Cùng gỗ chở theo Hồn thiêng sông núi

Những ai từng chiêm ngưỡng bộ linh phẩm “Hồn thiêng sông núi” được trưng bày ở một số triển lãm mới đây tại Hà Nội đều không khỏi ngỡ ngàng bởi vẻ đẹp của nghệ thuật điêu khắc gỗ mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc và ẩn chứa những câu chuyện lịch sử văn hoá, đậm chất triết học, đạo học sâu xa. Ít ai biết được rằng, bộ linh phẩm này là ý tưởng của một nghệ nhân trẻ đất Quảng Nam - nghệ nhân Trần Thu.

Nghệ nhân Trần Thu bên tác phẩm Song Mã

Linh phẩm Hồn thiêng sông núi

Chín tác phẩm trong bộ “Hồn thiêng sông núi” với nghệ nhân Trần Thu là sự chiêm nghiệm trong thời gian dài. Bởi nếu không chuyển tải một thông điệp nào về sự minh triết của cuộc sống, về ước ao bứt phá thì câu chuyện của gỗ sẽ mất đi sức hấp dẫn.

Bắt đầu là câu chuyện về nguồn cội, giải mã những thông điệp được cất giấu trong lòng huyền sử từ buổi đầu lập quốc với các tác phẩm: Đồng bào, Việt nữ, Đại bình kiến quốc; tiếp đến là Tre việt, Thiên thư, Hoàn Kiếm phản ánh quá trình diễn tiến của lịch sử qua đạo dưỡng quốc, trị quốc và cứu quốc; cụm 3 tác phẩm còn lại Chân dung Bác, Thanh âm ngày hội, Độc bình điều chưa nói là giải pháp cho một xã hội hiện tại, là sự chung đúc của hai thiên hướng lý tình, sự dung hoà giữa triết lý Đông Tây của khoa học hiện đại với tinh hoa văn hoá cội nguồn... Những điều này buộc người thưởng lãm phải có một độ “lắng” nhất định thì mới có được sự đồng cảm. Từng tác phẩm không hoàn toàn riêng biệt mà có sự dẫn dắt, kết nối nhau khiến người xem đi từ ngạc nhiên này đến nhạc nhiên khác, từ sự liên tưởng này đến sự liên tưởng khác.

Giáo sư Kiều Xuân Bá nhận xét: “Bộ linh phẩm “Hồn thiêng sông núi” mang nhiều ý nghĩa sâu sắc. Tác phẩm này không chỉ là kiệt tác nghệ thuật điêu khắc gỗ mà cái quan trọng là thông điệp mang trong bộ tác phẩm. Có thể nói, những người tham gia thực hiện bộ tác phẩm này phải rất thông tuệ, biết nhiều về lịch sử xưa và nay. Tôi cảm thấy tự hào vì mình là dòng máu lạc hồng... Mỗi tác phẩm mang một ý nghĩa rất sâu sắc”.

Tác phẩm Đồng bào

Sự công phu, tỉ mẩn của đội ngũ gần 60 thợ tài hoa dưới sự chỉ huy trực tiếp của nghệ nhân Trần Thu mất gần hai năm tìm kiếm ý tưởng và thực hiện mới có được những tác phẩm độc đáo. Nghệ nhân Trần Thu cho biết, để có được những kiến thức thể hiện trong bộ linh phẩm “Hồn thiêng sông núi” anh phải tìm hiểu rất kỹ từ nhiều sách vở và cả sự sáng tạo, khám phá riêng bằng trực giác và cảm nhận của bản thân. Điều tôi mong muốn nhất là những thông điệp, những giá trị tinh hoa trong tác phẩm của mình, đặc biệt là bộ 9 tác phẩm “Hồn thiêng sông núi” được tiếp cận, được đến với nhiều công chúng, đặc biệt là những bạn trẻ để họ hiểu về văn hoá dân tộc, hiểu về những giá trị rất sâu đậm của dân tộc mà dường như bị quên lãng...

