Từ bao đời nay, cứ vào khoảng tháng 6, tháng 8, hoặc tháng 10 (lịch Chăm), bà con Chăm theo đạo Hồi giáo Bà Ni lại tổ chức lễ Kareh – Katal, tức lễ trưởng thành hay còn gọi là lễ nhập đạo cho con gái và con trai bắt đầu bước sang tuổi 15. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng trong cuộc đời của người Chăm theo đạo Hồi giáo Ba Ni.

Lễ Kareh - Katal của người Chăm thường được làm trong 3 ngày 2 đêm. Ngày thứ nhất, mọi người trong gia đình lo chuẩn bị trang phục, dựng rạp. Ngày thứ 2, họ chuẩn bị lễ vật như: chuối, nếp nổ, bánh ít, bánh xalam... Và lễ cúng sẽ diễn ra vào ngày thứ 3.

Dịp này, gia chủ (người đứng ra tổ chức) sẽ mời tất cả bà con trong làng đến dự để cùng chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành. Tùy theo điều kiện kinh tế mà mỗi gia đình có thể tổ chức lễ trưởng thành cho con trai, con gái lớn hay nhỏ. Thường thì gia đình phải chuẩn bị mỗi người một nải chuối, một khay nếp nổ và một con gà trống để làm lễ cúng thần linh.

Vào lúc hoàng hôn, các thanh niên nam nữ tập hợp tại địa điểm làm lễ. Nam sẽ do một vị chức sắc gọi là Imem hướng dẫn vào ngồi trong một rạp. Nữ sẽ được bà "Amuk Buh" hướng dẫn vào ngồi trong một cái rạp khác. Đến sáng hôm sau, khi mặt trời vừa mọc, những người đỡ đầu cho số thanh niên nam nữ trên lần lượt hướng dẫn cho xuống sông tắm rửa tội. Đây là phần việc quan trọng trong quá trình tiến hành lễ trưởng thành.

Người Chăm quan niệm, dòng sông sẽ rửa sạch mọi bụi trần, rửa sạch mọi tội lỗi và mang lại sự thuần khiết cho con người. Đến với dòng sông là nhớ lại cội nguồn, thông báo với đất trời giai đoạn trưởng thành của một đời người.

Theo một vị chức sắc ở thôn Bình Thắng, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, trước khi thực hiện các lễ nghi chính, phải làm lễ mbang Aluah tức là lễ tấu với Pô Nabi - vị thần linh biết rằng hôm nay có gia chủ làm lễ trưởng thành cho con cháu.

Vào ngày lễ chính, sáng sớm một số người lớn tuổi sẽ dẫn các cháu đi tắm gội. Sau khi rửa tội tại sông, những thanh niên nam nữ lần lượt được đưa về nơi làm lễ chính. Tại đây, các vị chủ lễ chính thức đặt tên cho những người trưởng thành trong đợt này. Tên được đặt lấy từ tên các vị thần đỡ đầu. Cái tên mà người đó sẽ được sử dụng khi qua đời, ở cả thế giới bên kia.

Tiếp đến là việc chính thức thực hiện nghi lễ “cắt bao quy đầu” đối với nam. Trước kia, nghi thức này được thực hiện đúng với tên gọi của nó. Ngày nay, nghi thức này chỉ được thực hiện một cách tượng trưng cho các nam thanh niên. Đối với nữ sẽ thực hiện nghi lễ cắt tóc mái để xin thề không làm sai trái trong đạo giáo. 

Trong quá trình diễn ra nghi lễ chính thức, một người bế một bé trai khoảng 8 tháng đến 1 tuổi là con cháu của gia đình hay trong dòng họ tổ chức lễ và gọi là anek Po La Dhi (Pô-la-thì) vào làm lễ.

Giải thích về nghi thức này, Imem Kết ở thôn Bình Thắng, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng cho biết, tại vì ai sinh ra cũng phải nằm trong bụng mẹ, rồi mới sinh ra. Do đó trong rạp lễ chính, trước tiên phải làm lễ cho đứa bé này, sau đó đến lược con gái của gia chủ rồi tiếp theo…

“Bắt buộc phải có đứa trẻ này, vì phong tục tập quán của ông bà mình để lại từ xưa rồi. Đứa trẻ này phải là cháu trai, chứ không được là cháu gái, tầm 7-8 tháng. Phải mặc cho bé bộ trang phục đúng theo quy định của đạo giáo. Thường phải tìm bé trai trong dòng họ, trường hợp bất khả kháng mới đi nhờ vả con cháu ngoài tộc họ”, Imem Kết chia sẻ.

Tuy vẫn còn những nghi thức và tập tục trong quá trình thực hiện lễ Kareh - Katal, nhưng so với trước đây thì có sự tiến bộ hơn, nhất là vấn đề rút ngắn thời gian trong quá trình làm. Ông Lư Văn Xuống, một người lớn tuổi ở thôn Bình Thắng, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng cho biết: “Trước kia, những người tham gia làm lễ Kareh - Katal này phải đi tát ao bắt cá, vào rừng chặt củi để chuẩn bị lễ. Và sau khi kết thúc lễ thì những người này vẫn tiếp tục ở lại phục vụ cho gia chủ từ 7 đến 10 ngày. Từ lúc bắt đầu làm lễ đến khi kết thúc lễ cũng mất gần nữa tháng, nhưng bây giờ thì rút gọn lại trong 3 ngày, bây giờ tiến bộ hơn”.

Kết thúc buổi lễ, gia đình mời bà con, lối xóm đã đến dự chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành dùng bữa cơm thân mật. Các cô gái, chàng trai tại lễ trưởng thành này sẽ được bà con, họ hàng tặng quà chúc mừng. Như vậy, kể từ đây, những cô gái, chàng trai này đã chính thức trở thành tín đồ Hồi giáo Bà Ni và thành viên chính thức trong tộc họ.

Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ: 10 năm lan tỏa và giữ “nếp” di sản

VOV.VN - Mười năm sau khi được UNESCO vinh danh, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vừa lan tỏa mạnh mẽ, vừa đối diện thách thức giữ chuẩn mực, để di sản thực sự “sống” bền vững trong đời sống đương đại.