AI có thể vẽ tranh trong vài phút nhưng không thể tạo ra bản sắc văn hóa

Chiều nay (23/7), tại Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội diễn ra lễ phát động Cuộc thi sáng tạo “Rộ sắc”. Đây là một trong những hoạt động mở màn thuộc chiến dịch cộng đồng “Rằm Rộ 2026”, hướng tới việc góp phần đưa những giá trị gắn với Tết Trung Thu đến gần hơn với thế hệ trẻ và đời sống đương đại.

Ông Bùi Tuấn Anh, đại diện Ban tổ chức cho biết, “Rộ Sắc” là cuộc thi sáng tạo dành cho học sinh, sinh viên, lấy cảm hứng từ hình tượng đầu sư tử Việt - hình ảnh quen thuộc trong không gian Tết Trung Thu và nghệ thuật dân gian Việt Nam. Thông qua cuộc thi, thí sinh được khuyến khích tìm hiểu các chất liệu lịch sử, văn hóa và nghệ thuật truyền thống, từ đó phát triển những ý tưởng và sản phẩm ứng dụng mang dấu ấn cá nhân.

Cuộc thi được kỳ vọng tạo nên một không gian sáng tạo cởi mở, nơi người trẻ có cơ hội tiếp cận văn hóa truyền thống bằng góc nhìn của thế hệ mình, trên tinh thần tôn trọng bản sắc và bối cảnh văn hóa. Mỗi tác phẩm dự thi là một cách thể hiện và một sắc màu riêng, cùng góp phần lan tỏa không khí rộn ràng của Tết Trung Thu trong đời sống hôm nay.

Ban Tổ chức không giới hạn phương thức triển khai, tạo điều kiện để thí sinh chủ động lựa chọn chất liệu, định dạng và cách thể hiện phù hợp với ý tưởng của mình. Các sản phẩm dự thi được thực hiện trên cơ sở lấy cảm hứng từ hình tượng đầu sư tử Việt và bảo đảm sự phù hợp với các giá trị văn hóa liên quan.

Phát biểu tại buổi lễ, TS.KTS. Ngô Thị Kim Dung – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cho rằng, văn hóa không chỉ là những di tích, những lễ hội hay những hiện vật được lưu giữ trong bảo tàng. Văn hóa còn hiện diện trong cách sống, cách sáng tạo và cách kể những câu chuyện về quê hương, về con người và về chính mình. Văn hóa không chỉ được gìn giữ bằng ký ức, mà còn được tiếp nối bằng sáng tạo. Khi mỗi thế hệ biết kể lại câu chuyện văn hóa theo ngôn ngữ của thời đại mình, truyền thống sẽ luôn có sức sống mới.

Tết Trung thu là một ví dụ rất đẹp. Trong ký ức của nhiều người Việt Nam, Trung thu là ánh trăng rằm, là chiếc đèn ông sao, là tiếng trống lân, là mâm cỗ đoàn viên và là niềm háo hức của tuổi thơ.

Nhưng với thế hệ hôm nay, Trung thu còn có thể được kể bằng rất nhiều ngôn ngữ sáng tạo khác nhau như một sản phẩm thiết kế đồ họa, một bộ nhận diện thương hiệu, một không gian trưng bày, một bộ sưu tập thời trang, một video, một tác phẩm nghệ thuật số hay bất kỳ ý tưởng nào giúp nhiều người hiểu hơn và yêu hơn những giá trị truyền thống.

Điều làm nên giá trị của những sáng tạo ấy không chỉ là hình thức thể hiện, mà chính là khả năng truyền tải tinh thần và câu chuyện văn hóa phía sau. Đó cũng chính là ý nghĩa của cuộc thi "Rộ Sắc".

“Ngày nay, công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có. Chỉ trong vài phút, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra những hình ảnh rất đẹp. Nhưng điều công nghệ không thể tạo ra là bản sắc văn hóa, trải nghiệm sống và cảm xúc của con người.

Vì vậy, trong thời đại AI, giá trị của người sáng tạo không nằm ở việc sử dụng công cụ nào mà ở khả năng tạo nên những ý tưởng mang bản sắc, mang cảm xúc và kể được những câu chuyện có ý nghĩa. Đó là điều mà không một thuật toán nào có thể thay thế.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã biến văn hóa thành nguồn lực để phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo. Những họa tiết truyền thống trở thành sản phẩm thời trang, những câu chuyện dân gian trở thành phim hoạt hình, những công trình lịch sử trở thành nguồn cảm hứng cho thiết kế, còn những lễ hội truyền thống trở thành thương hiệu văn hóa của quốc gia. Việt Nam cũng có đầy đủ điều kiện để làm được điều đó. Chúng ta có lịch sử, có di sản, có bản sắc văn hóa phong phú và, quan trọng hơn cả, có một thế hệ trẻ đầy tài năng và sáng tạo.

Điều cần nhất là tạo ra những môi trường để các bạn được thử sức, được kết nối và được nuôi dưỡng những ý tưởng mới. Theo tôi, cuộc thi "Rộ Sắc" chính là một môi trường như vậy”, TS.KTS Ngô Thị Kim Dung nhấn mạnh.

Nhà Sử học Dương Trung Quốc - Giám khảo cuộc thi chia sẻ, Trung thu là một lễ tiết hết sức quan trọng ở Việt Nam. Khác với Tết Trung thu tại các quốc gia khu vực Đông Á khác coi trọng sự hội tụ gia đình, thì tại Việt Nam Tết Trung thu lại dành hầu hết cho con trẻ. Bởi vậy, ở Việt Nam có bày cỗ trông trăng, phá cỗ, có rất nhiều đồ chơi cho trẻ em, những món ăn đặc trưng, có múa sư tử, hay múa lân. Nghệ thuật này vốn chịu ảnh hưởng từ văn hóa Trung Hoa, nhưng sang Việt Nam lại được Việt hóa. Các nghệ nhân Việt Nam có thể tạo ra những nét đặc sắc riêng trong hình tượng đầu sư tử, đầu lân.

“Thông qua cuộc thi, ban tổ chức muốn thu hút sự quan tâm của thế hệ trẻ đến với văn hóa truyền thống. Nhưng điều đó không có nghĩa là phục chế. Lịch sử bản chất là một dòng chảy, sự vận động, làm sao để vẫn thấy được hồn cốt, truyền thống trong đó, nhưng đồng thời cũng thấy được những yếu tố của đời sống hiện đại. Như tại Tuyên Quang – địa phương rất thành công khi tổ chức lễ hội Trung thu, chúng ta hoàn toàn có thể suy nghĩ, sáng tạo ra nhiều sản phẩm du lịch cho các vùng miền, từ đó làm phong phú thêm đời sống tinh thần và cũng là thêm nguồn lực phát triển của đất nước”, nhà sử học Dương Trung Quốc nhấn mạnh.

Trung thu dù truyền thống hay hiện đại vẫn luôn là Tết của con trẻ

VOV.VN - “Đêm Trung thu xưa là vui nhất, tất cả trẻ con trong khu phố đều tập trung lại thành đoàn, các anh chị thanh niên sẽ hướng dẫn đoàn múa đầu sư tử, rước đèn Trung thu trong tiếng trống ếch, trống bỏi rộn ràng, trong ánh sáng lung linh của các loại đèn Trung thu. Trung thu nay không còn thấy cảnh rộn ràng như vậy nữa”, nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến bày tỏ.