Sen xanh một đoá

VOV.VN - Sơn Tùng là một nhà văn có tên tuổi bởi những tác phẩm của ông đã viết ra. Nhưng, nếu chỉ có vậy thì chưa đủ để làm nên một cái tên Sơn Tùng. Cái tên đó được mọi người biết đến và kính trọng bởi nhân cách con người ông. Một cuộc đời sống trọn vẹn với dân tộc, với con người, với văn chương.

Tôi có hai điều lo ngại khi chọn nhân vật để viết chân dung. Thứ nhất là viết về một người có mối quan hệ thân thiết với mình. Bởi nếu bài viết không hay, không lột tả được chân dung của người đó. Điều thứ hai là viết về nhân vật nổi tiếng. Vì, trước đó sẽ có nhiều bài viết về con người ấy, và như thế khó để tìm ra một góc nhìn mới, cách viết mới không bị trùng lặp, người đọc không có cảm giác nhàm chán. Nhân vật trong bài viết này, thuộc vào điều lo ngại thứ hai của tôi. Ông là nhà văn Sơn Tùng.

Ngay lúc này, trước mặt tôi là một cuốn sách dày ngót nghét nghìn trang, tập hợp hàng trăm bài báo viết về nhà văn Sơn Tùng. Trong đó là những bài viết của nhiều vị tướng lĩnh, lãnh đạo cao cấp, các nhà văn, nhà báo, nhân sĩ trí thức có tên tuổi. Cuốn sách có nhan đề “Hiện tượng Sơn Tùng trong văn học Việt Nam hiện đại”, do bạn bè biên soạn, sau khi ông trở bệnh nặng.

Không biết người biên soạn dùng hai chữ “hiện tượng” để nói về sự nghiệp văn chương hay để nói về con người ông. Với tôi, nhà văn Sơn Tùng là một hiện tượng trong làng văn bởi chính sự dấn thân và cống hiến của ông cho văn chương khiến người ta phải nể trọng. Từ một thương binh nặng, chỉ cần nỗ lực vượt qua bệnh tật để sinh hoạt hàng ngày thôi đã là việc hết sức khó khăn rồi; đằng này ông lại cầm bút viết văn và trở thành nhà văn có tên tuổi với khối lượng tác phẩm khiến cho người ta phải giật mình kính nể.

Từ trước đến giờ, tôi có ba lần được gặp nhà văn Sơn Tùng:

Lần thứ nhất cách đây đến 20 năm, ông đến để thăm và chia buồn với bố tôi khi bà nội tôi vừa mới mất. Tôi vẫn còn nhớ, vợ ông đã đèo ông đến bằng chiếc xe đạp cọc cạch. Hồi đó, tôi chỉ là một đứa trẻ, đứng lấp ló từ xa để nhìn ông đang trò chuyện cùng bố. Về sau này, qua sách báo, phim ảnh, qua lời kể của bố, tôi mới biết đó là Sơn Tùng, một nhà văn rất nổi tiếng.

Ngay từ hồi đó tôi bắt đầu đọc những tác phẩm của ông, bởi sau mỗi lần in sách ông đều gửi tặng cho bố tôi. Chữ ký đề tặng của ông luôn làm tôi ngạc nhiên, mỗi khi cầm những cuốn sách đó. Giải thích về chữ ký đặc biệt của mình, ông bảo đó là cây tùng mọc thẳng trên núi, nhưng cũng có thể xem như một nén nhang thắp trên mộ những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập dân tộc. Trên mỗi trang sách ký tặng, bao giờ ông cũng ghi một câu nói tâm đắc, như: “Mắt mù không đáng sợ. Sợ nhất kẻ tim mù!” hay “Thành nhân trước khi thành nghiệp”. Có lẽ chỉ với trang sách đề tặng đó thôi đã phần nào khắc hoạ được cốt cách con người ông.

Lần thứ hai là mùa hè năm 2011, ông đến Hội Nhà văn Việt Nam để nhận danh hiệu Anh hùng lao động của Chủ tịch nước. Có lẽ đối với rất nhiều người, trước ngày nhà văn Sơn Tùng được nhận danh hiệu cao quý đó, từ lâu ông đã thực sự trở thành một người anh hùng. Một anh hùng hy sinh xương máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Một anh hùng vượt qua những cơn đau thể xác, miệt mài cống hiến cho nền văn học Việt Nam. Và đặc biệt, một anh hùng về nhân cách và phẩm giá con người.

