Nơi đất nặng, tình sâu

Trong sự nghiệp tìm đường cứu nước, có lẽ Trung Quốc là nơi Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh dừng chân lâu nhất. Đặc biệt, trong ít nhất 30 mùa Xuân, 30 cái Tết cổ truyền cách xa Tổ quốc, có những cái Tết, Người đón xuân cùng nhân dân Trung Quốc. Nhiều vùng đất nơi đây đã bảo vệ, chở che Người suốt những năm tháng hoạt động cách mạng tại vùng biên giới Việt - Trung.

Quảng Đông và Quảng Tây là 2 tỉnh của Trung Quốc có nhiều địa danh đã đi vào lịch sử cách mạng của dân tộc Việt Nam. Đó là những huyện, thị, thành phố như Long Châu, Tĩnh Tây, Liễu Châu, Quảng Châu, Quế Lâm... Cho dù hàng chục năm đã trôi qua, những vùng đất và con người ở 2 vùng đất Quảng của Trung Quốc vẫn sâu nặng nghĩa tình với Bác - Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Qua cửa khẩu Hữu Nghị quan chừng 40 cây số là tới Long Châu, huyện lỵ thuộc tỉnh Quảng Tây, giáp 2 tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn của Việt Nam. Đây là nơi Hồ Chí Minh từng hoạt động cách mạng một thời gian khá dài ở vùng biên giới Việt - Trung. Tiết trời bắt đầu sang Xuân, nhưng cái rét ngọt cuối mùa đông ở vùng phương Bắc vẫn nhẹ nhàng thấm sâu vào da thịt… Anh Hoàng Hoa Sinh, cán bộ Văn phòng Đối ngoại huyện Long Châu cho biết, so với những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng ở Long Châu, cảnh vật nơi đây thay đổi không nhiều. Toàn bộ khu vực đồn Na Tạo, thôn Phù Luân, thị trấn Hà Động, huyện Long Châu - nơi Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo cách mạng Việt Nam hoạt động trước đây - nằm giữa thung sâu. Hai bên sườn núi đá tai mèo cao chót vót. Ở giữa là lối đi nhỏ trải bê tông, sực nức mùi rơm rạ ngái nồng.

Bác Hồ đến Long Châu lần đầu tiên vào năm 1939, lúc đó Bác lấy tên là Hồ Quang. Khoảng cuối năm 1941, đầu năm 1942 và tháng 8/1944, Hồ Chí Minh về hoạt động cách mạng và thành lập Văn phòng thứ nhất Hội đồng minh giải phóng dân tộc Việt Nam tại Long Châu. Từ đây, được sự giúp đỡ, chở che của người dân đồn Na Tạo, thôn Phù Luân, Hồ Chí Minh theo dõi sát sao và chỉ đạo việc đoàn kết, tranh thủ tầng lớp chí sĩ yêu nước Việt Nam, củng cố lực lượng của mặt trận cách mạng ngày càng lớn mạnh.

Ở Long Châu, hay Quảng Châu, Tĩnh Tây, Quế Lâm, Liễu Châu… Hồ Chí Minh kết bạn với nhiều người dân Trung Quốc, dành không ít tình cảm chân tình cho họ và ngược lại, Người cũng nhận được những tình cảm đặc biệt của nhân dân nước láng giềng. Ông Nông Nhân Tiêu, năm nay 76 tuổi, con trai cụ Nông Hiển Nghĩa, một trong những người bạn của Hồ Chí Minh ở Trung Quốc cho biết, mặc dù đời sống khó khăn, nhưng bà con luôn chia sẻ và giúp đỡ Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam. Ngày Hồ Chí Minh đến Long Châu, ông hãy còn bé, chưa hiểu nhiều về chính trị, song ông nhớ rất rõ dáng người cao gầy của Bác. Lúc đó, Bác mặc chiếc áo màu vàng, loại áo Quốc dân đảng thường mặc để che mắt bọn mật thám Pháp, nhưng vẫn bị để ý theo dõi. Cha ông, cụ Nông Hiển Nghĩa, liền đưa cho Bác bộ quần áo nhà Đường để thay, rồi ngày ngày cùng với người bạn xóm giềng Nông Kỷ Chấn thay nhau nấu cơm, đưa cơm cho Bác ở hang Nham Lội trên ngọn núi trước mặt. Có lần, Hồ Chí Minh đã ở lại đón Tết nguyên đán cổ truyền đạm bạc cùng bà con vùng biên giới. Chị Nông Tiểu Chân, cháu nội cụ Nông Kỷ Chấn xác nhận thông tin này.

Nhà chị Nông Tiểu Chân, có lẽ là một trong những ngôi nhà khang trang nhất đồn Na Tạo, nép mình bên sườn núi, đối diện là hang Nham Lội. Trong nhà, trên bàn thờ, ở vị trí trang trọng nhất treo ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông nội và bà nội chị. Ảnh của bố, mẹ chị treo phía dưới.

