NSND Xuân Huyền với sân khấu kịch chính luận

Với số lượng vở diễn đồ sộ: hơn 300 vở thuộc nhiều thể loại sân khấu: tuồng, chèo, kịch nói…, đạo diễn - NSND Xuân Huyền được coi là người dàn dựng số lượng vở diễn lớn nhất của sân khấu Việt Nam hiện nay, mà nổi bật là thể loại kịch chính luận.

ở tuổi 70, vừa trải qua 2 cơn tai biến, sức khỏe NSND Xuân Huyền đã giảm sút nhiều. Bệnh tiểu đường, huyết áp luôn hành hạ ông. Dù vẫn còn minh mẫn nhưng giọng nói nghe không tròn vành rõ chữ nữa, ông đi lại khó khăn. Hầu như NSND Xuân Huyền không thể tiếp tục tham gia vào hoạt động sân khấu. Trong buổi họp báo ra mắt chương trình biểu diễn nghệ thuật “NSND Xuân Huyền - Mùa xuân và sân khấu kịch Việt Nam” (từ 6 - 10/1 tại Hà Nội) nhằm tôn vinh những đóng góp của ông cho nghệ thuật sân khấu, nhiều người đã xúc động khi nghe ông tâm sự: “Ông trời không cho tôi làm nghề nữa…”.

Thuộc khóa đầu tiên của trường Nghệ thuật sân khấu Việt Nam (nay là trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh), đạo diễn - NSND Xuân Huyền được coi là một trong bộ ba tên tuổi của sân khấu kịch Việt Nam hiện nay (Doãn Hoàng Giang - Xuân Huyền - Lê Hùng), với khối lượng tác phẩm dựng đồ sộ ở nhiều loại hình sân khấu (hơn 300 vở), NSND Xuân Huyền nổi tiếng ở thể loại kịch chính luận. Giai đoạn sung sức thì trung bình mỗi năm ông dựng 4 vở, giai đoạn ít hơn thì 2 - 3 vở, nhưng hầu như vở diễn nào qua bàn tay tài hoa của NSND Xuân Huyền đều để lại dấu ấn trong lòng khán giả như: “Bến bờ xa lắc”, “Lời thề thứ 9”, “ám ảnh xanh”, “Vòng đời”, “Cát bụi”, “Nhà có ba chị em”…

Sinh năm 1942 tại Nghệ An, Xuân Huyền với tính cách nổi bật của người miền Trung, thẳng thắn, bộc trực, “ăn sóng nói gió”, làm việc nghiêm túc, cầu toàn. Là một đạo diễn sân khấu, nhưng ở Xuân Huyền hầu như không có chất “phủi”, chất “bụi” nghệ sỹ, mà cách làm việc của ông rất nghiêm túc và khắt khe. Ông thường chỉ chọn dựng những kịch bản mà ông cảm thấy thích, không phân biệt ở thể loại sân khấu nào; mà đã làm là dành trọn tâm huyết. Với cách làm việc như vậy, ông để lại nhiều dấu ấn trên sân khấu chính kịch. Tuy nhiên, Xuân Huyền cũng để lại không ít dấu ấn với một số vở bi hài kịch: “Người yêu tôi là hoa hậu”, “Thầy Khóa làng tôi”, “Vợ giỏi dạy chồng ngu”… mà chất hài ở đây đã được ông sử dụng như một phương tiện để góp phần phản ánh hiện thực. NSND Xuân Huyền từng nói đùa: “Nếu tôi có dựng hài kịch thì cuối cùng nó cũng quay về với… chính kịch mà thôi”.

Theo NSND Lê Tiến Thọ (Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam), đạo diễn - NSND Xuân Huyền là người tổ chức rất chặt chẽ sân khấu chính luận, thể hiện chủ đề vở diễn một cách ấn tượng, nhiều trò diễn được thăng hoa. Đối với sân khấu truyền thống như tuồng, chèo, ông lại áp dụng tiết tấu sân khấu hiện đại mà ông tích lũy được khi còn học ở Liên Xô, nhờ đó ý tưởng vở diễn luôn được thể hiện sâu đậm.

NSND Hoàng Dũng (Giám đốc Nhà hát kịch Hà Nội), học trò đầu tiên của NSND Xuân Huyền sau khi ông ở Liên Xô về, chia sẻ: NSND Xuân Huyền là người có nhiều đóng góp trong việc dàn dựng nhiều vở diễn thành công cho Nhà hát. Thầy là người có quan điểm làm nghệ thuật mà lớp nghệ sỹ chúng tôi phải học tập, đó là: “Hãy dìm bớt cái tôi trong đời sống và bộc lộ cái tôi hết mình trong nghệ thuật”.

Phải rời xa ánh đèn sân khấu vì lý do sức khỏe, nhưng đạo diễn - NSND Xuân Huyền đã để lại nhiều đóng góp lớn đối với sân khấu kịch Việt Nam. Chương trình “NSND Ngô Xuân Huyền - Mùa xuân và sân khấu kịch Việt Nam” còn là dịp để các nghệ sỹ giao lưu, trau dồi kinh nghiệm trong quá trình lao động nghệ thuật để phấn đấu, sáng tạo ra nhiều tác phẩm sân khấu có giá trị./.