Để môi trường ngày một trong sạch

Theo các chuyên gia, việc ban hành Luật Thuế môi trường là việc làm cần thiết nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, ổn định, góp phần điều chỉnh các hành vi gây tác động tiêu cực tới môi trường, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, Dự thảo Luật cũng còn một số điều cần phải chỉnh sửa để Luật hoàn thiện, đáp ứng được sự mong đợi của xã hội và để luật nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Túi nilon sẽ phải chịu thuế môi trường

Cần cân nhắc kỹ mặt được, mất

Luật sư, TS Nguyễn Văn Phương, Trưởng Bộ môn Luật Môi trường, trường ĐH Luật Hà Nội cho rằng cần thiết phải cho ra đời Luật Thuế môi trường bởi hiện nay hầu hết doanh nghiệp chỉ quan tâm đến lợi nhuận, sẵn sàng sản xuất ra những hàng hóa, sản phẩm mà tính chất, cấu tạo của nó ảnh hưởng xấu đến môi trường, thậm chí gây nguy hại đến sức khỏe con người. Điều này dẫn đến môi trường ngày càng ô nhiễm. Luật Thuế môi trường sẽ là một công cụ kinh tế hướng tới mục tiêu bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, cũng không nên quá ảo tưởng cho rằng, Luật Thuế môi trường ra đời sẽ đạt ngay được mục tiêu bảo vệ môi trường. Luật thuế này cần có những công cụ hành chính khác hỗ trợ. Với việc thực hiện chính sách phát triển bền vững của Nhà nước, Luật Thuế môi trường góp phần làm tăng ngân sách cho Nhà nước.

Ông Phương cũng cho rằng, khi xác định cụ thể những đối tượng phải chịu thuế môi trường cần có quan điểm nhất quán sau: Thứ nhất, những sản phẩm nhân tạo hoặc được khai thác sử dụng hầu hết đều gây ảnh hưởng xấu tới môi trường với những mức độ khác nhau, do đó, cần xác định mức độ gây ảnh hưởng tới đâu thì phải chịu thuế môi trường tới đó.

Thứ hai, việc xác định đối tượng chịu thuế môi trường và mức thuế suất phải đảm bảo tác động vào hành vi sử dụng của người tiêu dùng. Đây cần được xác định là mục đích chính của Luật Thuế môi trường bên cạnh việc tạo nguồn thu ngân sách.

Thứ ba, không lồng ghép các mục đích khác nhau vào Luật Thuế môi trường. Ví dụ không lồng ghép mục đích chính sách xã hội đối với một số nhóm đối tượng như nông dân, ngư dân vào Luật Thuế môi trường. Trước mắt, Luật Thuế môi trường lựa chọn một số sản phẩm gây ô nhiễm môi trường nhất đưa vào là đối tượng chịu thuế nhưng trong tương lai cần bổ sung các đối tượng khác.

Đề cập mức thuế được đưa ra trong Dự thảo Luật Thuế môi trường, ông Phương nhấn mạnh, những người soạn thảo Luật cần cân nhắc kỹ lưỡng mặt được, mặt mất để cho ra đời phương án hợp lý. Mức thuế suất cụ thể đối với từng loại sản phẩm cần xác định trên cơ sở sau: Thứ nhất, tác hại của sản phẩm đó đối với môi trường và sức khỏe con người. Thứ hai, cần áp dụng thuế cao với sản phẩm đã có sản phẩm thân thiện với môi trường thay thế. Thứ ba, đối với sản phẩm không có sản phẩm thay thế cần áp dụng thuế suất thấp hơn để tránh làm đột biến, tăng giá cả hàng hóa, gây bất lợi cho sản xuất và tiêu dùng.

Nếu Luật Thuế môi trường đưa ra khung thuế suất cao sẽ tác động đến việc thay đổi hành vi của người tiêu dùng và nhà sản xuất bởi khi sử dụng sản phẩm gây ô nhiễm môi trường với giá thành cao họ sẽ hướng tới việc sử dụng những sản phẩm thân thiện với môi trường hơn. Để đạt được mục đích này, khó tránh khỏi việc gây ảnh hưởng tới người nghèo.

