Những giai điệu bất tử: “Núi sông bừng lên…”

• Những giai điệu bất tử: “…thay trai nay gái đua tài”
• Những giai điệu bất tử: “Sông cho anh làm thơ…”
• Những giai điệu bất tử: “Nhanh tay lên nào anh chị em ơi”

Hằng năm, cứ đến ngày đầu tháng 5, trên làn sóng các đài phát thanh và truyền hình lại vang lên một bài ca rất nổi tiếng có giai điệu sôi nổi, hào sảng: “Giải phóng Điện Biên, bộ đội ta tiến quân trở về, giữa mùa hoa nở, miền Tây Bắc tưng bừng vui…”. Đó là bài “Giải phóng Điện Biên” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận.

Sinh thời, Đỗ Nhuận kể về sự ra đời của bài hát: Đó là những ngày giữa tháng 4/1954, Trận Điện Biên Phủ mỗi lúc một tiến triển theo hướng dồn quân đội Pháp vào thế bí. Lần lượt các cứ điểm ở Điện Biên như đồi Him Lam, đồi Độc Lập, đồi A1… chúng ta chiếm được và chốt giữ, buộc đối phương phải lui về co cụm. Trước thực tế đó, Đỗ Nhuận đã tiên liệu ngày kết thúc chiến dịch đến rất gần. Và ông chuẩn bị sáng tác gấp một bài hát về sự kiện mang ý nghĩa trọng đại này. Bởi chiến thắng Điện Biên Phủ sẽ dẫn tới việc kết thúc chiến tranh trên bán đảo Đông Dương, mở ra thời kỳ độc lập cho dân tộc ta, quét sạch bóng quân xâm lược.

Quả như dự đoán, ngày 7/5/1954, với chiến thắng giòn giã ở khắp các cứ điểm, ta đã hoàn toàn giải phóng Điện Biên Phủ. Tràn ngập cảm xúc, Đỗ Nhuận viết nên bài hát. Ông đã hòa trong niềm vui của quân dân Tây Bắc và cả nước để reo vui, vừa như loan báo một tin rất lớn, có sức lay động mãnh liệt hàng triệu trái tim, lại như cả một rừng hoa nở rộ và những điệu múa xòe của người Thái tưng bừng, ngoạn mục. Rất thú vị là chất liệu dân ca Thái được nhạc sĩ khai thác rất nhuần nhuyễn để hình thành giai điệu bài hát. Đồng thời, việc tạo dựng nên hình tượng múa xòe được “vẽ” bằng âm thanh.

Nghe bài hát Giải phóng Điện Biên  Thể hiện: Tốp ca

Đến phần sau của tác phẩm, người nghe lại thấy chất dân ca Thái không còn mà nhường chỗ cho làn điệu “sắp qua cầu” của chèo vùng đồng bằng xuất hiện (“Xiết bao sướng vui từ ngày lên Tây Bắc, đồng bào nô nức mong chúng ta trở về”). Câu này gợi nhớ đến một câu chèo quen thuộc: “ấy mấy bông lúa thơm kìa là bông lúa chín, chín mọng…”. Hai chất liệu (dân ca Thái và chèo) khác xa nhau, vậy mà tác giả đã nhào nặn để kết hợp trong một ca khúc rất khéo léo, nhuần nhuyễn, không một chút khiên cưỡng, gượng ép.

Không phải ngẫu nhiên, Đỗ Nhuận xử lý như vậy. Quả là rất chí lý khi ta thấy chiến dịch Điện Biên Phủ là một trận hiệp đồng tác chiến kỳ diệu của rất nhiều quân binh chủng, lại thêm lực lượng hùng hậu của dân công. Bộ đội của ta gồm nhiều chiến sĩ quê ở miền xuôi sát cánh với đồng đội là người các dân tộc Tây Bắc tạo nên một đại gia đình gắn bó, đoàn kết đã tạo nên sức mạnh phi thường nhấn chìm quân xâm lược. Sự kết hợp giữa hai chất liệu dân ca Thái và dân ca đồng bằng Bắc bộ chính là diễn tả ý đó.

Trước đó, Đỗ Nhuận đã có bài hành khúc “Hành quân xa” rất được bộ đội ưa thích. Với “Giải phóng Điện Biên”, tên tuổi ông trở nên quá quen biết. Đây cũng là bài hát khẳng định tài năng lớn của Đỗ Nhuận. Bài hát này có sức khái quát lớn về tầm vóc dân tộc Việt Nam, vượt ra khỏi khuôn khổ tác phẩm viết về một chiến dịch cụ thể, một chiến thắng cụ thể. Giá trị của bài hát đã rất tương xứng với ý nghĩa, tầm vóc của chiến thắng tại vùng đất miền Tây Bắc Tổ quốc, mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử dân tộc.

Đài Tiếng nói Việt Nam từ mấy chục năm qua đã chọn nhạc "Giải phóng Điện Biên" làm nhạc hiệu mở đầu cho các chương trình phát thanh trong ngày của mình./.