Hiến mô, tạng dưới 18 tuổi: Phụ huynh lo gì, chuyên gia nói sao?

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến và hiến bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tim (chết tuần hoàn), tức là khi không còn khả năng sống lại.

Đồng thời, dự thảo nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống, ngoại trừ việc hiến mô tái sinh theo các điều kiện quy định. Trong đó, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Những băn khoăn từ phía phụ huynh

Là mẹ của hai con trong độ tuổi thanh thiếu niên và nhi đồng, chị L.T.T. (Ngã Tư Sở, Hà Nội) nhìn nhận việc sửa đổi luật mang ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, chị cũng lo ngại về nguy cơ xảy ra tình trạng mua bán tạng.

Chị T. kể, tối hôm trước, đứa con đang học lớp 6 đi học về và hỏi: “Mẹ có đăng ký hiến mô, tạng cho con không?”. Câu hỏi khiến chị khựng lại. Khi chị hỏi con có hiểu hiến mô, tạng là gì không, đứa trẻ trả lời: “Con không”.

Chị giải thích với con rằng, đăng ký hiến mô, tạng có nghĩa là trong trường hợp không may qua đời hoặc chết não do tai nạn, mô, tạng của mình có thể được hiến cho người khác. Với việc hiến mô cho anh, chị, em ruột mắc bệnh, chị giải thích rằng điều kiện là việc lấy mô không ảnh hưởng đến sức khỏe của con.

Nghe mẹ giải thích, con chị gật gù: “Nếu không may mình mất mà cơ thể mình vẫn có thể giúp người khác sống tốt thì sao không làm?”.

“Tôi biết câu trả lời của con chỉ là nhận thức của một đứa trẻ chưa trưởng thành, xuất phát từ mong muốn mang lại những điều tốt đẹp cho mọi người. Con chưa nhận thức được những vấn đề phức tạp khác phía sau việc hiến mô, tạng”, chị T. chia sẻ.

Từ câu chuyện của con, chị mong muốn việc xây dựng một đạo luật nhân văn cần lắng nghe ý kiến của toàn xã hội. Mỗi công dân cũng cần đọc, hiểu rõ dự thảo, tránh vội vàng phán xét, quy chụp hay phản đối dữ dội.

Qua tìm hiểu dự thảo, chị được biết đề xuất hướng tới mở rộng đối tượng đăng ký hiến tạng ở độ tuổi dưới 18 trong trường hợp chết não. Điều chị mong muốn là luật có những quy định chặt chẽ, minh bạch để người dân yên tâm, đồng thời tạo cơ hội cho những đứa trẻ đang mòn mỏi chờ ghép tạng được tiếp tục sống.

Trong khi đó, chị T.H.L. (Quang Trung, Hà Đông) cho biết các con chưa được truyền thông về vấn đề này tại trường. Tuy nhiên, nếu được hỏi ý kiến, chị cũng sẽ không đồng ý.

Chị L. bày tỏ không chấp nhận việc vì sự sống của mình mà khiến con phải chịu đau đớn, khiếm khuyết. Ngay cả trong trường hợp bản thân mắc bệnh nặng, có thể được cứu sống bằng phẫu thuật ghép, chị cũng từ chối nếu việc đó khiến người khác, dù là người thân hay người ngoài, phải chịu đau đớn.

Chị còn lo ngại gánh nặng tài chính đối với người nghèo khi phải duy trì việc chăm sóc sức khỏe sau phẫu thuật và thích nghi với cuộc sống sau ghép. Với chị, đó là những điều cần cân nhắc bên cạnh cơ hội kéo dài sự sống.

Lấy ý kiến trẻ em phải phù hợp với từng độ tuổi

Về việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 tuổi đối với dự thảo luật gây tranh cãi thời gian qua, ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cho rằng quá trình này cần được thực hiện đúng đối tượng, đúng nội dung và có phương pháp phù hợp với từng độ tuổi, tránh hình thức.

Theo ông Quang, vấn đề xuất phát từ công văn đề nghị phối hợp với Hội đồng Đội Trung ương triển khai đến các địa phương nhằm tổ chức lấy ý kiến trẻ em về dự thảo luật. “Chủ trương lấy ý kiến trẻ em phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em và các quy định liên quan. Tuy nhiên, khi triển khai, cần xác định rõ lấy ý kiến của nhóm trẻ em nào, về nội dung gì và bằng phương pháp nào. Trẻ em chưa thể hiểu hết để có thể đưa ra ý kiến. Vì vậy, phải xác định rõ đối tượng lấy ý kiến, nội dung lấy ý kiến và phương pháp thực hiện”, ông Quang nói.

Ông cho rằng yêu cầu lấy ý kiến trực tiếp của 100% trẻ em, như cách triển khai tại một số địa phương, có thể dẫn đến tình trạng chạy theo số lượng, khiến hoạt động này trở nên hình thức. Từ đó, cần rút kinh nghiệm trong quá trình tham vấn trẻ em đối với các dự án luật liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các em.