Người "mang đồng dao vào gỗ"

Sinh năm 1972, dáng người nhỏ nhắn, cách nói chuyện điềm đạm, chân tình, nghệ nhân Trần Thu chiếm được cảm tình của bất cứ ai khi tiếp xúc với anh. Gắn bó với nghề điêu khắc gỗ đã 15 năm, nhưng Trần Thu chuyển sang sản xuất kinh doanh mới được 6 năm nay với mong muốn kết hợp nghề chạm khắc gỗ truyền thống của dân tộc với nghệ thuật điêu khắc hiện đại để mỗi tác phẩm nghệ thuật gỗ là chiếc cầu nối chuyên chở bản sắc văn hoá Việt Nam.

Ý tưởng phát triển sản phẩm gỗ mỹ nghệ trở thành một loại hình nghệ thuật mới lạ, độc đáo, đồng thời giới thiệu một cách rộng rãi trên thị trường đã được nghệ nhân Trần Thu thể hiện tài tình trên những bức chân dung mang đậm hồn dân tộc qua tác phẩm Suy Ngẫm, Nguyện Cầu, Chân dung Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng...

Không chỉ dừng lại ở đó, nghệ nhân Trần Thu ngày đêm miệt mài tìm kiếm để luôn làm mới cho những tác phẩm của mình. Anh đã sáng tác nên một “Chuyện làng quê” với những hoa bầu, hoa bí, những mảng lục bình man mác nỗi nhớ khúc sông quê... Các tác phẩm thể hiện tinh xảo từ những đường khắc nhỏ như kẻ chỉ đến những phần nổi mỏng như chiếc lá... Các nghệ nhân phải thật khéo léo tỉ mỉ trong từng động tác mới có thể tạo ra những hình khối nổi mềm mại uyển chuyển trên từng thớ gỗ thô cứng. Nó như là sự gắn liền của hơi thở, tiếng nói và đời sống tình cảm của tác giả với hồn quê...

Trần Thu bên tác phẩm Đồng Bào

Xưởng mộc ở thôn Cẩm Phú (Điện Phong, Gò Nổi, Quảng Nam) ngày xưa, giờ trở thành Trung tâm Gỗ nghệ thuật Âu Lạc, ngày nào cũng lách cách tiếng đục, tiếng máy... Tại đây, nảy nở một tình bạn kỳ lạ giữa Trần Thu và Nguyễn Viết Linh. Họ cùng chung đam mê chạm gỗ nghệ thuật với mong ước duy nhất là thoả sức thể hiện những đường chạm trổ tài hoa trên gỗ.

Câu chuyện cách đây hơn 10 năm của người “mang đồng dao vào gỗ” giờ đây càng chứng tỏ sự đam mê lớn lao đã chắp cánh cho ý tưởng độc đáo trên bộ sản phẩm Linh phẩm “Hồn thiêng sông núi”- một tác phẩm mà truyền tải đầy đủ những giá trị văn hoá, lịch sử, những câu chuyện về vùng miền, những tác phẩm điêu khắc được hun đúc lên thì đòi hỏi sự kết hợp này phải hết sức tinh tế và đòi hỏi bàn tay người thợ hết sức tỉ mẩn, đòi hỏi sự nhạy cảm trong từng động tác của người thợ để làm sao tạo ra được 1 tác phẩm hoàn hảo nhất. - Anh Nguyễn Viết Linh (Giám đốc trung tâm nghệ thuật gỗ Âu Lạc) trải lòng mình.