Ông Phương cũng đồng tình việc đưa túi nilon vào diện chịu thuế bởi túi nilon rất khó phân hủy trong tự nhiên. Tuy nhiên, ông đề xuất, bên cạnh việc đánh thuế cần có những chính sách khác như chính sách hỗ trợ đối với cơ sở tái chế túi nilon.

PGS. TS Nguyễn Đình Hòe, Trưởng ban phản biện xã hội, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam: Mức thuế nên điều chỉnh theo sát giá cả thị trường

“Trong danh sách mặt hàng tính thuế, có mặt hàng gây ô nhiễm cao lại đánh thuế thấp, ví dụ than; mặt hàng gây ô nhiễm thấp lại đánh thuế cao như xăng dầu là không hợp lý. Mục tiêu mà Dự thảo Luật thuế này hướng tới là thay đổi hành vi của người sản xuất nhưng nội dung lại không đưa ra những điều khoản liên quan đến việc giảm thuế, miễn thuế nên không khuyến khích nhà sản xuất tái chế phế liệu hay sử dụng công nghệ cao để sản xuất mặt hàng ít ô nhiễm.

Với cách tính thuế và danh sách các mặt hàng chịu thuế như bản dự thảo đưa ra mới chỉ giúp cho việc thu thuế nhanh và dễ thôi chứ chưa đáp ứng mục tiêu bảo vệ môi trường. Nói trên lý thuyết là thuế đánh vào cả người sản xuất và người tiêu dùng nhưng đấy là trong điều kiện nền kinh tế phát triển, người tiêu dùng có nhiều cơ hội lựa chọn sản phẩm.

Còn ở Việt Nam, thuế thu kiểu gì cũng chủ yếu đánh vào người tiêu dùng. DN có nộp thuế thì chủ yếu là nộp hộ người tiêu dùng bởi DN sẽ tính hết chi phí thuế vào giá thành sản phẩm để người tiêu dùng phải chịu. Mức thuế cũng nên có sự điều chỉnh theo sát với giá cả thị trường chứ không nên đưa ra một mức giá cố định rồi sau này cứ thế mà thu.

Khi Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường tổ chức hội thảo tại các địa phương để lấy ý kiến đóng góp cho Dự thảo Luật Thuế môi trường,  hầu hết các đại biểu đều cho rằng, Dự thảo Luật Thuế môi trường chưa đáp ứng được nguyện vọng của xã hội, cần phải soạn thảo lại và nâng cấp lên. Tôi cũng thấy dự thảo Luật cần xem xét lại dựa trên cơ sở khoa học; rồi cấu trúc, từ ngữ cũng phải làm cho chặt chẽ để luật dễ dàng đi vào cuộc sống”.

GS. TS Vũ Hoan, Chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Hà Nội: Đánh thuế vào nông nghiệp cần có sự tính toán kỹ lưỡng

“Tôi tán thành việc chưa đánh thuế mặt hàng xăng dầu. Bởi đánh thuế mặt hàng nhạy cảm này gây tác động rất lớn đối với xã hội trong khi còn nhiều mặt hàng gây ô nhiễm môi trường nhưng lại chưa đưa vào diện chịu thuế. Dự thảo cũng đưa ra những loại thuốc bảo vệ thực vật hạn chế sử dụng. Đánh thuế vào nông nghiệp cần có sự tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng bởi thu nhập của người nông dân thấp, đã phải chịu nhiều loại thuế nay lại phải chịu thêm khoản thuế môi trường thì người ta có gánh được không. Có một số ý kiến cho rằng đối với những mặt hàng đang thu phí như nước thải và chất thải rắn..., giờ đây lại thu thuế nữa thì không nên nhưng tôi cho rằng thuế và phí là hai phạm trù khác nhau. Phí môi trường thu được thì đầu tư trực tiếp cho môi trường. Còn thuế môi trường thì nộp vào ngân sách, chi vào đâu do Luật Ngân sách quyết định. Nếu bỏ thu các khoản phí môi trường thì sẽ không còn khoản kinh phí đầu tư trực tiếp cho môi trường”./.