Bài học về dự báo thị trường

Theo thiếu tá Vương Văn Vèo, Phó đồn trưởng đồn biên phòng Bảo Lâm, gần 2.000 tấn hàng sắn đang nằm phơi sương trên các xe hàng. DN, chủ xe phải móc hầu bao mua thêm những thứ dịch vụ phát sinh không có trong kế hoạch. Hệ lụy là tất cả chi phí đều đánh lên mỗi kg tinh bột chưa bước qua được đường biên. Phía bên cửa khẩu Chi Ma, tình hình cũng bi đát không kém. Trung tá Lê Văn Khánh, Đồn trưởng Đồn BP cửa khẩu Chi Ma thông báo, hơn 280 tấn tinh bột sắn đang chất đống ngay tại kho ngoại quan cửa khẩu, khoảng 50 xe hàng, mỗi xe trọng tải trên 30 tấn đang tiến thoái lưỡng nan. Giám đốc Sở Công thương tỉnh Lạng Sơn Lê Minh Thanh cho rằng, nguyên nhân hàng tinh bột sắn bị tắc ở cửa khẩu do vấp phải rào cản an toàn vệ sinh thực phẩm mà phía bạn áp đặt. Họ kiểm soát gắt gao hóa chất tẩy trắng tinh bột sắn.

Theo đại diện một số DN, gần đây, phía Trung Quốc yêu cầu hàng nông sản nhập tiểu ngạch phải đóng dấu kiểm tra đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm nên thời gian chờ xuất hàng rất lâu. Các DN muốn xuất qua tiểu ngạch nhanh thì phải đóng dấu hàng phục vụ công nghiệp. Đại diện Công ty Thiên Trường (tỉnh Nghệ An) khẳng định, tinh bột sắn của Việt Nam có chất lượng cao hơn hẳn hàng nước bạn, đạt tiêu chuẩn chế biến thành thực phẩm.

Nhưng với qui định trên, mặt hàng này lại bị xếp hạng thành hàng công nghiệp, giá mỗi tấn tinh bột sắn chỉ còn khoảng 4 triệu đồng và 1,5 triệu đồng/tấn sắn lát. DN mất đi hàng trăm triệu đồng mà không biết kêu ai.

Nỗi ám ảnh không xuất được hàng của các DN thu mua, chế biến sắn đang tác động trực tiếp đến người nông dân trồng sắn ở trung du Bắc bộ và khu vực Tây Nguyên. Giá sắn tươi rớt thảm hại xuống chỉ còn xấp xỉ 500 đồng/kg. Năm 2007, thị trường sắn cung lớn hơn cầu, hiệu quả kinh tế trồng sắn cao hơn hẳn các loại cây trồng khác, nhiều địa phương, nhiều gia đình đã nhanh chóng chuyển đổi sang trồng sắn, hình thành các vùng nguyên liệu sắn ở  Phú Thọ, Yên Bái, Thái Nguyên, Nghệ An, Bình Định, Quảng Ngãi, Kon Tum, Bình Phước... Việc qui hoạch ồ ạt, dự báo thiếu chính xác thị trường đã khiến sản phẩm sắn lâm vào tình trạng tiêu thụ khó khăn. Phần lớn sản lượng sắn này được xuất qua Trung Quốc.

Theo báo cáo của Hải quan Cửa khẩu Chi Ma, các năm gần đây, tinh bột sắn xuất sang Trung Quốc qua cửa khẩu này với lượng lớn 300-500 tấn/ngày. Thế nên, hầu hết các DN đều lúng túng khi phía bạn thay đổi chính sách biên mậu. Còn nhớ cuối năm 2008, hơn chục DN Việt Nam lâm vào tình trạng thua lỗ, đứng trước nguy cơ phá sản khi hơn 2.000 tấn tinh bột sắn bị ách lại tại cửa khẩu Chi Ma. Từ đó đến nay, sau nhiều nỗ lực đàm phán của các DN và các cấp chính quyền, mặt hàng sắn cũng chỉ được thông quan nhỏ giọt và nguy cơ bị ách tắc luôn thường trực tại các cửa khẩu Lạng Sơn.

 Ông Đinh Văn Minh, Phó Giám đốc Công ty TNHH Toàn Năng (Thanh Ba - Phú Thọ) bức xúc, Cty có gần 2.000 tấn tinh bột sắn đang chờ xuất tại Lạng Sơn từ tháng 9/2008 nhưng lâu lâu mới thông quan được 4-5 xe hàng. Hiện trong kho của Cty cũng tồn cả chục nghìn tấn sắn. Công ty đang phải sản xuất cầm chừng đợi các cơ quan chức năng thương thuyết được thông quan. Nếu tình trạng ứ đọng hàng kéo dài, Cty Toàn Năng sẽ buộc phải đóng cửa sản xuất.

Hiện Trung Quốc là bạn hàng thương mại số 1 của Việt Nam, đứng thứ 4 về xuất khẩu và đứng thứ nhất về nhập khẩu, năm 2008, kim ngạch thương mại hai chiều đạt trên 20 tỉ USD. Con số này tuy chiếm tới 12% tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam nhưng mới chỉ bằng 0,6% tổng kim ngạch ngoại thương của Trung Quốc. Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam cho rằng, để quan hệ thương mại hai nước phát triển hơn nữa, cần hướng DN hai nước tới ký kết các hợp đồng dài hạn, trao đổi các sản phẩm mà hai bên có thế mạnh, không chỉ cung cấp cho thị trường của nhau mà còn cho nước thứ ba. Bên cạnh đó, do có nhiều điểm tương đồng, Việt Nam và Trung Quốc nên tăng cường chia sẻ kinh nghiệm trong chống bán phá giá, chống hàng giả và đối phó với các rào cản kỹ thuật thương mại trong thương mại quốc tế./.