Hôm đó, khi chiếc xe ô tô chở nhà văn Sơn Tùng tiến vào sân trụ sở Hội Nhà văn, tất cả các đồng nghiệp, anh em bè bạn đang đứng đợi, ùa đến vây quanh. Tác giả của "Búp sen xanh" được bế ra từ ô tô trong vòng tay của người thân và bè bạn. Đã mấy năm nay ông bệnh nặng phải nằm viện thường xuyên. Ngồi trên xe lăn, ông nhìn mọi người rồi chảy nước mắt mà không nói được. Cả hội trường thực sự xúc động, vang dậy tràng pháo tay, khi chiếc xe lăn của nhà văn Sơn Tùng tiến vào. Người đi sau đẩy chiếc xe, không ai khác chính là vợ ông, bà Phan Thị Hồng Mai, một người phụ nữ đã từ lâu cũng được phong anh hùng ở trong lòng những người yêu mến, kính trọng.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, một người bạn thân thiết, thủy chung từ trong bom đạn, thân tình chào đón và thăm hỏi vợ chồng nhà văn Sơn Tùng. Suốt mấy năm qua, khi nhà văn Sơn Tùng luôn trong tình trạng nguy kịch, chiến đấu quyết liệt với bệnh tật để giành lại sự sống, Chủ tịch nuớc Nguyễn Minh Triết vẫn luôn đến thăm, lúc ở bệnh viện, khi ở nhà để động viên một người bạn, một người anh mà ông vô cùng kính trọng.

Chủ tịch nước từng nói với mọi người rằng: “Đối với tôi, anh Sơn Tùng là một đại sư phụ”. Còn nhà thơ Hữu thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã nói trong buổi lễ hôm đó rằng: “Nhà văn viết bằng tài năng, viết bằng cảm xúc thăng hoa thì có nhiều. Nhưng nếu ai muốn biết nhà văn đã viết bằng máu như thế nào thì xin hãy đến gặp Sơn Tùng… Tấm gương trong sáng của người anh hùng, nhà văn Sơn Tùng là sách ở ngoài sách, là chữ ở ngoài chữ, là lời ở ngoài lời”.

Lâu rồi, tôi mới lại thấy một buổi lễ tôn vinh nhà văn diễn ra trong không khí xúc động, nhận được sự quan tâm của nhiều nhà văn, độc giả và báo giới đến vậy. Lần gặp thứ hai này tôi cũng chỉ lặng lẽ đứng từ xa nhìn ông với một tâm trạng đầy xúc động. Còn ông thì cũng chẳng nói được, chỉ những giọt nước mắt cứ lăn dài trên má trước tình cảm của mọi người dành cho mình.

Lần thứ ba là trước tết Nhâm Thìn khoảng hai tháng, tôi và một người bạn đến nhà thăm ông. Trước khi đến ngõ Văn Chương, trên phố Khâm Thiên, trong đầu tôi lại nhớ đến những trang sách mà ông ký tặng cho bố tôi. Phía cuối mỗi trang sách đó, ông luôn đề hai chữ “Ngõ Văn” hoặc “Chiếu Văn”. Đã không ít lần tôi tự hỏi tại sao lại có cái tên ngõ hay thế. Phải chăng đó là nơi lui tới của các tao nhân mặc khách trước đây. Để bây giờ cũng có một văn nhân ẩn mình trong ngõ Văn.

Và hình như, đây là lần đầu tiên tôi đặt chân đến con ngõ này. Nó khác hẳn với những gì tôi nghĩ trước đây, mỗi khi đọc được hai chữ “ngõ Văn” trong sách của ông. Đó là một con ngõ rất rộng nhưng ồn ào, náo nhiệt. Trường học và chợ búa xen kẽ. Người xe đi lại tấp nập. Căn nhà của ông nằm trên tầng hai của một khu tập thể cũ nát. Vậy mà mấy chục năm qua, ông đã nhiều lần từ chối lời đề nghị phân nhà của các vị lãnh đạo cao cấp, của các cơ quan đoàn thể, rồi cũng có lần ông nhường lại tiêu chuẩn cho một gia đình già cả neo đơn bên hàng xóm. 

Đối với ông, mọi thứ tiện nghi hay danh vọng chỉ là cái vỏ bọc tầm thường. Ông chỉ luôn tâm niệm và hướng tới một điều là giữ cho tâm hồn mình trong sáng, ngay thẳng, sống nhân nghĩa và làm điều thiện. Dẫu cho thân thể tàn phế nhưng không tàn phế tâm hồn. Ông bảo, ăn mày ở cửa quan thì cũng giống như ăn mày ở ngoài đường, nên suốt đời không được ngửa tay xin ai cái gì.

Cũng có lần, một người bạn Nhật Bản đến thăm ông, đã không khỏi ngạc nhiên và xúc động khi thấy điều kiện sống của một nhà văn tên tuổi, một thương binh nặng lại quá khó khăn như vậy. Với sự ngưỡng mộ, kính trọng của mình, ông bạn người Nhật muốn tặng nhà văn Sơn Tùng một ngôi nhà. Nhưng rồi, nhà văn Sơn Tùng đã cảm ơn và từ chối rằng, mục đích sống của đời ông không phải vì ngôi nhà hay vì những thứ vật chất nào khác. Nếu chỉ vì những mục đích đó thì có thể ông đã có được những thứ ấy từ lâu rồi.

