Quảng Nam: Tái diễn tình trạng xẻ núi đào than

Trước thực trạng khai thác, vận chuyển than tại khu vực xã Đại Hưng, huyện Đại Lộc làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái, sinh hoạt và sản xuất của người dân, ngày 15/4 vừa qua, UBND tỉnh Quảng Nam có quyết định tạm đình chỉ hoạt động của các doanh nghiệp này từ 3 đến 6 tháng và buộc thực hiện các biện pháp hoàn nguyên môi trường. Tuy nhiên đã hơn 2 tháng qua, hoạt động khai thác than vẫn tiếp diễn, bất chấp quyết định của UBND.

Thời gian qua, người dân tại thôn Thạnh Đại, xã Đại Hưng, huyện Đại Lộc (Quảng Nam) liên tục có phản ánh vì hoạt động khai thác than gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống sinh hoạt, sản xuất.

Vào hôm mưa dông, khắp đường làng, ngõ xóm ngập trong bùn than đá, nước thải từ các mỏ khai thác than mang theo lưu huỳnh làm cá chết nổi trắng từ đồng trên, ruộng dưới ra đến sông Kôn...

Rồi đợt nắng nóng, khô hạn kéo dài vừa qua, trên các cánh đồng Thạnh Đại, Đại Mỹ…, nước thải, đất cao lanh, bùn than từ những mỏ khai thác lộ thiên nhưng không được hoàn thổ theo quy định đã tràn xuống bồi lấp và làm khô cứng gần 5ha đất trồng lúa của bà con.

Trước tình trạng khai thác than tràn lan trên các sườn núi của huyện Đại Lộc và một số địa phương trong tỉnh, UBND tỉnh Quảng Nam chỉ đạo các ngành chức năng, tạm ngừng toàn bộ việc tham mưu, cấp phép khai thác than trên địa bàn toàn tỉnh, đồng thời, đình chỉ toàn bộ hoạt động khai thác và vận chuyển than tại các mỏ trên địa bàn huyện Đại Lộc.

Tuy nhiên đến nay, một số doanh nghiệp đã lén lút khai thác than trở lại, bất chấp quyết định tạm đình chỉ để hoàn thổ môi trường của UBND.

Ông Dương Chí Công, Giám đốc Sở Tài nguyên- Môi trường Quảng Nam, thừa nhận: UBND tỉnh đã đình chỉ các đơn vị từ 3 đến 6 tháng. Trong quyết định của tỉnh đã nói rõ là giao quyết định cho huyện, cho xã rồi. Trong thời gian đó, đơn vị nào khắc phục được các vi phạm thì huyện sẽ xem xét trình lên tỉnh sẽ cho phép tiếp tục hoạt động. Hầu hết các đơn vị đều nghiêm túc trong việc dừng thi công. Chúng tôi đang lập kế hoạch xem xét chuyện khai thác không phép xem thực hư thế nào.

Trên thực tế, các doanh nghiệp được cấp phép khai thác than ở huyện Đại Lộc không chỉ khai thác sai thiết kế, quy hoạch ban đầu, khai thác vượt diện tích đất xin phép mà còn tận diệt môi trường vì đã phá rừng, bóc trọc đồi núi để khai thác than lộ thiên, thải nước gây hư hại lúa của nông dân, đe dọa sạt núi, lở đất, trôi cát...

Sau hơn 2 tháng UBND tỉnh Quảng Nam, huyện Đại Lộc giao cho Phòng Tài nguyên- Môi trường và UBND xã Đại Hưng thực hiện quyền giám sát việc hoàn thổ, phục hồi môi trường và đất sản xuất cho nông dân, thì tại các hầm lò, mỏ khai thác than lộ thiên đến nay hầu như chưa được doanh nghiệp nào thực hiện.

Điều làm dư luận bất bình hơn là hiện nay đã tái diễn tình trạng lén lút khai thác, vận chuyển than của các doanh nghiệp và cá nhân, bất chấp quy định tạm đình chỉ của chính quyền tỉnh Quảng Nam.

Chủ tịch UBND xã Đại Hưng, ông Phạm Đức Thịnh, khẳng định các xí nghiệp không còn khai thác nữa. Còn đối với việc khai thác của nhân dân thì không thể thủ công kiểm tra được. “Chúng tôi hàng tuần cử anh em lên giám sát kiểm tra khắc phục lại môi trường của các công ty, xem có việc khai thác than thổ phỉ hay không để xử lý. Còn đối với các công ty thì xã thực hiện thôi chứ không có biện pháp với các công ty được, vì theo chỉ đạo của cấp trên là giám sát việc khắc phục môi trường. Nếu họ không khắc phục được thì xã đề nghị không cho làm nữa”.

Tuy nhiên, đây chỉ là lời chống chế của chính quyền xã Đại Hưng vì từ khi quyết định của UBND tỉnh Quảng Nam có hiệu lực đến nay, nếu có vận chuyển hơn 7.000m³ than còn tồn đọng cùng với lượng than thổ phỉ khai thác mới của doanh nghiệp và người dân thì chính quyền xã Đại Hưng không thể kiểm soát được. Một phần do “địa phương không có đủ người, phương tiện, thiết bị cũng như kinh nghiệm, năng lực giám sát…” như thừa nhận của Chủ tịch UBND xã Đại Hưng; một phần nữa là vì lực lượng liên ngành chỉ đến giám sát hiện trường duy nhất một lần trong một tuần. 

Hậu quả nặng nề từ việc mất rừng, mất đất sản xuất nông nghiệp và sức tàn phá môi trường phía sau các hoạt động khai thác than tại Đại Lộc sẽ còn nặng nề, kéo dài khó lường. Cùng với hạn tạm cấm khai thác từ 3 tháng đến 6 tháng đã sắp hết, một câu hỏi đặt ra là ai sẽ chịu trách nhiệm trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản, bảo vệ môi trường sống và sản xuất của người dân xã Đại Hưng, huyện Đại Lộc?./.