Đề Văn thi lại Tuyên Quang: “Mềm” nhưng không dễ hơn lần 1?

Đề Văn lần 2 “mềm” hơn nhưng không dễ hơn lần 1

Sáng 14/8, 326 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bước vào môn Ngữ văn, môn thi đầu tiên của kỳ thi lại tốt nghiệp THPT.

Sau 120 phút làm bài, cảm nhận của thí sinh về đề có sự khác nhau. Có em cho rằng đề lần 2 dễ hơn đề ngày 11/6, nhưng cũng có thí sinh nhận xét đề lần này khó hơn, nhất là ở một số câu hỏi Đọc hiểu và yêu cầu phân tích bài thơ.

Đề thi gồm hai phần Đọc hiểu (4 điểm) và Viết (6 điểm), thời gian làm bài 120 phút. Phần Đọc hiểu sử dụng văn bản nghị luận Những “mặt trận vô hình” của an ninh văn hóa của Bùi Hoài Sơn. Phần Viết gồm đoạn nghị luận xã hội về sự trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin và bài nghị luận văn học về bài thơ Cánh đồng tuổi thơ của Trịnh Thanh Sơn.

Đánh giá đề thi Ngữ văn lần 2, thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS & THPT FPT Bắc Giang cho rằng đề “về cơ bản bảo đảm sự tương đồng khá cao về cấu trúc, ma trận năng lực và độ khó” so với đề lần 1.

Theo thầy, cấu trúc đề được giữ nguyên với 4 điểm Đọc hiểu và 6 điểm Viết, trong đó phần Viết gồm một đoạn nghị luận xã hội khoảng 200 chữ và một bài nghị luận văn học khoảng 600 chữ. Điểm quan trọng là sự tương đồng không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở các tầng yêu cầu nhận thức, từ nhận biết, thông hiểu, phân tích đến vận dụng và bày tỏ chính kiến của thí sinh.

Ở phần Đọc hiểu, đề lần 2 sử dụng văn bản nghị luận về an ninh văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ. Đây là vấn đề có tính thời sự, đòi hỏi khả năng đọc, khái quát, giải thích cũng như liên hệ thực tiễn.

Xét tổng thể, thầy Hiền đánh giá độ khó phần này tương đương đề lần 1. Một số câu đầu thậm chí yêu cầu khả năng khái quát khá tốt, trong khi câu vận dụng lại tương đối gần gũi với học sinh.

Ở phần Viết, thầy Hiền cho rằng đề lần 2 “có phần dễ tiếp cận hơn một chút, chứ không phải dễ một cách rõ rệt”. Câu nghị luận xã hội về sự trung thực khi tạo lập và chia sẻ thông tin là vấn đề gần với đời sống của người trẻ, dễ xác định phạm vi nghị luận và tìm dẫn chứng hơn.

Bài nghị luận văn học với Cánh đồng tuổi thơ cũng có hệ thống hình ảnh, mạch cảm xúc tương đối rõ, giúp học sinh dễ bước vào tác phẩm. Tuy nhiên, để đạt điểm khá, giỏi, thí sinh vẫn phải có năng lực phân tích chứ không thể chỉ kể lại nội dung. Các em phải nhận ra chiều sâu của ký ức tuổi thơ, hình ảnh người mẹ, lao động, quê hương và những giá trị đã nuôi dưỡng con người trong quá trình trưởng thành.

“Đề lần 2 có thể ‘mềm’ hơn một chút về khả năng tiếp cận ngữ liệu và vấn đề nghị luận, nhưng mức chênh lệch không lớn đến mức làm thay đổi bản chất của kỳ thi hay tạo ra lợi thế đáng kể cho thí sinh”, thầy Hiền nhận định.

Đọc hiểu có độ phân hóa, nghị luận văn học là “điểm rơi”

Cô giáo Nguyễn Thị Lệ Hằng, Trường THPT Hàn Thuyên, Bắc Ninh, cho rằng đề có độ khó phù hợp với mục tiêu của kỳ thi tốt nghiệp THPT, đồng thời vẫn tạo được khả năng phân hóa đối với học sinh khá, giỏi.

Theo cô Hằng, đề bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 khi tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu và năng lực tạo lập văn bản thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức. “Điểm đáng chú ý là hệ thống câu hỏi Đọc hiểu được thiết kế theo đúng tiến trình phát triển năng lực”, cô Hằng nhận xét.

