Đương đầu với thách thức

Đáng lưu ý, HIV/AIDS hiện nay vẫn chứa đựng các yếu tố nguy cơ làm bùng nổ dịch nếu không triển khai sâu, rộng các biện pháp can thiệp một cách hiệu quả.

Tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm

PGS.TS Nguyễn Thanh Long, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS cho biết: “Số trường hợp nhiễm HIV trên thực tế vẫn cao hơn nhiều so với báo cáo, theo ước tính năm 2009 trên toàn quốc có 254.387 người đang sống với HIV/AIDS”. Cho đến nay, số người nhiễm HIV đã phát hiện tại trên 70% số xã/phường, tập trung ở 97% số quận và 63 tỉnh, thành trong cả nước. Tính đến 30/9/2009, số người nhiễm HIV bình quân trên toàn quốc là 183 người/100.000 dân, cao nhất tại miền Đông Nam bộ với 323 người nhiễm HIV/100.000 dân, tiếp đến là khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc và thấp nhất là khu vực Tây Nguyên với 46 người và duyên hải miền Trung là 44 người. Tỉ suất người nhiễm HIV trên 100.000 dân ở một số tỉnh rất cao như TP. HCM 570 người, Điện Biên Phủ 566 người, tiếp đến là các tỉnh Sơn La, Thái Nguyên, Yên Bái, Hải Phòng, Quảng Ninh... Phần lớn các tỉnh có tỉ suất người nhiễm HIV/100.000 dân tập trung ở các tỉnh miền núi phía Bắc, hầu hết người nhiễm HIV là nghiện chích ma túy, đối với những tỉnh này, số trường hợp nhiễm phát hiện hàng năm tăng nhanh từ năm 2005 đến nay.

Nhận định xu hướng dịch, lãnh đạo Cục Phòng, chống HIV/AIDS cho rằng: Hình thái lây nhiễm HIV ở Việt Nam vẫn đang tồn tại trong giai đoạn dịch tập trung. Tỷ lệ nhiễm HIV ở Việt Nam rất cao trong nhóm nghiện chích ma túy, cao trong nhóm gái mại dâm. Dịch có xu hướng chững lại và không tăng nhanh như những năm trước đây, nhưng về cơ bản vẫn chưa khống chế dịch được dịch. Theo kết quả giám sát hành vi, hai hành vi làm lây nhiễm HIV chủ yếu là dùng chung bơm kim tiêm khi chích ma túy và quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su.

Mỗi năm cần 350 - 400 tỷ đồng

Theo ông Nguyễn Thanh Long, hiện nay công tác phòng, chống dịch HIV/AIDS còn nhiều bất cập và thách thức như: Cơ sở vật chất (trụ sở làm việc) hiện nay mới có 11/61 trung tâm có trụ sở riêng; Trang thiết bị cần thiết bảo đảm cho việc điều trị, tư vấn, giám sát, theo dõi, đánh giá chương trình còn thiếu, chưa đáp ứng công tác phòng chống dịch; Số lượng cán bộ vừa thiếu vừa yếu về chuyên môn, nghiệp vụ (số lượng cán bộ có trình độ trung học chiếm tỉ lệ trên 45% tổng số cán bộ tại 63 tỉnh/thành phố và tập trung chủ yếu ở các tỉnh miền núi; Số cử nhân xét nghiệm còn thiếu, cả nước chỉ có 11 người, chiếm 0,8%; Số dược sĩ đại học còn thiếu, cả nước hiện có 13 người, chiếm 1%, đặc biệt là cán bộ được đào tạo về lĩnh vực tư vấn, phòng chống HIV/AIDS.

Thực tế cho thấy, số bệnh nhân HIV/AIDS tại các tỉnh trọng điểm ngày càng tăng nhanh dẫn đến tình trạng quá tải cho các cơ sở điều trị ngoại trú, đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh. Đáng lưu ý, trong 5 - 10 năm nữa, hầu hết các địa phương chưa đủ khả năng về ngân sách, nhân lực, trang thiết bị, thuốc, hóa chất để đảm bảo duy trì hoạt động của các dự án hiện nay, chứ chưa nói đến mở rộng tiếp cận phổ cập; mạng lưới phòng chống HIV ở một số tỉnh chưa đủ mạnh để triển khai có hiệu quả các hoạt động của chương trình…

Bên cạnh đó, công tác đào tạo vẫn còn hạn chế, chưa có tài liệu đào tạo thống nhất về HIV/AIDS tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp y toàn quốc. Tỷ lệ hiểu biết đúng về đường lây nhiễm HIV/AIDS của người dân còn ở mức thấp, đặc biệt là ở đồng bào dân tộc thiểu số với tỷ lệ 12% ở nhóm nam giới 15-24 tuổi và 13% ở nhóm tuổi từ 15-49 hiểu biết đúng…

Trước thực trạng này, ông Nguyễn Thanh Long đề nghị lãnh đạo Bộ Y tế và Bộ Nội vụ cho một cơ chế riêng về tuyển dụng cán bộ với việc cho phép các trung tâm phòng, chống HIV/AIDS tỉnh và trung tâm y tế huyện thực hiện việc xét tuyển các cán bộ có trình độ đại học và trên đại học đối với các lĩnh vực còn thiếu; Xây dựng chế độ chính sách để thu hút y, bác sỹ mới ra trường tự nguyện tham gia công tác phòng, chống HIV/AIDS tại các tuyến, đặc biệt là tuyến tỉnh và huyện; Đa dạng hóa các loại hình đào tạo nguồn nhân lực tham gia lĩnh vực phòng, chống HIV/AIDS; Giao chỉ tiêu đào tạo bác sỹ học dự phòng hàng năm cho các trường đại học, cao đẳng y tế...

Lãnh đạo Cục Phòng, chống HIV/AIDS cũng kiến nghị Bộ Kế hoạch đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Y tế quan tâm đầu tư ngân sách theo lộ trình đầu tư từ nay đến năm 2015 đảm bảo 100% trung tâm phòng, chống HIV/AIDS tuyến tỉnh có cơ sở vật chất, trang thiết bị; Tiếp tục hoàn chỉnh về tổ chức mạng lưới phòng, chống HIV/AIDS, đối với các tỉnh như An Giang, Bình Dương, Thái Nguyên, Quảng Nam… “Đẩy mạnh các  hoạt động phòng chống HIV/AIDS theo 9 Chương trình hành động của Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS ở Việt Nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020, đề nghị Chính phủ và Quốc hội tăng cường và duy trì mức đầu tư ngân sách cho Chương trình mục tiêu quốc gia phòng chống HIV/AIDS hàng năm với mức 350 - 400 tỷ đồng…” - ông Nguyễn Thanh Long, Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS  nhấn mạnh./.