Thắp nén hương thơm tưởng nhớ những người đã khuất, chị Nông Tiểu Chân nghẹn ngào nhớ lại câu chuyện của bố chị kể, Bác Hồ và ông nội của chị đã ở đây, ăn Tết cùng nhau tại núi rừng Phù Luân này: “Bố bảo, Bác Hồ và ông nội là bạn bè thân thiết của nhau, nên phải thờ cùng nhau; có công ơn Bác Hồ mới có nhà mình, nên bố mất, các con phải thờ cả Bác Hồ và ông nội”.

Nhiều thế hệ người dân Trung Quốc ngày nay vẫn nhớ những câu chuyện của ông cha, kể về cái Tết của bà con 2 xóm Nậm Quang và Ngàn Tẩy, hai thôn hẻo lánh nằm ở giữa vùng núi đá xa xôi của huyện Tĩnh Tây. Lúc đó, dù không có nhiều tiền, Hồ Chí Minh vẫn đích thân đến tặng “lì xì” các cháu nhỏ và chúc Tết các cụ cao niên, cùng những người bạn thân thiết người Trung Quốc. Tình cảm của Hồ Chí Minh giản dị, chân tình, có sức lan toả rất lớn đối với nhiều thế hệ người dân Trung Quốc sau này.

Chị Hoàng Viên, 24 tuổi, hướng dẫn viên Bảo tàng Hồ Chí Minh ở Quảng Tây nói với chúng tôi: “Tôi làm việc ở Bảo tàng này được hơn 1 năm. Trước đây, tôi cũng đã học tiếng Việt, sau đó cũng đã đến Việt Nam, có chút hiểu biết về Bác Hồ. Đến đây làm việc, tôi được tiếp xúc với những tài liệu, ảnh, hiện vật liên quan đến Bác, đặc biệt là sau khi đọc cuốn “Hồ Chí Minh với Quảng Tây”, tôi hiểu được tình cảm của Bác Hồ với Trung Quốc và ngược lại. Hàng ngày đi làm tôi cảm thấy như có Bác ở bên cạnh”.

Tại thành phố Liễu Châu, có một địa chỉ được nhiều người, nhất là lớp thanh niên đặc biệt quan tâm. Đó là Khu di tích Hồ Chí Minh, trước đây là khách sạn Nam Dương, nơi Hồ Chí Minh ở sau khi Người được Quốc dân Đảng trả tự do. Ngày nay, Khu di tích được đặt tại nhà số 1 đường Liễu Thạch, rộng gần 250 mét vuông, được Chính phủ nước CHND Trung Hoa giữ nguyên trạng và đầu tư khá nhiều tiền để trùng tu, tôn tạo, trở thành một trong những Khu di tích lịch sử cấp quốc gia Trung Quốc. Hàng năm, Khu di tích đón tiếp khoảng 200.000 lượt người đến tham quan, tìm hiểu cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đối diện Khu di tích Hồ Chí Minh ở Liễu Châu là núi Ngư Phong (còn gọi là Tây Phong Lĩnh), ngọn núi đã đi vào những trang thơ Hồ Chí Minh lúc Người mới ra tù:

“Bồi hồi dạo bước Tây Phong Lĩnh

Trông lại trời Nam nhớ bạn xưa”

Nhiều di tích ở tỉnh Quảng Đông - nơi Hồ Chí Minh chọn làm chặng đầu tiên trên con đường Người trở về châu Á giải phóng dân tộc - cũng đã trở thành chứng tích ghi dấu những năm tháng Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng gian khổ tại Trung Quốc. Đó là nhà số 13-15, nay là nhà 240-250, phố Văn Minh, thành phố Quảng Châu, nơi Hồ Chí Minh sáng lập tổ chức “Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội”- một tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hay trụ sở phái Borodine, nơi Hồ Chí Minh làm phiên dịch trong vai trò một thành viên của Quốc tế cộng sản. Trường quân sự Hoàng Phố, nơi Hồ Chí Minh chọn gửi đào tạo nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam, chuẩn bị đội ngũ quân sự đầu tiên cho cách mạng Việt Nam… Tất cả được phía bạn trân trọng, giữ gìn và đầu tư rất nhiều tiền để trùng tu, tôn tạo.

Thấm thoát đã hơn 80 năm. Đón Xuân mới Canh Dần năm nay, cùng với niềm vui kỷ niệm Ngày Đảng ta tròn 80 năm tuổi, nhớ lại những năm tháng hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Trung Quốc, càng thêm kính yêu, khâm phục vị lãnh tụ - nhà lãnh đạo thiên tài của cách mạng Việt Nam./.