Câu 1 yêu cầu xác định luận đề của văn bản, ở mức nhận biết; câu 2 yêu cầu chỉ ra đặc trưng của an ninh phi truyền thống trong đoạn (5), ở mức thông hiểu; câu 3 yêu cầu giải thích ý nghĩa của cách dùng hai từ “hấp thụ” và “chuyển hóa” khi nói về văn hóa ở đoạn (2), ở mức vận dụng; câu 4 yêu cầu nêu quan điểm của tác giả được thể hiện trong toàn văn bản, ở mức vận dụng cao hơn.

Theo cô Hằng, câu 1 và câu 2 chủ yếu kiểm tra khả năng nhận diện, khai thác thông tin trực tiếp từ văn bản nên học sinh có thể tiếp cận tương đối thuận lợi.

Tuy nhiên, câu 3 là điểm bắt đầu xuất hiện sự phân hóa, khi học sinh phải lý giải ý nghĩa của hai từ “hấp thụ” và “chuyển hóa” trong ngữ cảnh bàn về văn hóa. Câu 4 có tính phân hóa rõ hơn khi yêu cầu khái quát quan điểm của tác giả từ toàn bộ văn bản, đòi hỏi học sinh biết tổng hợp các luận điểm, nhận diện tư tưởng chủ đạo và diễn đạt ngắn gọn, chính xác.

Ở phần Viết, cô Hằng đánh giá câu nghị luận xã hội có tính thực tiễn cao, gắn với môi trường số mà học sinh tham gia hằng ngày. Học sinh muốn đạt điểm cao phải biết phân tích nguyên nhân, hậu quả của việc chia sẻ thông tin sai lệch, đồng thời đề xuất cách ứng xử có trách nhiệm của người trẻ trên môi trường số.

“Nếu bài viết chỉ dừng ở việc nêu khẩu hiệu mà thiếu lập luận và dẫn chứng thì khó đạt điểm tối đa”, cô Hằng nói. Theo cô, phần nghị luận văn học vẫn là phần phân hóa rõ nhất. Việc phân tích Cánh đồng tuổi thơ đòi hỏi học sinh phải đọc hiểu văn bản, xác lập hệ thống luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và triển khai lập luận mạch lạc.

PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, Giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP HCM, cũng đánh giá đề thi lần 2 có định dạng và độ khó tương tự đề thi tốt nghiệp THPT ngày 11, 12/6/2026.

Theo PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, đề gồm các yêu cầu đọc hiểu một văn bản nghị luận, viết đoạn văn nghị luận xã hội và viết bài văn về một văn bản văn học thuộc thể loại thơ. Yêu cầu của phần nghị luận xã hội khá rõ, giúp thí sinh nắm được nội dung cần triển khai.

Các văn bản được sử dụng trong đề có nguồn dẫn uy tín, chất lượng tốt, cung cấp đủ cứ liệu để thí sinh hoàn thành các nhiệm vụ cụ thể. Bài thơ được lựa chọn có hình ảnh giàu cảm xúc, gợi liên tưởng và mở ra nhiều khả năng phân tích, giúp thí sinh thể hiện năng lực cảm thụ văn bản.

Đáng chú ý, nội dung bài thơ có sự kết nối nhất định với vấn đề văn hóa, gìn giữ những giá trị bắt nguồn từ truyền thống được đề cập trong văn bản nghị luận ở phần Đọc hiểu.

PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh đánh giá hệ thống câu hỏi đáp ứng yêu cầu cần đạt của Chương trình Giáo dục phổ thông về đọc hiểu văn bản nghị luận, từ xác định luận đề, giải thích nghĩa của từ đến nêu bật quan điểm của người viết.

“Độ phân hóa của đề khá tốt”, trong đó tính phân hóa chủ yếu nằm ở câu viết bài văn nghị luận 4 điểm, tạo điều kiện để thí sinh bộc lộ năng lực cảm thụ văn học và sự sáng tạo.

Từ đó, chuyên gia đặt vấn đề ở khâu chấm thi: “Với một đề thi tốt như thế này, điều tôi mong đợi ở khâu chấm thi là hướng dẫn chấm vừa bảo đảm các yêu cầu cần thiết, vừa dành ‘đất’ cho những thí sinh có suy nghĩ, cảm thụ sáng tạo, độc đáo”.

Hai đề khác ngữ liệu, cùng mặt bằng năng lực

Nếu đặt trong cùng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018, cô Hằng cho rằng đề Ngữ văn lần 1 và lần 2 có mức độ tương đồng khá cao về định hướng xây dựng.

