Kỳ 1: Khơi nguồn con đường huyết mạch
Chập tối một ngày mùa đông giá rét năm 1960, có những con thuyền lặng lẽ nhổ neo rời bến. Đây cũng là con thuyền mở ra con đường huyền thoại Hồ Chí Minh trên biển
Để chi viện cho miền Nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, ngày 19/5/1959, Quân ủy Trung ương quyết định thành lập "Đoàn quân sự đặc biệt" có nhiệm vụ mở đường, vận chuyển vũ khí, lương thực, tổ chức đưa đón bộ đội từ Nam ra Bắc và ngược lại. Hai con đường huyết mạch quan trọng được hình thành. Đó là con đường 559 theo dãy Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh trên biển.
 |
|
Tàu không số vượt biển chở vũ khí vào Nam (Ảnh tư liệu) |
Ngày 23/10/1961, theo Chỉ thị của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam đã quyết định thành lập Đoàn 759, tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân ngày nay.
Với tên gọi “Đoàn tàu không số”, con đường Hồ Chí Minh trên biển đã vận chuyển 150.000 tấn vũ khí, trang bị và 80.000 lượt cán bộ vượt biển vào Nam chiến đấu. Đường Hồ Chí Minh trên biển là con đường huyết mạch, nối liền hai miền Nam Bắc – Đây là con đường của niềm tin tất thắng, con đường tự hào của bộ đội Hải quân nhân dân Việt Nam.
Tất cả cho miền Nam đánh thắng giặc Mỹ
Ngày 23/3/1959, chính quyền Ngô Đình Diệm tuyên bố đặt miền Nam Việt Nam trong tình trạng chiến tranh. Tháng 5/1959, Diệm ban hành Luật phát-xít 10/59, lê máy chém đi khắp miền Nam, tàn sát các chiến sĩ cộng sản, khủng bố dã man phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân, gây bao đau thương tang tóc.
Trước tình hình đó, Quân ủy Trung ương đã triển khai hàng loạt công tác chuẩn bị cho cuộc chiến đấu ở miền Nam và xác định: “Muốn đánh thắng kẻ thù nhất thiết phải có vũ khí và phương tiện, không thể đánh Mỹ bằng tay không”. Tuy nhiên, trong lúc này, chiến trường miền Nam đang thiếu thốn trăm bề, không thể tự phát huy “nội lực” được.
Để chi viện cho miền Nam, ngày 19/5/1959, Quân ủy Trung ương quyết định thành lập “Đoàn quân sự đặc biệt”. Lực lượng nòng cốt gồm 2 tiểu đoàn. Tiểu đoàn 301 gồm 500 chiến sĩ có nhiệm vụ mở đường vào Nam. Tiểu đoàn 603 gồm 107 chiến sĩ có nhiệm vụ mở đường thủy, vận chuyển vũ khí, lương thực, tổ chức đưa đón bộ đội từ Nam ra Bắc và ngược lại. Thượng tá Võ Bẩm được chỉ định là Đoàn trưởng kiêm Chính ủy.
Sau khi thành lập, Tiểu đoàn 301 vận chuyển vũ khí, trang thiết bị chủ yếu dùng sức người gùi, xe thồ đi dọc theo dãy Trường Sơn từ miền Bắc cung cấp vũ khí cho chiến trường miền Nam. Sau một tháng rưỡi vượt núi, băng rừng với phương châm "đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng", Tiểu đoàn 301 đã hoàn thành chuyến vận chuyển đầu tiên với khối lượng 500kg vũ khí chi viện cho chiến trường Khu 5, mở đầu kỳ tích anh hùng của lực lượng vận chuyển trên đường Trường Sơn.
