Bài cuối: Thời cơ để tạo đột phá?

Bài 1: Rung hồi chuông cảnh báo!

Đây cũng là lúc có một số lao động quay trở về làm nông nghiệp, nếu Chính phủ có chính sách đẩy mạnh cho vay vốn, hỗ trợ sản xuất những sản phẩm mới, ngành hàng mới thì chính họ sẽ tạo ra những bước phát triển mới trong nông nghiệp.

Cơ hội giảm giá, phục hồi sản xuất

Nghịch lý lớn nhất ở nông thôn hiện nay là dù chịu nhiều “tác động xấu” từ khủng hoảng như: mất việc làm, sản xuất đình đốn… khiến thu nhập giảm, nhưng nông dân vẫn đang phải xài hàng giá cao. Dù là một nước nông nghiệp, nhưng giá sữa, thịt, cá… ở Việt Nam đều ở mức “ngất ngưởng” – cao hơn rất nhiều so với giá của thế giới. Đáng lưu ý hơn, dù nhận được nhiều sự hỗ trợ của Chính phủ trong thời gian qua, nhưng giá bán các sản phẩm như: phân bón, vật tư nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi… vẫn chưa có chiều hướng giảm.

Cần giúp nông dân tạo ra những sản phẩm mới

Nguyên nhân của tình trạng này là do chi phí sản xuất của chúng ta quá lớn trong khi hệ thống phân phối lại có “vấn đề”, nên giá thành nhiều mặt hàng nông sản đã bị đẩy lên cao. “Đây là việc trái với mong muốn của Chính phủ khi mong muốn được hỗ trợ cho người nông dân tăng việc làm, tăng thu nhập, nhưng thực tế thu nhập của dân vẫn đang bị giảm. Nếu không giải quyết tốt vấn đề này, nhiều hộ dân nghèo sẽ rơi vào tình trạng bần cùng hóa” - TS. Vũ Trọng Bình, Giám đốc Trung tâm Phát triển nông thôn (Ipsard) phân tích.

Ipsard đang muốn xây dựng mạng lưới quan sát đời sống nông dân để có thể thông tin kịp thời và phản ứng nhanh về diễn biến đời sống thực tế của nông dân. Nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay là không có kinh phí, nên dù muốn cũng rất khó triển khai.  (TS. Vũ Trọng Bình, Giám đốc Ipsard)

Vấn đề đặt ra là, chúng ta cần phải làm gì để hạ giá thành lương thực, thực phẩm? Theo TS. Bình, việc một số lao động quay trở về làm nông nghiệp có thể giúp giải quyết một phần vấn đề này. Ngày xưa, khi nhóm lao động này ly nông đã đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp lên cao. Nhưng nay họ quay trở về thì rõ ràng đó là cơ hội rất tốt để phục hồi sản xuất nông nghiệp, vì chi phí về nhân công sẽ rẻ hơn thì giá hàng hóa nông sản cung ứng cho người tiêu dùng giá rẻ hơn.

Để làm được điều này, TS. Bình cho rằng: “Thay vì hỗ trợ doanh nghiệp như vừa qua, Nhà nước cần hỗ trợ trực tiếp cho dân”. Trước hết, Nhà nước cần đẩy mạnh cho vay vốn, sau đó hỗ trợ người dân kỹ thuật, kiến thức để sản xuất những sản phẩm mới, có giá trị kinh tế cao… Cùng với đó, cần tạo ra một hệ thống phân phối hiệu quả, tránh thiệt hại cho người sản xuất. Hiện nay, do hệ thống phân phối của chúng ta non yếu khiến nông dân rất khốn đốn. Đơn cử, một hạt thóc từ khi người nông dân bán cho đến khi tới cảng để xuất khẩu phải qua 4 khâu phân phối, như thế có bao nhiêu người ăn trên, mồ hôi, công sức của nông dân? Trong khi đó, nông dân bán thóc rồi sau đó lại mua gạo về với giá cao hơn gấp nhiều lần, tức là nông dân chịu thiệt thòi gấp bội.

Đào tạo lao động để tái cơ cấu kinh tế

Do khủng hoảng, số lao động ở nước ngoài, ở thành phố, ở các KCN ồ ạt trở về nông thôn và đang gặp nhiều khó khăn. Điều này chứng tỏ những chính sách hỗ trợ lao động thời gian qua chưa đến được với họ. Hơn nữa, chúng ta cũng chưa thực sự đi sâu, đi sát vào cuộc sống của họ, chưa kịp phát hiện những khó khăn đã nảy sinh. TS. Bình cho biết: ở nông thôn hiện đang có 3 nhóm lao động thất nghiệp chính: Lao động xuất khẩu phải về nước trước thời hạn; lao động trong những cơ sở sản xuất tiểu thủ công; và lao động từ nhà máy ở các thành phố. Những người đi xuất khẩu lao động phải về nước trước thời hạn, nhóm này về mất cả tiền, cả tín dụng, mang nợ vào thân, nên rất cần được hỗ trợ như giãn nợ, cho vay nợ mới. Nhóm lao động ở các cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp, trước đây khi có việc làm họ không nghĩ đến việc học nghề, đây chính là cơ hội tốt để các cơ sở đào tạo, nâng cao nhân lực để tái cơ cấu kinh tế sau này.

Một nhóm nữa là những lao động ở các thành phố trở về từ các nhà máy, kể cả lao động tự do. Nhóm này rất đông, nhưng khi về họ chỉ nằm và “phục” đợi đi tiếp, chứ không ở nhà lâu. Để nhóm này có thể đi tiếp được, chính trong giai đoạn này cần giúp cho họ nắm bắt được thông tin, hình thành các câu lạc bộ sinh hoạt như nhóm lao động làm công nghiệp ở Hà Nội, cái chính vẫn là để họ chia sẻ, nắm bắt thông tin về chế độ lương bổng, bảo hiểm… TS. Bình lưu ý: “Nếu cứ để nhóm này ở nhà, không có việc gì làm rất dễ đẩy họ sa vào các tệ nạn xã hội. Nếu không có các biện pháp ứng phó kịp thời, sẽ làm hỏng nhóm này”./.