Không đơn thuần là cơ chế!

Quảng Ngãi là 1 trong 3 tỉnh (cùng với Thanh Hóa và Yên Bái) được triển khai thí điểm đẩy mạnh XKLĐ cho 61 huyện nghèo theo Quyết định 71/2009/QĐ-TTg ban hành ngày 29/4/2009. 6 huyện nghèo của Quảng Ngãi là: Ba Tơ, Minh Long, Trà Bồng, Tây Trà, Sơn Hà và Sơn Tây có tới trên 90% là người dân tộc thiểu số, trình độ dân trí thấp, LĐ qua đào tạo chỉ chiếm khoảng 5% nên để đẩy mạnh XKLĐ là việc không hề dễ dàng.

Những tín hiệu vui

Bà Hồ Thị Ây bên căn nhà mới

Ngôi nhà mái ngói khang trang còn ngai ngái mùi vôi vữa nằm ở lưng chừng đồi của bà Hồ Thị Ây (thôn Sơn Bàng, xã Trà Sơn, huyện Trà Bồng) như một minh chứng sinh động nhất cho câu chuyện về XKLĐ. Với nghề nông, quanh năm vất vả nơi nương rẫy, có cố gắng lắm gia đình bà cũng chỉ ngấp nghé ở mức độ đủ ăn. Năm ngoái, theo tuyên truyền, được vay ưu đãi 20 triệu đồng, gia đình bà đã quyết định cho cậu con trai thứ 4, Hồ Văn Thừa đi XKLĐ ở Malaysia.

Vậy là 1 năm đã trôi qua, những thông tin về suy thoái, nhiều người mất việc làm rồi cả những đồn thổi thất thiệt khiến bà như ngồi trên đống lửa. Nhưng rồi, những cuộc điện từ Malaysia gọi về, giấy báo lĩnh tiền được gửi đến tận nhà, niềm vui đã làm tan biến mọi lo âu. Bà Ây phấn khởi cho biết: “Nó nói công việc bên đó đảm bảo lắm, nghe cũng yên tâm. Đã gửi về 2 đợt gần 40 triệu đồng. Nhờ tiền đó mà nhà tôi mới có tiền xây ngôi nhà ni. Cũng trả nợ ngân hàng hết rồi. Vui lắm, cảm ơn Đảng, Nhà nước đã cho nó đi…”.

Chúng tôi đến nhà vợ chồng Hồ Chu Sứ (Bí thư Đoàn năng động của xã Trà Sơn, huyện Trà Bồng) và Hồ Thị Oanh thì cả 2 đều đi học định hướng, chuẩn bị cho đợt xuất cảnh đi Malaysia vào trung tuần tháng 6. Để lại 2 con nhỏ cho ông bà chăm là cả một quyết định không đơn giản, tuy nhiên theo lời ông Đinh Long Ninh, Phó Chủ tịch UBND xã, bên cạnh mong muốn xóa nghèo, làm giàu, thì việc tiên phong, đi đầu, thúc đẩy phong trào XKLĐ cho thanh niên xã noi theo cũng là một nguyên nhân đáng kể đối với vợ chồng Sứ.

Số người đi XKLĐ trong suốt 2003 - 2008 ở các huyện nghèo của Quảng Ngãi chỉ đếm trên đầu ngón tay, đến nay, đặc biệt vài tháng trở lại đây, số người đăng ký XKLĐ ở 6 huyện nghèo tăng đột biến, trung bình mỗi huyện đã có ít nhất 120 người đăng ký, có những xã, số LĐ đang học định hướng lên tới vài chục người. Ông Nguyễn Xuân Huế - Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, phấn khởi nói: “Được chọn là 1 trong 3 tỉnh đầu tiên làm thí điểm XKLĐ ở các huyện nghèo vừa là vinh dự, vừa là cơ hội để Quảng Ngãi xóa đói giảm nghèo nâng cao đời sống người dân nhanh chóng, bền vững nên chúng tôi đặt quyết tâm rất cao. Năm nay, chúng tôi đặt chỉ tiêu đưa 3.000 LĐ đi XK, trong đó, riêng 6 huyện nghèo sẽ đưa đi ít nhất là 1.000, trung bình mỗi huyện đưa đi 150 người...”.

