Vĩnh biệt người viết sử bằng ảnh - Võ An Ninh
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ An Ninh đã từ biệt chúng ta ở tuổi 103 sau một thế kỷ làm chứng nhân lịch sử. Ông đã trút hơi thở cuối cùng nhẹ nhàng như một giấc ngủ sâu vào lúc 18h45 ngày 4/6/2009 tại tư gia. Ông đã để lại di sản ảnh khổng lồ với những bộ ảnh có một không hai, đóng góp to lớn vào tư liệu lịch sử cũng như giá trị nghệ thuật.
Chứng nhân lịch sử
Võ An Ninh sinh ngày 18/6/1907, quê Hải Dương, ông bắt đầu cầm máy từ rất sớm. Tác phẩm nhiếp ảnh đầu tiên của ông trình làng vào năm 1932, lúc đó ông đang làm ở Sở Khảo cứu nông lâm Đông Dương. Trước năm 1945, Võ An Ninh đã đoạt nhiều giải thưởng nhiếp ảnh giá trị, như: Giải thưởng ngoại hạng tại triển lãm Paris - Pháp năm 1938 với tác phẩm Đẩy thuyền ra khơi, Bằng khen của Bồ Đào Nha cho tác phẩm Chợ bán nồi đất và HCV triển lãm tại Huế cùng năm 1938... cùng nhiều giải thưởng khác sau này.
 |
| Tác phẩm Hương lúa - chụp năm 1950 tại Hà Đông |
Đôi chân không lành lặn đi suốt trăm năm
Mãi đến khi gần trăm tuổi, sức khỏe không còn cho phép để đi xa, lão nghệ sĩ Võ An Ninh mới chịu ở nhà vui vầy cùng cháu chắt. Rất nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh hiện đang làm nghề luôn lấy Võ An Ninh làm tấm gương lao động nghệ thuật.
Để chụp bộ ảnh nạn đói năm 1945, hàng ngày ông đã đạp xe đạp từ Hà Nội đi Thái Bình hơn trăm cây số và phải tìm cách tránh quân Nhật phát hiện vì ông chụp tội ác của chúng. Khi làm việc này, ông không hề được “chỉ đạo” mà hoàn toàn xuất phát từ ý thức của một người dân khi đất nước còn trong vòng nô lệ và từ trái tim nghệ sĩ mách bảo. Cũng nên nhớ rằng, từ năm 31 tuổi, Võ An Ninh đã đi với đôi chân không lành lặn, mất nửa bàn chân do một tai nạn. Thế nhưng đôi chân đó đã đi khắp mọi miền đất nước, đi đến trăm tuổi.
Trong làng nhiếp ảnh còn kể với nhau rằng, để có những bức hình Sa Pa ưng ý, nhiều khi ông phải “nằm” đợi cả tháng ròng để bấm máy cũng như hiểu từng cọng cây ngọn cỏ, hướng mây gió, sương mù của mảnh đất này... Hình chụp Sa Pa của Võ An Ninh bằng ảnh đen - trắng (cả đời ông trung thành với loại ảnh này) đẹp như tranh. Bức hình Đôi nét thủy mặc Sa Pa của ông được bằng khen của triển lãm ảnh quốc tế BIFOTA năm 1965 nằm trong loạt ảnh đó. Cũng như bộ ảnh khi ông chụp về Hồ Gươm, ông đã thuộc nằm lòng xung quanh hồ có bao nhiêu gốc cây, loại cây gì, cây nào chỉa cành về đâu, rụng lá hay trổ hoa lúc nào...
Đến gần trăm tuổi, ông vẫn đạp xe ra ngoại thành TP.HCM để săn ảnh. Sức làm việc cùng niềm đam mê như thế, phỏng có mấy nghệ sĩ hiện được như cụ Võ?! Gia đình cụ Võ cho biết còn nhiều bộ ảnh của ông chưa từng công bố. Nhìn vào những gì ông đã làm, với một người trẻ, khỏe cũng thấy “hãi hùng”, nếu công bố hết những gì ông đã chụp, thật khó tưởng tượng nổi về một đời lao động của ông./.
|
Theo mô tả của nhiếp ảnh gia Kevin German: Chiếc máy ảnh được ông (Võ An Ninh) ưa thích, là Super Ikonta A - do Nhật chế tác vào thập niên 1950. Rất nhiều nhiếp ảnh gia khác sẵn sàng tặng cho ông một máy ảnh hiện đại và mới hơn, nhưng ông chỉ cười và hỏi: “Tại sao tôi phải dùng một chiếc máy khác, trong khi tôi đã có chiếc máy này?” Trước 1945, một cuộn phim để chụp hình có giá từ 3 - 5 chỉ vàng, khi nạn đói ập đến, giá còn cao hơn nữa, vì ở Hà Nội không có bán, phải gửi sang Pháp mới mua được. Mỗi lần gửi một lần khó, Võ An Ninh đã gom góp tiền, phải nhịn ăn, bán các kỷ vật, cầm cố tài sản... chỉ để mua phim chụp hình. Thời đó, đang lúc đói kém, đây là một hành động có vẻ xa xỉ và vô tâm, nhưng sau này, nhìn vào những bộ ảnh mà ông phải hy sinh rất nhiều để chụp được, người ta đã nghĩ khác. Võ An Ninh là một nhiếp ảnh gia tiền phong, xuyên suốt và giữ vai trò quan trọng trong vài cột mốc về lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam suốt thế kỷ 20. |