Văn hoá của người sáng tác âm nhạc

Thời gian gần đây, dư luận nhiều lần lên tiếng về hiện tượng rất nhiều ca khúc với những giai điệu nhạt nhẽo, sao chép, ca từ gây phản cảm, rồi cả cách ứng xử chưa đẹp của các ca sĩ trước công chúng.

Phải thẳng thắn nhìn nhận rằng: Trình độ tri thức của không ít người sáng tác âm nhạc còn hạn hẹp, bất cập với yêu cầu của thời kỳ mới. Một số ca khúc “rẻ tiền” ra đời do các cây bút trẻ viết bài hát theo đơn đặt hàng của các hàng băng đĩa, của các ca sĩ trẻ muốn nhanh chóng thành danh. Giai điệu sao chép, còn lời ca viết tuỳ tiện, phản văn hoá. Theo nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc, nếu cứ như vậy thì nền ca khúc quần chúng của chúng ta mãi mãi chỉ là nghiệp dư, hỗn loạn, không có bản sắc văn hoá.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng không khỏi bức xúc khi nêu lên thực trạng: "Có những bài hát hát có tiết tấu thu hút được sự chú ý của đối tượng thanh niên, có đôi chút hứng khởi, nhưng ca từ thì rất đáng báo động, không có văn hoá, hoặc do không được trang bị đầy đủ, không kế tiếp được truyền thống của lớp cha anh. Đồng ý là có sự giao lưu, trao đổi, có học tập, tham khảo, nhưng không thể lấy âm nhạc phương Tây áp vào Việt Nam mà không có sàng lọc".

Mỗi tác phẩm văn học - nghệ thuật nói chung, mỗi tác phẩm âm nhạc nói chung có tác động to lớn tới nhận thức của công chúng. Tác động đó sâu hay nông, đúng hướng hay trệch hướng, trách nhiệm đầu tiên và chủ yếu là ở người sáng tác. Chính vì thế, tri thức, sự hiểu biết, hay nói rộng hơn là văn hoá của người sáng tác có vai trò hết sức quan trọng. Khái niệm “văn hóa” đề cập ở đây không nên hiểu là bằng cấp, mà cần hiểu rộng hơn là sự hiểu biết, tri thức của người sáng tác. Văn hoá ở đây là khả năng lĩnh hội, nhận thức thế giới (tự nhiên và xã hội), khả năng khám phá, nắm bắt các quy luật của cuộc sống. Nói một cách cụ thể hơn đây là tri thức về triết học, mĩ học, lịch sử, địa lý, dân tộc. Người sáng tác không chỉ cần am hiểu văn hoá dân tộc mình mà còn phải hiểu biết sâu rộng về văn hoá thế giới. Đề cập vấn đề văn hoá của người sáng tác, nhạc sĩ Nguyễn Cường cho rằng: "Vốn sống và văn hoá của người sáng tác là nền tảng cơ bản nhất. Nó chính là nền nhà, phải mạnh, phải đủ. Việc xây nên tác phẩm chỉ là bề nổi. Cho nên nhìn vào một tác phẩm, người ta có thể biết văn hoá của tác giả. Chỉ nghe hát thì đã biết được văn hoá của người ca sĩ đó, thậm chí cả văn hoá của gia đình, dòng họ đó. Văn hoá là nền tảng lớn lắm. Việc trau dồi văn hoá cả là một nội năng tích luỹ của mỗi người từ khi còn trẻ”.

Văn hoá có vai trò là căn cốt, là nền tảng để các nhạc sĩ sáng tạo tác phẩm. Phải có nền tảng văn hoá sâu rộng, thì người nhạc sĩ mới sáng tạo được những tác phẩm có giá trị vượt thời gian, sống mãi trong lòng người. Văn hoá ấy thể hiện trong mỗi giai điệu thấm đẫm hồn dân tộc, mỗi ca từ trong sáng, trau chuốt, giàu hình ảnh và đẹp.

Nhạc sĩ Lê Minh Sơn

Để trau dồi và nâng cao trình độ hiểu biết, người sáng tác phải nỗ lực ở nhiều phương diện, trong đó không thể thiếu việc học. Tuy nhiên, việc học này không chỉ gói gọn ở các trường lớp. Tri thức thu được ở trường chỉ là một phần rất nhỏ trong tổng tri thức cần có của mỗi con người. Sự tự học hỏi, miệt mài lao động sáng tạo, sự gắn bó với cuộc sống, sự nghiêm túc với chính mình và tự vượt lên chính mình của mỗi người cầm bút mới là điều làm nên thành công. "Là người viết phải có nền tảng văn hoá, phải học, không bao giờ kiến thức tự nhiên đến. Văn hoá thể hiện trong tác phẩm. Việc tự rèn luyện chiếm 99%, người làm sáng tạo chỉ có 1% trời cho. Tôi chưa thấy ai sống bằng nghề mà an nhàn, mà họ phải "vật vã" với các ý tưởng. Người sáng tạo cần nhất có ý tưởng, phải đề ra những mục tiêu cho mình để phấn đấu, để hướng tới cái đích cần tới"- Nhạc sĩ Lê Minh Sơn bày tỏ suy nghĩ.

Những nghệ sĩ đích thực là những người có một bộ óc thông minh cộng với niềm đam mê sáng tạo, cùng khả năng đọc, nhớ, tích luỹ được rất nhiều tri thức. Nếu người sáng tác âm nhạc nói riêng, người cầm bút nói chung không có ý thức luôn luôn nâng cao trình độ hiểu biết, trình độ văn hoá, thì không thể mong gặt hái được tác phẩm có tầm vóc xứng đáng./.