Nhiều tồn tại cần giải quyết

Trong 2 ngày của Đại hội lần thứ 7 - Hội Mỹ thuật Việt Nam (15 - 16/12), hơn 550 đại biểu đại diện cho hơn 1.500 hội viên Hội Mỹ thuật trong cả nước đã cùng nhìn lại những thành công của Hội trong nhiệm kỳ 5 năm qua, đồng thời nêu lên những tồn tại của hoạt động mỹ thuật, từ đó nêu các “phương thuốc” thúc đẩy mỹ thuật Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong nhiệm kỳ mới (2009-2014).

Trong những năm gần đây, đội ngũ nghệ sĩ tạo hình ở nước ta ngày càng phát triển mạnh mẽ. Hoạt động mỹ thuật có nhiều xu hướng nghệ thuật cùng phát triển, các hình thức nghệ thuật có nhiều vẻ, nhiều sắc thái đa dạng. Xu hướng chuyên nghiệp hóa đang ngày càng rõ trong các nghệ sĩ tạo hình. Tuy nhiên, bên cạnh một số nghệ sĩ khẳng định được tài năng của mình, còn nhiều người chưa có những khám phá mới về ngôn ngữ tạo hình trong sử dụng chất liệu và hình thức thể hiện. Một số tác giả chưa thoát khỏi lối mòn, dễ dãi hoặc lúng túng trong hướng sáng tạo của mình. Họa sĩ Hồ Thị Kim Quỳ - TP. Hồ Chí Minh trăn trở: “Giới họa sĩ trẻ bây giờ thì năng nổ, hoạt động nhiều, nhưng nếu không có nền tảng kiến thức vững chắc thì nghệ thuật không bao giờ vươn tới đỉnh cao”.

Trái với lo ngại của các họa sĩ lớp trước, các nghệ sĩ tạo hình trẻ lại tự tin vào khả năng và sự tâm huyết của mình. Tuy nhiên, làm việc gì cũng cần có quá trình và cần có thời gian để thế hệ trẻ khẳng định tiếng nói. “Các nghệ sĩ trẻ hiện nay có thể sáng tác bằng nhiều khuynh hướng khác nhau, nhưng cái quan trọng là làm sao sáng tác bằng cái tâm của mình. Giới trẻ đang tìm tòi, sáng tạo rất nhiều, nên cũng cần phải 5-10 năm nữa thì mới đánh giá chính xác được” -  nhà điêu khắc trẻ Trần Việt Hưng bộc lộ quan điểm.

Hiện nay, hoạt động mỹ thuật chủ yếu tập trung ở hai trung tâm lớn là: Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. ở các vùng núi phía Bắc hay khu vực đồng bằng sông Cửu Long, cơ sở hạ tầng cho hoạt động mỹ thuật còn nhiều hạn chế, dẫn tới việc xã hội hóa hoạt động này khá mờ nhạt. Nhà điêu khắc Trần Thanh Phong ở An Giang băn khoăn về việc ở đồng bằng sông Cửu Long - nơi có tới 20 triệu người sinh sống, nhưng rất thiếu địa điểm trưng bày các tác phẩm mỹ thuật. Ông Trần Thanh Phong kiến nghị, Nhà nước cần có chính sách để văn nghệ sĩ có điều kiện công bố các tác phẩm, trên cơ sở đó tạo điều kiện để người dân thụ hưởng các giá trị của văn học - nghệ thuật nhiều hơn.

Một tồn tại cần khắc phục trong hoạt động mỹ thuật hiện nay là hiện tượng vi phạm bản quyền tác giả ngày càng trở nên phức tạp và đang trở thành vấn đề nhức nhối. Việc sao chép tranh, giả mạo tranh, vẽ theo phong cách của những tác giả có tên tuổi để bán được nhiều tranh đang là một biểu hiện xấu, làm ảnh hưởng đến uy tín của nền mỹ thuật Việt Nam. “Khoa học phát triển thì bên cạnh mặt tích cực cũng có mặt tiêu cực. Đó là việc ăn cắp bản quyền nhiều. Nhiều khi vừa có mẫu mã sản phẩm đẹp ra đời thì ngay lập tức bị vi phạm tràn lan, nhiều khi biến thành của chung” - Họa sĩ Nguyễn Trọng Đoan lo ngại.

Một thực trạng không chỉ của riêng ngành mỹ thuật và đã tồn tại nhiều năm nay, đó là hoạt động phê bình mỹ thuật còn yếu. Phần nhiều, các bài viết ở dạng nghiên cứu, hoặc phê bình mang tính báo chí, chưa khách quan, thiếu chiều sâu học thuật, ít có những tác phẩm lý luận phê bình sâu sắc. Về hoạt động mỹ thuật hiện nay, nhà phê bình mỹ thuật Lê Quốc Bảo cho rằng: “Từ khi đất nước đổi mới và mở cửa thì đã có một diễn đàn phê bình. Điều khó hiện nay là anh em trẻ chưa tới tầm. Các nhà phê bình chưa có “thương hiệu”. Người làm phê bình phải có tâm, có tầm, có vị thế, thì nói người ta mới nghe. Đó là điều khó mà anh em trẻ nhiều khi làm chưa tới”. Nhà phê bình cao tuổi này còn băn khoăn, đó là những người làm phê bình mỹ thuật khó sống được bằng nghề, nhuận bút các bài phê bình quá rẻ, nên giới trẻ cũng ít mặn mà./.