Tháng 9/1959, Quân ủy Trung ương ra Quyết định 446/QĐ, hợp thức việc thành lập "Đoàn công tác quân sự đặc biệt", lấy tên là Đoàn 559, mở đường giao thông quân sự vào miền Nam dọc theo dãy Trường Sơn. Quyết định lấy Tiểu đoàn 603 đi khai luồng mở đường trên biển. Đây là con đường huyết mạch bí mật vận chuyển duy nhất lúc đó với tư cách là đường Hồ Chí Minh trên biển. Chính từ con đường này, hàng chục tấn vũ khí, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đã vào tới chiến trường Khu 5 và miền Nam an toàn.
 |
| Bia ghi nhớ “Đoàn tàu đánh cá Sông Gianh” xuất kích ngày đầu tiên tại Sông Gianh Quảng Bình (Ảnh tư liệu) |
Tập đoàn đánh cá sông Gianh?
Cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân ta ở miền Nam đã bước vào giai đoạn mới và ngày càng gay go, quyết liệt. Muốn cách mạng thắng lợi, miền Bắc phải dồn sức chi viện cho miền Nam. Nếu chỉ trông vào lực lượng vận chuyển đường bộ của Tiểu đoàn 301, các tỉnh ở Nam bộ sẽ rất thiếu vũ khí. Trong khi đó, việc vận chuyển vũ khí đạn dược theo đường Trường Sơn tốn nhiều công sức, dễ lộ bí mật, hiệu quả không cao.
Trước thực tiễn ấy, Quân ủy Trung ương đặt câu hỏi: Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chúng ta từng dùng thuyền chở vũ khí vượt biển từ miền Bắc, từ Campuchia và từ Thái Lan vào chi viện cho miền Nam đánh giặc, tại sao bây giờ không vận chuyển được đường biển?
Ngay lập tức Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tham mưu quyết định thành lập đoàn Vận tải thủy đóng quân tại thôn Thanh Khê, xã Thanh Trạch, huyện Bố Trạch, Quảng Bình, bên bờ sông Gianh, có nhiệm vụ vận chuyển vũ khí trên biển chi viện cho miền Nam.
Tiểu đoàn 603 gồm 107 người, được biên chế thành hai đại đội. Đại đội 1 do Trung úy Nguyễn Bất là Đại đội trưởng, Trung úy Đồng Yên làm Chính trị viên. Đại đội 2 do Trung úy Lê Quang làm Đại đội trưởng, Trung úy Trương Kia làm Chính trị viên. Để giữ bí mật, đơn vị không dùng tàu thuyền của vùng sông Gianh mà cử người ra xã Nghi Thiết, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An đặt đóng thuyền 2 đáy. Đây là loại thuyền ngụy trang, đáy dưới để vũ khí, đáy trên để lưới và ngư cụ đánh cá, trọng tải mỗi chiếc 20 tấn.
Có tàu rồi, các chiến sĩ Tiểu đoàn 603 tranh thủ ra khơi để "đánh cá". Nói là đi "đánh cá" nhưng thực chất là cuộc diễn tập cho cuộc vượt biển sắp tới. Từ việc quăng chài, thả lưới, tập chịu đựng sóng gió, tập lấy phương hướng theo sao trời, theo địa hình. Ban đầu, đội chỉ tập gần bờ, dần đến xa bờ và sau đó là ra khơi.
Những lúc không đi biển, đơn vị tổ chức học tập chính trị và kỹ thuật, nâng cao trình độ giác ngộ giai cấp, tinh thần yêu nước và lòng căm thù giặc, sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng. Nguyên tắc giữ bí mật mà tất cả các cán bộ, chiến sĩ trong tiểu đoàn đều biết đó là: Nếu bị địch bắt thì dù có chết cũng không được khai.
Sau 5 tháng “diễn tập” cho cuộc vượt biển, chập tối một ngày mùa đông giá rét năm 1960, thuyền của Đại đội 1, Tiểu đoàn 603 đã nhổ neo rời bến. Đây là chuyến vượt biển đầu tiên từng bước khai phá ra con đường huyền thoại trên biển mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu./.
Kỳ 2: Chuyến đi đầu tiên