Cùng hòa điệu tâm hồn trong từng khối gỗ

Trung tâm gỗ nghệ thuật Âu Lạc ra đời còn với ước nguyện “ly nông bất ly hương” của Trần Thu và Nguyễn Viết Linh. Gỗ nghệ thuật Âu Lạc đã tập hợp những người bạn trẻ sinh ra và lớn lên trên mảnh đất gò nổi, mộc mạc, hồn nhiên, chân chất. Hàng trăm hàng ngàn những tác phẩm gỗ theo chân các du khách đến các châu lục trên thế giới chính là những sản phẩm tạo ra từ những bàn tay ngày đêm miệt mài, tỉ mẩn trong từng đường ghe nhát đục, tinh tế trong từng khối nét. Sự hoà điệu từ những tâm hồn của họ trong từng khối gỗ thô mộc hoá hình bao thân phận. Những ngày đầu mới bước vào nghề từ những nhát đục còn bỏ ngỏ, thô sơ, vụng về để hôm nay gỗ hoá thân người, gỗ hoá hoa trái chim muông, gỗ biết nói lời yêu, gỗ biết bày tỏ nỗi lòng, gỗ chở theo hồn thiêng sông núi.

Hiện nay, số thợ ở Trung tâm gỗ nghệ thuật Âu Lạc ngày càng tăng, nghệ nhân Trần Thu đã thu nhận và đào tạo nghề cho nhiều người. Hầu hết lao động ở đây đều là người dân địa phương. Những thanh niên không thành công trên con đường học vấn được Trần Thu nhận vào đào tạo nghề miễn phí và có mức lương ổn định từ 1-5 triệu đồng/tháng. Bên cạnh đó, anh còn đào tạo cho những người khuyết tật và những người có hoàn cảnh khó khăn. Với những công nhân khuyết tật, Trần Thu thuộc tên từng người như Lương Quốc Phú, Nguyễn Thế Quốc, Nguyễn Minh Vũ… Những người thợ này trong độ tuổi từ 21-28, bị câm điếc bẩm sinh, liệt hai chân và bệnh động kinh. Họ gắn bó với Trung tâm Âu Lạc từ 5 đến 10 năm và coi trung tâm như một đại gia đình.

Qua 6 năm, những sản phẩm mới lạ của Trần Thu theo nhau ra đời và mang về nhiều giải thưởng cấp quốc gia, với nhiều đề tài đầy tư suy và sáng tạo như bộ phù điêu tứ bình mang tên Trầm Giao; Giải vàng Tinh Hoa Văn Hóa Dân Tộc; Giải Thiết Kế Sản Phẩm Du Lịch; Giải Sáng Tạo Kiểu Dáng…

Năm 2010, nghệ nhân Trần Thu được phong danh hiệu Nghệ nhân làng nghề. Phòng trưng bày của Trung tâm gỗ nghệ thuật Âu Lạc tại khu phố cổ Hội An đã thu hút được rất nhiều du khách quốc tế đến tham quan và trước những ngạc nhiên, thích thú họ đã hết lời thán phục. Từ đó, những du khách nước ngoài trên chặng đường du lịch bắt đầu tìm đến đến làng quê Gò Nổi – Điện Bàn, Quảng Nam, nơi tọa lạc của xưởng sản xuất Gỗ Nghệ Thuật Âu Lạc.

Ông BauRy Frank, du khách Cộng hòa Pháp cảm nhận: “Sau khi tham quan những tác phẩm này, tôi rất khâm phục tài hoa của người thợ Việt Nam. Tôi thấy người Việt Nam hay hướng về cội nguồn Tổ tiên, về nét đẹp văn hóa. Những tác phẩm nghệ thuật gỗ này thật tuyệt vời”.

Với những nỗ lực của nghệ nhân Trần Thu cùng đội ngũ công nhân, đến nay các sản phẩm của Trung tâm gỗ nghệ thuật Âu Lạc đã có mặt ở mọi miền đất nước và theo chân những du khách đến với nhiều quốc gia trên thế giới. Mỗi sản phẩm gỗ nghệ thuật của Trần Thu có mặt bất cứ đâu đều cất tiếng ngợi ca vẻ đẹp của quê hương, bề dày của nền văn hoá- lịch sử dân tộc và thắm đượm tình người.../.