Cơ chế thuận lợi, nhưng...

Với Quyết định 71, có thể nói người dân đã được tạo điều kiện thuận lợi tối đa. Tại Quảng Ngãi, một loạt những quyết sách hỗ trợ, tạo điều kiện thông thoáng cho người dân 6 huyện nghèo đi XKLĐ cũng đã được ban hành. Tỉnh trích một phần ngân sách của địa phương nhằm hỗ trợ cho công tác đào tạo, xây dựng củng cố các  trung tâm dạy nghề, các trường nghề… hỗ trợ trực tiếp cho người LĐ tiền khám sức khỏe, hỗ trợ thêm tiền ăn… Huyện Sơn Hà là một trong những huyện có số LĐ đi làm việc ở nước ngoài lớn nhất (57 người). Ông Đặng Ngọc Dũng, Phó Chủ tịch UBND huyện cho biết: “Mỗi trưởng thôn vận động được 1 LĐ đi học định hướng được hưởng 50.000 đồng; vận động được 1 LĐ đi XK thưởng 100.000 đồng, người LĐ được hỗ trợ 100.000 đồng…”.

Chính sách rõ ràng, cơ chế thông thoáng, sự đồng thuận cao… vạn sự khởi đầu xem ra rất thuận, tuy nhiên, còn tồn tại những cái khó xuất phát từ người dân như: thiếu trình độ, thiếu kỹ năng…, và một trong những cái thiếu đáng kể nhất đó chính là sự thiếu nhiệt tình, trách nhiệm của đội ngũ lãnh đạo địa phương.

Đơn cử như tại huyện Tây Trà, tại hội nghị triển khai Quyết định 71, cán bộ của cục Quản lý LĐ ngoài nước; cán bộ Sở LĐ-TB&XH đã có mặt từ sáng sớm, phông màn, băng zôn đã được trưng lên nhưng đến tận cuối buổi cũng chỉ vỏn vẹn có 3/9 lãnh đạo xã đến dự hội nghị. Sau rất nhiều mời mọc, giới thiệu các địa phương lên phát biểu, đóng góp ý kiến nhưng các quan xã vẫn “an tọa” và không phát ngôn! Sự không mặn mà với công tác XKLĐ đó không thể xem là yếu tố khách quan (nào bận bịu, đường xa cách trở) mà phải gọi đúng tên là “thiếu tinh thần trách nhiệm” với chủ trương XKLĐ. Có lẽ đây là lý do mà đến nay, chỉ có xã Trà Lĩnh là xã duy nhất của huyện Tây Trà chỉ đưa được 10 người đi XK. Xem ra chỉ tiêu đưa 150 LĐ đi XK trong năm nay đối với huyện này khó lòng mà thực hiện được!

Người dân đã tin, tập quán không muốn rời xa quê hương đã thay đổi; những tấm ảnh của những công dân vùng cao đầy khí thế nơi nước bạn, những thân phận được đổi đời nhờ XKLĐ… là những thuận lợi bước đầu khi triển khai Quyết định 71. Tuy nhiên, những cái thuận đó sẽ đảo chiều, công tác XKLĐ sẽ trở nên gập ghềnh nếu như không có được những bước đi cẩn trọng. ở đây, từ việc thẩm định đơn hàng, sự ràng buộc trách nhiệm đối với từng cấp, từng ngành… đều phải được tính toán kỹ lưỡng. Thiết nghĩ, đó không chỉ là vấn đề riêng của Quảng Ngãi mà thực sự là “tâm điểm” khi 61 huyện nghèo triển khai Quyết định 71./.