Hai ga Ngọc Hồi, Gia Lâm được đề xuất thành đầu mối hành khách quốc gia

Đưa đầu mối hành khách ra Ngọc Hồi và Gia Lâm

Cục Đường sắt Việt Nam vừa kiến nghị Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP Hà Nội. Phương án mới hướng tới tổ chức lại các hành lang đường sắt qua Thủ đô, đồng thời gắn kết mạng lưới đường sắt quốc gia với hệ thống đường sắt đô thị.

Theo định hướng điều chỉnh quy hoạch đã được Bộ Xây dựng công bố, Hà Nội sẽ hình thành hai ga đầu mối hành khách kết nối giữa đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị là Ngọc Hồi và Gia Lâm. Hai ga đầu mối hàng hóa mới được xác định tại Thường Tín và Yên Thường.

Theo phương án được đề xuất, tuyến đường sắt Bắc - Nam trong phạm vi nghiên cứu từ ga Hà Nội đến ga Phủ Lý dài khoảng 56 km, hiện là đường đơn, khổ 1.000 mm. Sau khi tuyến đường sắt vành đai phía Đông được đưa vào khai thác, đoạn từ ga Hà Nội đến tổ hợp Ngọc Hồi sẽ được chuyển thành đường sắt đô thị. Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5 km được cải dịch, đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Điểm đáng chú ý trong phương án tổ chức lại là chức năng ga đầu mối hành khách quốc gia không còn tập trung tại ga Hà Nội, Giáp Bát và Long Biên như hiện nay. Thay vào đó, hai đầu mối hành khách được bố trí tại Ngọc Hồi và Gia Lâm.

Theo đó, hành khách đến Hà Nội sẽ được đón, trả tại hai khu vực đầu mối này và tiếp tục kết nối vào trung tâm bằng mạng lưới đường sắt đô thị. Đối với hành khách đi giữa các tỉnh phía Bắc và phía Nam, việc chuyển tiếp được tổ chức qua tuyến vành đai phía Đông và các ga đầu mối Ngọc Hồi, Gia Lâm.

Định hướng này phù hợp với quy hoạch điều chỉnh được Bộ Xây dựng công bố, trong đó xác định tổ hợp ga Ngọc Hồi là đầu mối hành khách phía Nam, còn ga Gia Lâm là đầu mối hành khách phía Bắc, cùng kết nối đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị.

 Với vận tải hàng hóa, các đầu mối xếp dỡ được đề xuất bố trí tại Thường Tín và Yên Thường. Luồng hàng giữa hai khu vực phía Bắc và phía Nam sông Hồng sẽ được tổ chức chuyển tiếp qua tuyến vành đai phía Đông và các đầu mối hàng hóa mới.

Việc dịch chuyển các đầu mối đường sắt ra khỏi khu vực trung tâm được kỳ vọng tạo điều kiện tổ chức lại không gian vận tải, đồng thời dành thêm dư địa để phát triển các tuyến đường sắt đô thị xuyên tâm.

Tuy nhiên, theo định hướng quy hoạch, việc chuyển đổi chức năng các tuyến, ga hiện hữu phải được thực hiện theo lộ trình, bảo đảm hoạt động vận tải đường sắt không bị gián đoạn. Bộ Xây dựng cũng yêu cầu duy trì hoạt động của các tuyến đường sắt khổ 1.000 mm qua Hà Nội cho đến khi các tuyến vành đai phía Đông và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hoàn thành, đưa vào khai thác.

Hơn 40.000 tỷ đồng đầu tư hạ tầng đường sắt thay thế

Để chuẩn bị hạ tầng cho phương án tổ chức mới, UBND TP Hà Nội đề nghị Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính xem xét bố trí khoảng 9.453 tỷ đồng trong kế hoạch vốn năm 2026. Nguồn vốn này phục vụ công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai các công việc ban đầu của hai dự án đường sắt quốc gia do Hà Nội làm chủ quản.

Hai dự án có tổng sơ bộ mức đầu tư khoảng 40.171 tỷ đồng, dự kiến sử dụng ngân sách Trung ương. Dự án thứ nhất là cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP Hồ Chí Minh hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, dài khoảng 26,5 km, cùng khoảng 3 km kết nối từ Ngọc Hồi đến tuyến đường sắt vành đai Bắc Hồng - Văn Điển.