Có lẽ nhà văn Sơn Tùng là một tính cách đặc trưng cho tính cách của người dân xứ Nghệ. Và dẫu ông có xa quê hương gần trọn đời người thì bản tính đó vẫn không bị hoà tan, không bị pha loãng với những tính cách ở vùng miền khác. Chính vì vậy ông có vô số những người bạn thực sự yêu quý và kính trọng ông. Cũng chính tính cách đó mà không ít kẻ ganh ghét nhưng vẫn phải nể ông.

Trong căn nhà chật hẹp này, với mọi đồ vật đều nhẵn bóng bởi nước men thời gian, đã từng chứng kiến sự hiện diện của biết bao tầng lớp người trong xã hội. Họ là những vị quan chức, tướng lĩnh số một của đất nước. Họ là những văn nghệ sĩ có tên tuổi. Họ là những vị khách từ một đất nước xa xôi, hay từ một miền nào đó của tổ quốc mà ông không hề quen biết. Họ là những người dân lao động chân lấm tay bùn, buôn thúng bán mẹt... Không biết có bao nhiêu con người như thế đã đến đây. Họ đến đây chính vì ông là Sơn Tùng. Họ đến vì ông là một nhà văn nổi tiếng. Nhưng quan trọng hơn, họ đến vì có một nhân cách đáng quý: thẳng thắn và kiên trung, nhẹ nhàng và nhân ái, đang hiện hữu trong căn nhà tềnh toàng này. 

Có người bảo, họ đến chỉ để nhìn thấy mặt ông Sơn Tùng thế nào mà thôi. Tất cả những con người đó đều trở thành thượng khách trong căn nhà này. Không phân biệt nghèo hèn, chức vị. Căn nhà này cũng nổi tiếng trong làng văn vì đã tồn tại một Chiếu văn. Họ đến đây bằng một tình người, bằng một tình yêu văn chương nghệ thuật, bằng một tấm lòng với con người, với dân tộc. Đó là những: Văn Cao, Đặng Đình Hưng, Minh Giang, Siêu Hải, Tân Trà, Mạc Phi, Nguyễn Trọng Phấn, Đào Phan, Phan Ngọc, Phí Văn Bái, Hoàng Kính…

Mỗi tuần một lần, họ đến đây để nghe tác phẩm, tâm sự và những trăn trở của bạn mình. Để rồi cùng trao đổi, góp ý cho nhau. Căn nhà này cũng đã từng cưu mang nhiều văn nghệ sĩ khi hoạn nạn giữa buổi nhiễu nhương. Có người bạn lớn hơn nhà văn Sơn Tùng nhiều tuổi, nhưng vì yêu bạn mình quá đã viết một bài điếu văn để khóc bạn, nhỡ sau này có chết trước lại không được dự đám tang của bạn. Còn có người thì tự hào mà nói rằng: “Cuộc đời tôi có ba lần may mắn. May mắn thứ nhất là được chụp ảnh với Bác Hồ. May mắn thứ hai được chụp ảnh với Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Còn may mắn thứ ba là được chụp ảnh với Sơn Tùng”...

Có nhiều người đến thăm, tỏ vẻ ái ngại cho điều kiện sinh hoạt của ông, rồi những thiệt thòi từ cuộc sống, thậm chí phải kêu lên rằng cuộc đời này sao quá tàn nhẫn với những tấm lòng chân thật, ngay thẳng. Nhưng không, xin chớ vội chạnh lòng. Tâm ông đã thiền. Dẫu có khó khăn từ cuộc sống, dẫu có sóng gió do cõi người mang đến, ông đều bất chấp và vượt qua. Ông chấp nhận và vui vẻ với những gì mình có. Chính vì vậy mà ông luôn sống một cuộc đời thanh bạch, thanh nhàn và thanh thản...

Sự nghiệp văn chương của ông chủ yếu với hai đề tài: Viết về danh nhân, đặc biệt là viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh và viết về đề tài chiến tranh. Có thể nói, Sơn Tùng là nhà văn viết về Hồ chí Minh hay nhất, nhiều nhất và công phu nhất. Ông là người đầu tiên đã khai mở cách viết mới, cách nhìn nhận mới về Bác Hồ một cách chân thực và sinh động để lại dấu ấn trong lòng công chúng yêu văn học.