Cả hai đều giữ cấu trúc Đọc hiểu 4 điểm và Viết 6 điểm, cùng thời gian làm bài 120 phút. Phạm vi kiến thức đều bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình, sử dụng văn bản ngoài sách giáo khoa ở phần Đọc hiểu và đánh giá năng lực đọc hiểu, lập luận, tạo lập văn bản thay vì kiểm tra học thuộc.

Khác biệt chủ yếu nằm ở cách lựa chọn ngữ liệu và đặt vấn đề. Đề lần 2 lựa chọn văn bản về an ninh văn hóa và đặt câu nghị luận xã hội về trung thực khi tạo lập, chia sẻ thông tin, nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân trong môi trường truyền thông số. Trong khi đó, đề thi ngày 11/6/2026 khai thác chủ đề đổi mới sáng tạo.

Về khả năng phân hóa, cô Hằng cho rằng đề lần 2 nhỉnh hơn một chút ở phần Đọc hiểu, đặc biệt ở câu 3 và câu 4, khi yêu cầu học sinh lý giải cách dùng từ trong lập luận của tác giả và khái quát quan điểm của toàn văn bản.

Trong khi đó, đề ngày 11/6 được thiết kế với độ dốc từ nhận biết đến vận dụng rõ ràng hơn, phù hợp với mặt bằng thí sinh trên phạm vi toàn quốc.

Tuy nhiên, xét về chuẩn đầu ra và mục tiêu đánh giá năng lực theo Chương trình GDPT 2018, cô Hằng cho rằng mức độ yêu cầu của hai đề nhìn chung là tương đương.

Thầy Đinh Đức Hiền cũng cho rằng không nên quan niệm thi lại thì đề phải khó hơn để “bù” cho thí sinh đã có thêm thời gian chuẩn bị. “Công bằng trong thi cử không có nghĩa là hai đề phải giống nhau từng câu chữ, mà là phải tương đương về ma trận, chuẩn năng lực, mức độ khó và khả năng phân hóa. Đó mới là nguyên tắc quan trọng”, thầy Hiền nhấn mạnh.

Trước đó, lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho biết khâu ra đề thi lại phải bảo đảm độ khó - dễ cân bằng với đề thi trong kỳ thi chính thức. Bộ đã quán triệt đầy đủ với ban ra đề, đồng thời bổ sung chuyên gia về khảo thí để cân bằng độ khó - dễ giữa hai đợt thi.

Theo thầy Hiền, nếu sau kỳ thi có so sánh kết quả giữa hai lần thi cũng cần hết sức thận trọng. Nhóm thí sinh thi lại tại một trường chuyên là nhóm rất đặc thù, không thể lấy điểm trung bình hay tỷ lệ điểm cao của nhóm này để suy ngược rằng đề lần 2 dễ hơn đề thi trên phạm vi toàn quốc.

“Muốn đánh giá chính xác mức độ tương đương của hai đề cần nhìn đồng thời vào ma trận đề, từng yêu cầu nhận thức, hướng dẫn chấm và dữ liệu kết quả của cùng một nhóm năng lực tương đương”, thầy Hiền phân tích.

Nhìn chung, các chuyên gia đánh giá đề Ngữ văn lần 2 có độ khó tương đương đề lần 1, dù một số ngữ liệu và yêu cầu có phần “mềm” hơn về khả năng tiếp cận. Tuy nhiên, để đạt điểm cao, thí sinh vẫn phải có năng lực phân tích, lập luận và cảm thụ, đặc biệt ở phần nghị luận văn học.

Vì vậy, “mềm” hơn không đồng nghĩa với dễ hơn. Mức độ tương đương giữa hai đề sẽ cần được nhìn nhận đầy đủ hơn qua kết quả thi, hướng dẫn chấm và chất lượng bài làm của thí sinh.

Điểm đáng chờ đợi tiếp theo, như PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh đặt vấn đề, là khâu chấm thi có dành đủ “đất” cho những bài làm có cảm thụ và cách thể hiện sáng tạo, độc đáo hay không.

Chiều 14/8, thí sinh Tuyên Quang tiếp tục làm bài thi môn Toán, thời gian làm bài 90 phút.

Ngày đầu thi lại ở Tuyên Quang: Phụ huynh thấp thỏm chờ con

VOV.VN - Sáng 14/8, từ hơn 6h, phụ huynh đưa 326 thí sinh đến điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang thi lại tốt nghiệp THPT. Sau nhiều tuần chờ đợi, các em trở lại phòng thi với những tâm trạng khác nhau, nhiều phụ huynh ngồi ngoài cổng trường thấp thỏm chờ con, lo điểm số và việc xét tuyển đại học.