Tuyến được đầu tư đường đơn, khổ 1.000 mm, sử dụng sức kéo diesel, gồm ba ga mới là Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên. Dự án cũng bao gồm một xí nghiệp toa xe hàng, một xí nghiệp đầu máy và Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia được di dời từ ga Hà Nội về ga Thường Tín mới.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 12.419 tỷ đồng. Theo kế hoạch được nêu, dự án dự kiến hoàn thành ngày 31/3/2027. Thông tin về quy mô và mức đầu tư của dự án cũng được Hà Nội công bố trong danh mục các dự án đường sắt quốc gia triển khai trên địa bàn.

Dự án thứ hai là tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh. Tuyến chính từ Thường Tín đến Kim Sơn dài khoảng 31,3 km.

Tuyến được đề xuất đầu tư đường đôi, khổ 1.435 mm, điện khí hóa, với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 27.752 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào tháng 12/2028. Đây là tuyến có vai trò kết nối các hành lang vận tải, đồng thời tạo tuyến tránh cho mạng đường sắt đi xuyên khu vực trung tâm Hà Nội.

Như vậy, riêng hai dự án đường sắt quốc gia nói trên có tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 40.000 tỷ đồng, tạo hạ tầng thay thế và kết nối cần thiết để từng bước tổ chức lại mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội.

Thay đổi lớn trong tổ chức vận tải đường sắt Hà Nội

Hiện mỗi ngày có khoảng 86 chuyến tàu khách và tàu hàng đi qua khu vực ga Hà Nội. Sản lượng vận chuyển đạt khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Vào các thời điểm cao điểm như Tết và mùa hè, lượng hành khách có thể lên gần 20.000 lượt/ngày.

Ga Hà Nội hiện giữ vai trò đầu mối hành khách, đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ kỹ thuật như giải thể, lập tàu khách, kiểm tra, sửa chữa đầu máy và bố trí Trung tâm Điều hành vận tải đường sắt quốc gia.

Ga Gia Lâm hiện là đầu mối hành khách phía Bắc, phục vụ các đoàn tàu khách quốc gia và tàu liên vận quốc tế. Trong khi đó, ga Giáp Bát và Yên Viên đang đảm nhận chức năng đầu mối hàng hóa phía Nam và phía Bắc, thực hiện giải thể, lập tàu hàng, kiểm tra, sửa chữa đầu máy, toa xe. Ga Yên Viên còn đảm nhận chức năng ga hàng hóa liên vận quốc tế.

Theo phương án mới, khi các hạng mục hạ tầng thay thế được hoàn thành và đủ điều kiện bàn giao, chức năng của các ga và cơ sở hiện hữu sẽ từng bước được điều chỉnh. Quy hoạch điều chỉnh cũng xác định các ga đầu mối Yên Viên, Hà Nội, Giáp Bát và các cơ sở chỉnh bị đầu máy, toa xe hiện nay sẽ chuyển chức năng theo lộ trình, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động vận tải đường sắt.

Điều này đồng nghĩa việc tổ chức lại mạng lưới không chỉ đơn thuần là di chuyển nhà ga hay thay đổi hướng tuyến. Các hệ thống tác nghiệp, điều hành vận tải, bảo dưỡng đầu máy, toa xe và tổ chức chạy tàu cũng phải được bố trí lại tương ứng.

Về lâu dài, phương án đưa các đầu mối hành khách và hàng hóa ra ngoài khu vực trung tâm được đặt trong tổng thể phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị của Hà Nội. Trong đó, Ngọc Hồi được định hướng trở thành tổ hợp quan trọng, tích hợp các chức năng của đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.

Việc tổ chức lại các tuyến, ga đường sắt vì vậy được xem là một trong những nội dung có tác động lớn đến cấu trúc giao thông của Thủ đô, với yêu cầu song song là nâng cao khả năng kết nối liên vùng, bảo đảm vận tải hàng hóa và hành khách, đồng thời từng bước giảm áp lực của mạng đường sắt xuyên tâm trong khu vực đô thị trung tâm.

Toàn cảnh đường sắt Bắc - Nam từ ga Hà Nội đến ga Ngọc Hồi

VOV.VN - Đề xuất di dời ga Hà Nội về Ngọc Hồi được kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô, song nhiều tác động về giao thông, hạ tầng và chi phí xã hội cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi quyết định.