Tu bổ di tích - nhiều bất cập

Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã tổ chức buổi họp báo chiều 19/5 thông báo kết luận của công tác này.

Nhiều công trình tu bổ chưa đúng quy định

Tại Bắc Ninh, công tác kiểm tra, thanh tra đã được tiến hành tại đình Đình Bảng, đền Đô, chùa Dâu và đền Rồng. Đình Đình Bảng, chùa Dâu, đền Đô là di tích Quốc gia được Bộ VH-TT&DL cấp kinh phí tu bổ theo chương trình Mục tiêu quốc gia, do UBND xã Đình Bảng, Sở VH-TT&DL Bắc Ninh làm chủ đầu tư. Trong quá trình làm chủ dự án, các chủ đầu tư đã thực hiện tốt quy trình quản lý đầu tư, tổ chức thi công, đảm bảo tối đa các yếu tố nguyên gốc tính toàn vẹn và sự bền vững của di tích, sau khi tu bổ giá trị lịch sử văn hóa của di tích được đảm bảo. Tại đền Đô, việc đưa hai con sư tử bằng đá để trước cửa đền, bắc đèn chùm trong nội tự đền chưa xin phép, không phù hợp với cảnh quan di tích nên Đoàn kiểm tra yêu cầu dời các hiện vật này ra khỏi khu vực đền. Tại chùa Dâu, mái ngói tiền thất đã bị xô, dẫn đến dột cục bộ và 8 hộ dân nằm trong quy hoạch của dự án vẫn chưa được giải tỏa.

Tại Bắc Giang, việc bảo quản kệ đựng kinh của chùa Bổ Đà chưa tốt, xây máng nước xối vào tường di tích, xây nhà vệ sinh không đúng địa điểm và thiết kế của dự án, đưa mộ vào xây lăng trong vườn tháp của Chùa. Bên cạnh đó, đình Thổ Hà tổ chức thi công chưa khoa học, có hai chân tảng đá chưa được tái sử dụng.

Tại Hà Nội, việc tu bổ các chùa Trăm Gian, đền Và, chùa Bối Khê, đình Mông Phụ, đình Thụy Phiêu, chùa Kim Liên cũng đã được kiểm tra. Tại chùa Trăm Gian, kiến trúc nghệ thuật của một số hạng mục được tự ý làm mới, không đảm bảo yếu tố nguyên gốc. Tại đền Và, hai con sư tử đá được đưa vào đền không phù hợp với cảnh quan, kiến trúc, gây phản cảm…

Đang hiểu sai về tư duy?

Có ý kiến cho rằng, vấn đề trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử đang bị sai về tư duy, thay vì trùng tu thì dỡ bỏ và hạ giải làm lại. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thế Hùng, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, thì đối với việc trùng tu những di tích được làm bằng gỗ từ trước đến nay thường phải làm lại, trên cơ sở giữ nguyên giá trị nghệ thuật của công trình đó, còn việc chống đỡ di tích chỉ phù hợp với những công trình được xây bằng gạch. Bởi hầu hết các di tích được dựng bằng gỗ hiện nay đều bị xuống cấp, phải tu bổ lớn, hạ giải di tích. Vì vậy, việc hạ giải để trùng tu đối với những di tích bằng gỗ là hết sức bình thường mà các nước trên thế giới vẫn làm. Nhiều chuyên gia nước ngoài khi được mời tham gia vào các dự án trùng tu di tích ở Việt Nam cũng thường đề nghị hạ giải di tích trước khi tu bổ.

Giải đáp băn khoăn của một số ý kiến khi cho rằng, nhiều di tích bằng gỗ, có những hiện vật vẫn còn tốt nhưng tại sao vẫn bị dỡ bỏ để thay thế mới hoàn toàn? Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Trần Chiến Thắng cho rằng: Có những hiện vật khi nhìn bề ngoài thì vẫn còn tốt nhưng khi được kiểm tra thì bên trong đã hỏng nên phải hạ xuống. Thứ trưởng cũng cho biết thêm, hiện nay một số công trình di tích được làm bằng gỗ vẫn bị nứt hỏng không lâu ngay sau khi được trùng tu bởi do cơ chế, chỉ khi trúng thầu, đơn vị thi công mới được mua vật tư, và phải thi công ngay nên gỗ không được ngâm như các cụ xưa vẫn làm, dẫn đến có hiện tượng rạn ngay sau khi thi công. Nhưng trước thực tế đình Xuân Tảo, xã Xuân Đỉnh, Hà Nội hiện đang bị hư hỏng một cách thảm hại, Bộ sẽ đình chỉ thi công để đánh giá kỹ lưỡng.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng tu bổ di tích hiện nay kém là do chủ đầu tư thiếu chuyên môn. Bộ VH-TT&DL cũng đã trình  ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội xem xét một số điều cần sửa đổi và bổ sung vào Luật Di sản văn hóa, đặc biệt đối với việc quy định phải có chứng chỉ hành nghề đối với nghề tu bổ di tích./.