Cùng nhìn nhận về vấn đề này, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng nguyên nhân trực tiếp nhất dẫn đến những phản ứng trái chiều có lẽ xuất phát từ việc lấy ý kiến trẻ em góp ý vào dự thảo luật.

Theo ông Nam, lấy ý kiến trẻ em về những vấn đề liên quan đến các em là yêu cầu bắt buộc, được quy định trong Hiến pháp, Luật Trẻ em năm 2016 và Nghị định 56 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em. Trong quá trình xây dựng pháp luật, chính sách, các cơ quan và bên liên quan có trách nhiệm thực hiện yêu cầu này.

Tuy nhiên, ông lưu ý các văn bản trên cùng một số thông tư trước đây của Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội đã quy định cụ thể về quy trình, điều kiện lấy ý kiến trẻ em, bảo đảm thực chất, tránh hình thức, áp đặt hoặc bị chi phối.

Điều cần cân nhắc là lựa chọn độ tuổi phù hợp, bảo đảm trẻ có khả năng nhận thức, hiểu biết về nội dung được lấy ý kiến. Quá trình này cũng phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo, với nội dung thân thiện với trẻ.

“Những quy định, nội dung cốt lõi cần trẻ em tham gia ý kiến phải được diễn giải để các em hiểu bản chất, từ đó tham gia một cách thực chất”, ông Nam nhấn mạnh.

Theo ông, nếu bỏ qua các bước chuẩn bị, không đánh giá độ tuổi phù hợp hoặc không diễn giải nội dung để trẻ hiểu và góp ý thực chất, việc lấy ý kiến có thể gây phản ứng trái chiều trong xã hội.

“Tôi cho rằng những phản ứng trái chiều vừa rồi cũng có căn cứ. Nhưng nếu làm theo đúng quy trình, tiêu chuẩn, quy định của các văn bản quy phạm pháp luật thì vấn đề sẽ không xảy ra”, ông Nam nói.

Quy định chặt chẽ để bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em

Bên cạnh việc lấy ý kiến trẻ em, ông Nguyễn Huy Quang cho rằng ban soạn thảo cần giải thích rõ các nội dung chuyên môn và pháp lý, tránh đánh đồng những khái niệm khác nhau, gây hiểu không đúng trong dư luận.

Đồng thời, cần làm rõ khía cạnh nhân văn của quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết. Theo ông, nếu pháp luật chỉ giới hạn người hiến ở nhóm từ đủ 18 tuổi, có thể phát sinh những tình huống đáng tiếc khi trẻ em mắc bệnh cần ghép mô hoặc bộ phận cơ thể nhưng không tìm được nguồn hiến phù hợp.

Trong những trường hợp này, việc nghiên cứu cơ chế hiến mô, bộ phận cơ thể từ người chết não, chết tuần hoàn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật và chuyên môn, có thể mở thêm cơ hội điều trị cho người bệnh.

“Chúng ta cần nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, từ quy định pháp luật đến thực tiễn điều trị. Nếu có thể xây dựng được quy định phù hợp, đây sẽ là vấn đề mang ý nghĩa nhân văn, không chỉ đối với người bệnh mà còn với hạnh phúc của các gia đình”, ông Quang nhấn mạnh.

Đề cập nguy cơ lợi dụng quy định hiến mô, tạng của người dưới 18 tuổi, ông Đặng Hoa Nam cho rằng sự lo lắng của cộng đồng và phụ huynh là hoàn toàn có cơ sở. Những lo ngại này xuất phát từ nguy cơ trẻ em bị tác động, lợi dụng, thậm chí bị mua bán tạng thông qua việc nhận con nuôi, nhận đỡ đầu…

Theo ông Nam, cần có quy định phòng ngừa các hành vi vi phạm ngay trong dự thảo luật, đồng thời bổ sung, đồng bộ các quy định trong toàn bộ hệ thống pháp luật.

Ông cho rằng việc Quốc hội đang sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là cơ hội để xem xét, bổ sung quy định nhằm kịp thời ngăn chặn hành vi lợi dụng hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng của người dưới 18 tuổi.

Vấn đề cần được xem xét từ góc độ đạo đức xã hội, bổn phận của trẻ em đến xử lý vi phạm hành chính và hình sự, với tiêu chí xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Ông Nam nhận định các quy định trong luật này và những luật liên quan có thể giúp ngăn chặn hành vi vi phạm, qua đó giảm bớt lo lắng của phụ huynh và dư luận.

“Người dân lo lắng quy định có thể bị lợi dụng. Nhưng nếu văn bản pháp luật chặt chẽ, khả thi; trong quá trình thực hiện tăng cường thanh tra, kiểm tra, phản biện xã hội và giám sát từ phía xã hội, thì tôi cho rằng nguy cơ vi phạm pháp luật sẽ rất thấp”, ông Nam nói.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan: Sửa Luật Hiến tạng phải “mở” và “chặt”

VOV.VN - Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, sửa Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác phải “mở” cơ hội cứu người, đồng thời “chặt” về điều kiện, đối tượng và các hành vi bị cấm.