Ông chính là một người anh hùng cầm bút, cho chúng ta những cảm nhận sâu sắc về một nhân cách và phẩm giá của một con người và của một nhà văn. Ông chính là một tấm gương sáng của sự dấn thân, dâng hiến cho đời và cho nghề văn. Đó là một sự dấn thân cao đẹp và “vẹn tròn” như chiếc nón bài thơ quê hương mà ông đã viết trong bài thơ “Gửi em chiếc nón bài thơ” từ hơn 40 năm trước, sau này được nhạc sĩ Lê Việt Hoà phổ thành bài hát rất nổi tiếng.

Nhà văn Sơn Tùng quan niệm: “Đạo là gốc của văn. Văn nhân đích thị dấn thân hành đạo”. Và tôi thực sự thấu hiểu câu nói đó khi bước vào căn phòng làm việc của ông. Ngay ở cửa ra vào phòng làm việc có dán một lá bồ đề đã khô. Ở vị trí trang trọng nhất của căn phòng là một ban thờ, gồm bốn bức ảnh của các danh nhân đất Việt: Nguyễn Trãi, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Du và Hồ Chí Minh.

Và lần thứ ba này tôi cũng chỉ lặng lẽ nhìn ông nằm đó với một thân hình gầy gò, chân bị co lại. Ông đâu có nói được, chỉ phều phào mà không thành tiếng. Rồi ông lại khóc khi nghe anh bạn tôi đọc những bài thơ của ông. Trước khi ra về, tôi đã nắm chặt tay ông. Tôi thầm mong ông tiếp tục sống. Dẫu biết rằng cuộc sống hiện tại thật là nghiệt ngã đối với ông.

Nay nghe tin nhà văn Sơn Tùng mất, thú thực tôi có hai cảm giác vừa vui và vừa buồn. Vui là vì ông đã thoát khỏi cảnh đau ốm liệt giường khổ sở kéo dài hơn chục năm qua. Buồn vì cuộc đời lại vắng đi một con người một nhân cách đáng kính như ông. Ông là một nhà văn có tên tuổi bởi những tác phẩm của ông đã viết ra. Nhưng, nếu chỉ có vậy thì chưa đủ để làm nên một cái tên Sơn Tùng. Cái tên đó được mọi người biết đến và kính trọng bởi nhân cách con người ông. Một cuộc đời sống trọn vẹn với dân tộc, với con người, với văn chương./.

Viết bình luận

Tin liên quan

"Búp sen xanh" - Tác phẩm tâm huyết nhất kính dâng lên Bác của nhà văn Sơn Tùng
"Búp sen xanh" - Tác phẩm tâm huyết nhất kính dâng lên Bác của nhà văn Sơn Tùng

VOV.VN - Tác phẩm "Búp sen xanh" ra mắt năm 1982 là cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tiên viết một cách trọn vẹn về thời niên thiếu cho đến khi ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

"Búp sen xanh" - Tác phẩm tâm huyết nhất kính dâng lên Bác của nhà văn Sơn Tùng

"Búp sen xanh" - Tác phẩm tâm huyết nhất kính dâng lên Bác của nhà văn Sơn Tùng

VOV.VN - Tác phẩm "Búp sen xanh" ra mắt năm 1982 là cuốn tiểu thuyết lịch sử đầu tiên viết một cách trọn vẹn về thời niên thiếu cho đến khi ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Những tác phẩm đặc sắc của nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh
Những tác phẩm đặc sắc của nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh

VOV.VN - Nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tất cả lòng ngưỡng mộ, say mê và tôn thờ. Những tác phẩm văn học viết về đề tài Bác của ông chứa đựng những cứ liệu lịch sử chân xác về sự hình thành nhân cách và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với lịch sử thời đại.

Những tác phẩm đặc sắc của nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh

Những tác phẩm đặc sắc của nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh

VOV.VN - Nhà văn Sơn Tùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng tất cả lòng ngưỡng mộ, say mê và tôn thờ. Những tác phẩm văn học viết về đề tài Bác của ông chứa đựng những cứ liệu lịch sử chân xác về sự hình thành nhân cách và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh gắn liền với lịch sử thời đại.

Nhà văn Sơn Tùng - tác giả tiểu thuyết "Búp sen xanh" qua đời ở tuổi 93
Nhà văn Sơn Tùng - tác giả tiểu thuyết "Búp sen xanh" qua đời ở tuổi 93

VOV.VN - Nhà văn Sơn Tùng - tác giả cuốn tiểu thuyết "Búp sen xanh" viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa qua đời lúc 23h00 ngày 22/7.

Nhà văn Sơn Tùng - tác giả tiểu thuyết "Búp sen xanh" qua đời ở tuổi 93

Nhà văn Sơn Tùng - tác giả tiểu thuyết "Búp sen xanh" qua đời ở tuổi 93

VOV.VN - Nhà văn Sơn Tùng - tác giả cuốn tiểu thuyết "Búp sen xanh" viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa qua đời lúc 23h00 ngày 22/7.