Làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm chưa thể ra khỏi danh sách 64

Nghề giết mổ trâu bò, gia súc bắt đầu hình thành ở làng Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang từ trước những năm 1980, cùng với cơ chế thị trường, nghề giết mổ trâu bò có điều kiện phát triển, nhiều gia đình làng Phúc Lâm đã có “của ăn của để“. Tuy nhiên, cùng với sự giàu lên nhanh chóng của làng nghề Phúc Lâm là sự ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Mặc dù đã nhận ra được mối nguy hiểm, nhưng người dân nơi đây phớt lờ sự nguy hiểm đó, vẫn hàng ngày, hàng giờ sống chung với ô nhiễm mà không có cách giải quyết. Các cấp chính quyền của Bắc Giang thì “bó tay” trong việc di dời và xử lý các cơ sở sản xuất này.            

Khi nền kinh tế thị trường tràn về làng cũng là lúc nhu cầu thực phẩm gia súc như thịt bò, thịt trâu tăng nhanh. Trước đây, mỗi nhà ở Phúc Lâm sở hữu 1 lò mổ ngay tại nhà và tự mang đi tiêu thụ nhưng nay đã chuyển sang phân cấp “chuyên nghiệp” hơn, có nhà chuyên thu gom trâu bò từ các tỉnh miền núi như Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn… về bán lại cho các hộ giết mổ khác, có nhà chuyên lấy thịt đi giao cho các cửa hàng. Mọi hoạt động giết mổ của làng nghề Phúc Lâm chỉ diễn ra vào ban đêm từ 11h đêm hôm trước đến 4h sáng hôm sau, giết mổ nhiều tập trung vào mùa đông từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau. Với hơn 30 lò mổ hoạt động thường xuyên, mỗi ngày các ao hồ xung quanh Phúc Lâm tiếp nhận khoảng 100 m3 nước thải cộng với 200 đến 300 kg chất thải không qua xử lý. Lượng nước thải và chất thải này sau đó ứ đọng lại trong các cống rãnh, ao hồ gây mùi hôi thối nồng nặc. Do địa hình ở Phúc Lâm thấp, hệ thống kênh rạch, ao hồ hẹp, khả năng thoát nước kém nên nước thải cứ ứ đọng lại khiến cho môi trường ngày càng ô nhiễm nghiêm trọng hơn. Hầu hết các ao, hồ ở Phúc Lâm đã trở thành những ao, hồ “chết”.

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nguồn nước ở Phúc Lâm là công đoạn ướp da trâu bò. Theo ước tính, để ướp mỗi bộ da trâu bò cần ít nhất là 10 kg muối. Mỗi đêm Phúc Lâm giết mổ khoảng 100 con trâu bò thì đã có ít nhất 1 tấn muối được dùng cho việc tẩm ướp. Những bộ da trâu bò được ướp ít nhất là 1 tuần, nhiều là một vài tháng mới được xuất đi, muối, dịch ngấm vào lòng đất, ảnh hưởng đến mạch nước ngầm. Thịt và da trâu bò đã vậy còn xương trâu, bò thì khủng khiếp hơn. Theo bác Đỗ Văn Thuý, trưởng thôn Phúc Lâm, thì xương trâu bò trước khi bán cho các công ty làm thức ăn chăn nuôi gia súc phải được bóc sạch thịt. Vì số lượng xương quá nhiều, các hộ thường dồn xương vào các bao tải rồi thả xuống ao, kênh, mương, sau nửa tháng đến 1 tháng thịt rã ra mới vớt xương lên đem bán. Lúc đầu, ven con đường bê tông từ cổng làng vào sâu khoảng 300m, đâu đâu cũng có những đống xương, răng bò chất cao bốc lên một mùi khó tả, khi bị nhân dân kêu quá, những người giết mổ lại chuyển chỗ tập kết ra vệ đường 1A cũ, thậm chí, những bao tải chất đầy xương còn được chuyển qua đất của các xã bên cạnh gây ô nhiễm cho cả các xã lân cận.

Để khắc phục ô nhiễm môi trường ở làng nghề Phúc Lâm, các ngành chức năng, các cấp chính quyền địa phương đã đề xuất một số giải pháp, chủ yếu là di chuyển các lò giết mổ ra ngoài khu vực dân cư, xây dựng khu giết mổ tập trung với hệ thống xử lý chất thải, nước thải đồng bộ, tốt hơn. Thế nhưng, các cấp chính quyền vẫn không thể đưa các hộ làm nghề giết mổ trâu, bò ra khỏi khu dân cư được. Những hộ này lấy lý do là di chuyển đến khu giết mổ mới xa và đã quen với làm nghề ở đây từ lâu rồi nên không muốn chuyển mà khi chuyển ra cơ sở hạ tầng không đồng bộ thì “ô nhiễm vẫn hoàn ô nhiễm”.

Trên thực tế, khu giết mổ tập trung với hệ thống xử lý chất thải ở Phúc Lâm đến nay vẫn chưa được xây dựng, mặc dù theo địa phương thì có thể kêu gọi nguồn tài trợ từ trên và từ các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ. Trong khi chờ đợi những dự án này thì ô nhiễm môi trường ở làng mổ Phúc Lâm xem ra vẫn còn nhiều nan giải và cần phải có những giải pháp hữu hiệu, kiên quyết hơn để chấm dứt tình trạng này./.