắc, chàng trai trẻ Y Điêng được cử đi học lớp chính trị - nghiệp vụ ở một trường đào tạo thuộc Bộ Công an tại Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, tháng 10/1954, Y Điêng có mặt trong đoàn quân chiến thắng về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Sau đó, ông làm cảnh sát tại khu vực Cửa Nam.

Những tưởng cuộc đời ông sẽ gắn trọn với ngành công an nhưng trong thời gian đi học bổ túc văn hoá, ông có viết bài cộng tác với các báo nên năm 1958, học xong, ông được rút về làm phóng viên Đài TNVN. Ông phụ trách chuyên mục Tổ quốc ta giàu và đẹp cùng nhiều nhà văn tên tuổi khác như: Đoàn Giỏi, Nguyễn Quang Sáng, Đoàn Minh Tuấn…

Tuổi trẻ sung sức, luôn đau đáu hướng về miền Nam, về Tây Nguyên, ông viết rất khoẻ, không chỉ cho Đài TNVN mà còn cộng tác với các báo khác. Từ kinh nghiệm viết báo, được sự động viên của đồng nghiệp là các nhà văn, ông thử sức mình ở địa hạt văn chương.

Nhà văn Y Điêng

Khi báo Thống Nhất tổ chức cuộc thi viết truyện ngắn về đề tài miền Nam, ông tham gia bằng truyện ngắn “Em chờ bộ đội Awa Hồ” và đoạt giải ba. Cũng từ đó, ông dành nhiều thời gian hơn cho sáng tác văn chương. Đến nay, nhà văn Y Điêng có một sự nghiệp sáng tác đáng nể, bao gồm hơn chục đầu sách văn xuôi và thơ. Trong đó, với truyện Vừa Hơ Giang và bộ tiểu thuyết 2 tập Chuyện bên bờ Sông Hinh, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật. Ông thường nói, nhờ làm báo mà ông trở thành nhà văn. Gặp cánh nhà báo chúng tôi, ông vẫn khoe: mình đã là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam từ năm 1962 và vẫn chưa ngừng viết báo đâu!

Tháp tùng cụ Y Bi Aleo ra gặp Bác Hồ

Sau hơn 10 năm học tập và công tác trên đất Bắc, năm 1964, nhà văn Y Điêng trở lại chiến trường miền Nam, làm thư ký riêng cho cụ Y Bi Aleo, Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Trong những năm làm thư ký riêng cho cụ Y Bi Aleo, có một kỷ niệm ông không bao giờ quên là lần tháp tùng cụ ra miền Bắc và được gặp Bác Hồ.

Đó là vào tháng 3/1969, Khu ủy Khu 5 cử cụ Y Bi Aleo vào Tây Ninh tham dự Đại hội Quốc dân thành lập Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Để bảo đảm an toàn, chuyến đi phải tiến hành theo một lộ trình ngược là cụ Y Bi Aleo phải đi ra Bắc, từ đó Trung ương mới đưa cụ vào Tây Ninh dự Đại hội.

3 tháng lặn lội, trèo đèo, lội suối, nhiều khi mò mẫm trong đêm mà đi, thường xuyên bị máy bay địch oanh tạc, đến thượng tuần tháng 6/1969, hai bác cháu ra đến Hà Nội và được gặp Bác Hồ. Ông nhớ, hôm đó, cụ Y Bi Aleo và ông đang trò chuyện với Thủ tướng Phạm Văn Đồng thì Bác Hồ đến. Hồi làm báo ở Hà Nội, ông đã được thấy Bác mấy lần, nhưng đây là lần đầu tiên ông được gần Bác nên ông cố giữ bàn tay của Bác thật lâu. Sau khi hỏi thăm sức khỏe của cụ Y Bi Aleo, hỏi thăm cuộc đấu tranh chống Mỹ của đồng bào Tây Nguyên, Bác còn hỏi đồng bào có nuôi được nhiều “gà” không? “Gà” lớn nhanh không? Cụ Y Bi Aleo hiểu ngay ý Bác vì trong lần gặp Bác năm 1961, Bác đã nói chuyện với cụ về nuôi “gà” - tức đào tạo cán bộ tại chỗ. Cụ trả lời: “Thưa Bác, nhân dân các dân tộc Tây Nguyên nuôi nhiều “gà”, “gà” tốt, lớn nhanh...”. Bác Hồ còn dặn cụ Y Bi Aleo: “Cụ già rồi, ở ngoài này tốt hơn, xong đại hội, cụ phải ra ngoài này ngay”. Cụ Y Bi Aleo rất cảm động về tấm lòng của Bác đối với cụ và đồng bào Tây Nguyên.

Đào tạo biên dịch viên, phát thanh viên tiếng Ê Đê

Nhà văn Y Điêng biết tiếng Pháp, Lào, giỏi nhiều tiếng đồng bào dân tộc thiểu số như: Ba Na, Gia Rai, Tày… Ông nói: biết nhiều thứ tiếng để hiểu tiếng Ê Đê, yêu tiếng Ê Đê mình hơn. Ông đắm đuối với tiếng Ê Đê, không chỉ viết truyện bằng song ngữ Ê Đê - Việt, mà còn “muốn cái tiếng Ê Đê của mình vang xa”.

Nhà báo Nguyễn Trường Sinh, Trưởng Đài Truyền thanh huyện Sông Hinh kể: Cách đây mấy năm, ông đến bàn bạc với Đài, gặp lãnh đạo huyện đề nghị mở chương trình truyền thanh tiếng Ê Đê. Với kinh nghiệm của một người từng làm báo ở đài phát thanh quốc gia, ông đã đào tạo phát thanh viên, dịch chương trình từ tiếng Kinh sang tiếng Ê Đê. Ông cười: “Huyện nghèo, nhuận bút chẳng bao nhiêu, nhưng vui lắm! Chưa nói tin tức ra sao nhưng chỉ riêng việc hằng ngày được nghe tiếng dân tộc mình trên đài đã tạo cho bà con ý thức về nguồn cội của mình rồi!”.

Không dừng lại đó, ông còn đào tạo phát thanh viên và biên dịch viên cho Đài Phát thanh tỉnh Phú Yên mở chương trình phát thanh tiếng Ê Đê. Ông vẫn thường xuyên nghe chương trình truyền thanh và phát thanh tiếng Ê Đê của đài huyện và đài tỉnh. Thấy chương trình ngày càng cải tiến, giọng đọc phát thanh viên ngày càng chuẩn, hay hơn, ông rất mừng. “Gặp tụi nó, mình vẫn trao đổi và góp ý” - ông tâm sự./.