Kỳ 1: Chặt chẽ, công tâm để giải thưởng xứng đáng
Việc xét giải phải chặt chẽ, để người được tôn vinh là xứng đáng, nếu không việc vinh danh, trao giải thưởng sẽ không có tác dụng
LTS: Dự kiến, đúng dịp Quốc khánh 2/9 năm nay, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) sẽ công bố danh sách nghệ sỹ được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước, danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân (NSND), Nghệ sỹ ưu tú (NSƯT) do Chủ tịch nước trao tặng.
Đến nay, Hội đồng cấp Bộ đã xét duyệt xong danh sách cuối cùng trình Hội đồng cấp Nhà nước phê duyệt để xét tặng 309 hồ sơ các nghệ sĩ, trong đó Giải thưởng Hồ Chí Minh là 16 người, Giải thưởng Nhà nước (146 người), danh hiệu NSND 35 người, NSƯT 112 người. Như vậy số nghệ sĩ được Hội đồng cấp Bộ xét duyệt đạt tiêu chuẩn chỉ bằng hơn 1/3 so với số hồ sơ gửi lên. Rõ ràng Hội đồng chuyên ngành cấp Bộ đã làm việc một cách chặt chẽ, khách quan và công tâm, nhằm tôn vinh các nghệ sĩ. Tuy nhiên, qua việc xét duyệt để trao giải thưởng vẫn còn nhiều chuyện phải bàn.
 |
|
Lễ trao giải âm nhạc Cống hiến năm 2010 |
Danh hiệu - niềm khích lệ động viên lớn lao
Việc tổ chức các đợt phong tặng giải thưởng, danh hiệu cao quý của Đảng và Nhà nước là sự động viên rất lớn đối với văn nghệ sĩ. Với các nghệ sĩ, khi đón nhận danh hiệu cao quý này là khi họ thấy trách nhiệm của mình lớn lao hơn.
“Tôi được phong NSƯT năm 1987, đến năm 1998 được phong NSND. Mỗi khi được nhận danh hiệu như thế thì mình làm có trách nhiệm hơn, làm tốt hơn công việc được giao. Đó là sự tác động rất lớn lao của phong tặng danh hiệu”, đạo diễn, NSND Phạm Thị Thành chia sẻ.
Sự cống hiến của các nghệ sĩ với công chúng, với cuộc đời là sự vô tư, là nhiệt huyết. Nếu được đánh giá đúng, tất nhiên đó là niềm kiêu hãnh, tự hào và khích lệ lớn lao. Khi họ cống hiến hết mình thì cũng tâm niệm được đánh giá đúng. Nghệ sĩ Lê Khanh - người được phong danh hiệu NSND khi còn rất trẻ (38 tuổi, chỉ sau Đặng Thái Sơn được phong NSND năm 26 tuổi). Lê Khanh nhiều lần trả lời phỏng vấn báo chí rằng, chính danh hiệu NSND thúc giục chị phải luôn luôn nỗ lực và giữ gìn hình ảnh của mình trước công chúng.
Chất lượng và uy tín của một giải thưởng của giải thưởng là vô cùng quan trọng, trước hết phụ thuộc vào tầm mức các tiêu chí, sự chuẩn xác khi thẩm định, tính nghiêm ngặt trong lựa chọn... Ở Việt Nam, Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật là một biểu hiện của đường lối phát triển văn hóa, là sự ghi nhận thành tựu của văn nghệ sĩ, là khẳng định giá trị đích thực của sự sáng tạo... Vì thế, việc công nhận các giải thưởng là cần thiết và có tác dụng thúc đẩy đời sống văn học - nghệ thuật nước nhà.
Nhà văn Nguyễn Minh Hồng (đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) cho rằng: Việc công bố giải thưởng vừa qua làm tốt, ví dụ như việc Nhà văn Sơn Tùng được phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động, hoặc một số tác giả khác được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước. Theo ông Hồng, việc xét giải phải chặt chẽ, để người được tôn vinh là xứng đáng, chứ nếu không thì việc vinh danh không có tác dụng.
