Xẩm Hà thành đến với Đại lễ 1.000 năm Thăng Long

Hát Xẩm là một loại hình ca nhạc chuyên nghiệp của những người khiếm thị ở miền Bắc Việt Nam. Xẩm Hà Thành xuất hiện muộn hơn các địa phương khác nhưng lại có nhưng đặc điểm riêng, tạo nên nét độc đáo cho dòng Xẩm đô thị. Điển hình như các nghệ nhân hát Xẩm ở Hà Nội thuở trước đã đưa thơ của những nhà thơ nổi tiếng như: Á Nam Trần Tuấn Khải, Nguyễn Bính… vào trong hát Xẩm. Họ thường chọn thơ văn có tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm để thể hiện, bên cạnh đó là những bài thơ nói về tình yêu quê hương, đất nước, đôi lứa…

Kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, nhóm hát Xẩm Hà thành sẽ có nhiều buổi biểu diễn miễn phí tại Hà Nội. Chương trình biểu diễn mỗi đêm kéo dài khoảng 75 phút với 15 tiết mục. Trong đó có 6 - 8 bài hát Xẩm về Thăng Long như: “Dạo chơi Long thành”, “Vui nhất Hà thành”, “36 phố phường”... Trong hơn 20 buổi biểu diễn phục vụ Đại lễ, nhóm Xẩm Hà thành biểu diễn tại Điện Kính Thiên - trong Khu di tích Hoàng thành Thăng Long khoảng 10 buổi.

Theo giáo sư Hoàng Chương - Giáo đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, sở dĩ Ban Chỉ đạo Quốc gia kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội giới thiệu hát Xẩm trong dịp Đại lễ vì đây là loại hình nghệ thuật đường phố đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội. “Nghệ thuật hát Xẩm Hà thành tôn vinh văn hóa đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội. Chúng tôi đưa Xẩm vào biểu diễn trong dịp Đại lễ nhằm làm cho các di sản của Thăng Long - Hà Nội được bảo tồn và phát huy một cách đầy đủ. Khi khán giả Hà thành đi xem, đi nghe hát Xẩm, tức là được ôn lại một vốn văn hoá truyền thống của cha ông, của dân tộc” - GS Hoàng Chương nói.

Để hát Xẩm phù hợp với đời sống xã hội mới, trong các buổi diễn dịp Đại lễ 1.000 năm, những nghệ sĩ của nhóm Xẩm Hà thành sẽ đưa nhiều nội dung mới vào hát Xẩm như bài thơ “Nhớ quê” của GS.TS Vũ Văn Hiền, Tổng Giám đốc Đài TNVN, “Thơ chơi” của nhà văn Hữu Ước… Với những bài hát Xẩm truyền thống, nhóm cũng có những cải cách cho phù hợp hơn để có thể giới thiệu trong dịp này.

Nghệ sĩ Ưu tú Thanh Ngoan, Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam, Trưởng nhóm hát Xẩm Hà thành chia sẻ: “Các cụ ngày xưa hát đối nhau mang tính chất kể chuyện, chúng tôi vẫn làm trên nguyên bản, nhưng chọn lọc tất cả những gì là mẫu mực nhất. Bởi trong những làn điệu, như điệu Thập ân chẳng hạn, các cụ hát đi hát lại chỉ có một làn điệu, bây giờ chúng tôi vẫn giữ, nhưng khi đủ nghĩa rồi, chúng tôi lược bớt và cô đọng lại để cho giới trẻ, đặc biệt là những người chưa làm quen với Xẩm cũng không cảm thấy lai dai, không thấy chán”.

Có hiểu mới thấy yêu, quý hát Xẩm, mới tạo không gian sống cho loại hình nghệ thuật này như những tâm sự của nhạc sĩ Mai Tuyết Hoa, thành viên nhóm hát Xẩm Hà Thành: “Cha ông ta đã để lại một di sản âm nhạc dân gian truyền thống cực kỳ quý giá, nếu chúng ta không biết gìn giữ, mà để lãng quên, sẽ mất đi một vốn quý trong kho tàng âm nhạc dân tộc”./.