Hàng nghìn loài bị đe dọa tuyệt chủng

Đó là thông điệp mà Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon muốn gửi đi nhân ngày Môi trường thế giới (5/6) và mong muốn mọi người trên hành tinh này cùng gióng lên hồi chuông cảnh báo.

Bị suy thoái rất nhanh

Việt Nam được thừa nhận là một trung tâm đa dạng sinh học của thế giới với các hệ sinh thái tự nhiên phong phú và đa dạng. Các hệ sinh thái rừng, đất ngập nước rồi biển, núi đá vôi với những nét đặc trưng của vùng bán đảo nhiệt đới, là nơi sinh sống và phát triển của các loài hoang dã, đặc hữu có giá trị, trong đó có những loài không thấy có ở nơi nào trên thế giới. Việt Nam có nhiều loài gene hoang dã giá trị, đặc biệt là cây thuốc, các loài hoa, cây cảnh nhiệt đới.

Sếu đầu đỏ, một loài đang có nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng

Tuy nhiên, đa dạng sinh học của nước ta đang bị suy thoái rất nhanh. Diện tích các khu vực có hệ sinh thái tự nhiên quan trọng đang bị thu hẹp dần. Phần lớn rừng hiện nay thuộc nhóm rừng già, rừng trồng, trong đó rừng nguyên sinh chỉ còn 0,57 triệu ha. Diện tích rừng nguyên sinh phân bố rải rác ở một số vùng như Tây Nguyên, Đông Nam bộ và Bắc Trung bộ. Theo thống kê, 62% tổng diện tích rừng ngập mặn trên toàn quốc hiện nay là rừng thuần loại, mới trồng, chất lượng rừng kém cả về kích cỡ và chiều cao của cây. Những cánh rừng ngập mặn nguyên sinh hầu như không còn. Số loài và số lượng cá thể các loài hoang dã bị suy giảm mạnh, nhiều loài hoang dã có giá trị bị suy giảm hoàn toàn về số lượng hoặc bị đe dọa tuyệt chủng ở mức cao.

Theo Sách đỏ Việt Nam năm 2007, tổng số các loài động, thực vật hoang dã trong thiên nhiên của Việt Nam bị đe dọa là 882 loài (so với Sách đỏ Việt Nam giai đoạn 1992-1996 đã tăng lên 161 loài). Đến nay, nước ta có đến 236 loài thủy sản bị đe dọa ở cấp độ khác nhau, trong đó có hơn 70 loài sinh vật biển đã bị liệt kê trong Sách đỏ Việt Nam. Đặc biệt, có tới 9 loài động vật và 2 loài lan hài được xem là đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên. Nhiều loài sinh vật quý hiếm khác đã và đang giảm sút số lượng nghiêm trọng, các nguồn gene hoang dã cũng đang trên đà suy thoái nhanh và thất thoát rất nhiều. Suy thoái đa dạng sinh học hiện nay dẫn đến mất cân đối, mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường sống của con người, đe dọa sự phát triển của đất nước.

Tạo sinh kế bền vững cho người dân

Năm 2010 được lấy là năm quốc tế về đa dạng sinh học và đây cũng là chủ đề Ngày môi trường Thế giới (5/6) hướng tới với khẩu hiệu: “Nhiều loài - Một hành tinh - Tương lai chúng ta”. Ông Lê Văn Hợp, người phát ngôn của Bộ TN&MT nêu: Ngày môi trường thế giới năm nay mong muốn gửi đến nhân loại thông điệp về vai trò quan trọng và mang tính quyết định của con người đối với sự ổn định và phát triển bền vững của các loài sinh vật và các hệ sinh thái trên trái đất. Đó là một chủ đề rất có ý nghĩa với năm quốc tế về đa dạng sinh học và là lời kêu gọi nhằm ngăn chặn nguy cơ tuyệt chủng của hàng loạt các loài.

Theo ông Lê Văn Hợp, 4 nguyên nhân chính khiến đa dạng sinh học ở nước ta bị suy giảm, đó là: sự gia tăng dân số và di dân, việc khai thác quá mức và tiêu thụ tài nguyên thiên nhiên quá mức, đói nghèo và biến đổi khí hậu. Từ 1990 đến 2008, dân số nước ta đã tăng từ 66 triệu người lên 86 triệu, tức là tăng 20 triệu người trong vòng 18 năm.

Theo dự báo, dân số của Việt Nam sẽ tăng lên 120 triệu vào năm 2020. Đời sống của một bộ phận người dân phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên. Khi dân số tăng cao, nguồn tài nguyên thiên nhiên (trong đó có nguồn tài nguyên sinh vật) được sử dụng nhiều hơn trong cuộc sống. Việc di dân dẫn đến khai thác tài nguyên thiên nhiên tăng mạnh, nhiều cánh rừng bị chặt phá cho mục đích nông nghiệp như: trồng cà phê, trồng cao su và phát triển trồng những cây lương thực, công nghiệp khác. Hệ quả, đa dạng sinh học bị giảm đáng kể và cảnh quan cũng bị phá vỡ.

Để giải quyết vấn đề này, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, chúng ta phải giải quyết vấn đề sinh kế cho người dân, nhất là ở những vùng gần khu bảo tồn, khu có đa dạng sinh học cao. “Đói nghèo và sự suy giảm đa dạng sinh học có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau. Vì thế, việc đầu tiên phải làm là tạo điều kiện xóa đói giảm nghèo và tạo sinh kế cho người dân ở những khu vực có tính đa dạng sinh học cao, đặc biệt là các khu vực bảo tồn, các khu vực đa dạng sinh học ven biển” - ông Vũ Thanh Ca, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý biển và hải đảo đặt vấn đề như vậy./.