Danh hiệu không phải là đồ trang sức
Để vinh danh các nghệ sĩ, chúng ta đã có cách làm khá chặt chẽ, thận trọng: Hội đồng cơ sở đưa lên Hội đồng cấp Bộ, rồi sau cùng là Hội đồng cấp Nhà nước.
Theo ông Hải Anh, Vụ trưởng Vụ Thi đua khen thưởng (Bộ VH-TT&DL), trong quá trình xét duyệt, Hội đồng làm việc theo nguyên tắc thận trọng, dân chủ, thảo luận công khai và bỏ phiếu kín. Hội đồng xem xét và đánh giá từng trường hợp, từng nghệ sĩ.
Ông Hải Anh cho biết, trong quá trình xét giải thưởng kỳ này có một số điểm mới. Với Hội đồng cấp Hội, thành lập 13 hội đồng để xét cho 13 lĩnh vực, tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, các tác giả, tác phẩm được các thành viên Hội đồng là các chuyên gia am hiểu về các lĩnh vực đó xem xét. Bên cạnh đó, còn có sự tham gia tích cực và chặt chẽ của các Cục chuyên môn trong công tác thẩm định, công tác trích ngang hồ sơ và kiểm tra chéo hồ sơ của Cục Điện ảnh, Cục Nghệ thuật biểu diễn, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm.
|
Năm 2011, có 890 hồ sơ gửi lên Bộ VH-TT&DL đề nghị xét tặng các giải thưởng và danh hiệu, trong đó giải thưởng Hồ Chí Minh (18 hồ sơ), giải thưởng Nhà nước (268), danh hiệu NSND (138), danh hiệu NSƯT (466). |
Công khai, dân chủ trong việc quy đổi, thảo luận, đánh giá - đó cũng là tinh thần mà Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Hoàng Tuấn Anh khẳng định trong việc chỉ đạo xét duyệt các hồ sơ cho đợt phong tặng. Đợt xét duyệt này có sự quan tâm tới tỉnh, thành, đặc biệt là các tỉnh phía Nam. “Yêu cầu đặt ra là phải công khai, dân chủ. Thứ hai là đúng quy trình, thủ tục. Thứ ba, để thể hiện sự quan tâm của Nhà nước với các văn nghệ sĩ, trong một số lĩnh vực thực hiện quy đổi từ giải thưởng tập thể sang giải thưởng cá nhân. Các cơ quan chuyên môn đã thảo luận, thông qua lãnh đạo Bộ cho ý kiến, làm sao khách quan, vô tư nhất. Chúng tôi tin tưởng kết quả đưa lên Hội đồng Nhà nước là hết sức chính xác, công tâm”, Bộ trưởng Hoàng Tuấn Anh nhấn mạnh.
Nếu Hội đồng cơ sở làm đúng quy trình, khách quan, công tâm thì sẽ ít có sai sót, không có những dư luận không cần thiết. Còn nếu Hội đồng cơ sở làm quá nhanh, thiếu sức thuyết phục, làm theo kiểu "a lô xô" thì tất nhiên sẽ có chuyện kiện cáo - chuyện cực chẳng đã với các nghệ sĩ, những người vốn giàu lòng tự trọng.
Rõ ràng mấu chốt của vấn đề vẫn là ở con người. Tốt hay chưa tốt, chặt chẽ hay thiếu chặt chẽ, công tâm hay không... đều do con người thực hiện. Và một điểm cũng không kém phần quan trọng đó là ở chính người nghệ sĩ. Theo NSND Thanh Hoa, những người nghệ sĩ dù ở lĩnh vực nào, ngay từ khi làm hồ sơ gửi lên xét danh hiệu, bản thân họ phải xem lại mình và sự cống hiến đã đủ uy tín chưa. Bởi danh hiệu không phải là đồ trang sức. Khi đạt danh hiệu có nghĩa là phải gánh trên vai một trách nhiệm nặng nề để trả ơn với xã hội./.
Kỳ cuối: Cần có cách nhìn mới về trao giải thưởng, danh hiệu