TP.HCM dự kiến sẽ miễn phí xe buýt từ tháng 5/2026; Hà Nội cũng đang trợ giá cho hơn 100 tuyến nhằm giữ giá vé hợp lý. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, nếu chỉ dừng ở miễn phí hay trợ giá thì chưa đủ. Vậy, người dân thực sự mong chờ gì ở xe buýt để lựa chọn nó di chuyển thường xuyên?

Một khảo sát nhỏ của VOV Giao thông với câu hỏi lựa chọn xe buýt vì giá rẻ hay tiện lợi? đã cho thấy 40% người dùng xe buýt hiện nay lựa chọn phương tiện này vì giá rẻ, còn 60% lựa chọn vì phù hợp với quãng đường di chuyển của mình.

Tuy nhiên, dù được miễn phí hoặc có chi phí rẻ, nhiều người vẫn đánh giá xe buýt hiện nay còn gây nhiều bất tiện, thiếu thân thiện với người sử dụng và là nguyên nhân chính nhiều người vẫn sử dụng phương tiện cá nhân:

“Mình nghĩ giá rẻ là một phần thôi còn tiện lợi và an tâm thì quan trọng hơn. Thực tế, xe buýt còn nhiều bất tiện như đợi chờ khá lâu chưa kể chen chúc đông người vào giờ cao điểm nên mình chỉ mong xe chạy đúng giờ và có thêm các điểm dừng thuận tiện”.

“Phải thay đổi những xe cũ kỹ đi và mau chuyến hơn để người dân đỡ phải chờ lâu. Miễn phí nhiều ít cũng quan trọng nhưng chất lượng phục vụ và chất lượng của xe là quyết định hơn cả”.

“Nếu có thể, xe buýt nên cải thiện khoảng cách các điểm dừng, thời gian chờ xe buýt ngắn hơn, có nhiều xe buýt hơn để giảm sự đông đúc trên xe thì tôi sẽ thường xuyên sử dụng xe buýt hơn”.

Với đề xuất miễn phí xe buýt cho toàn dân tại TP.HCM ngay khi xuất hiện đã nhận được sự quan tâm và ủng hộ rộng rãi. Ông Nguyễn Kim Toản, chuyên gia giao thông tại TP.HCM đánh giá, chính sách này sẽ mở rộng khả năng tiếp cận giao thông cho một bộ phận cư dân đô thị nhưng chưa đủ sức để kéo số đông rời bỏ phương tiện cá nhân:

“Mục tiêu của chính sách là kéo người dân từ bỏ xe gắn máy để đi xe buýt, thì phải phân tích nhóm đối tượng trực tiếp có khả năng từ bỏ xe máy như nhóm đối tượng đi lại theo quy luật, còn những người đi lại không theo quy luật thì chúng ta vẫn chưa thể kéo họ rời bỏ xe gắn máy đâu hoặc mình phải có những quy định chế tài cấm xe gắn máy vào nội đô thì họ sẽ từ bỏ xe gắn máy còn nếu không giải pháp xe buýt chỉ nhắm tới được một đối tượng rất ít thôi”.

TS Vũ Đình Ánh, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, cũng là người thường xuyên sử dụng xe buýt cho rằng, việc miễn phí xe buýt không phải yếu tố quyết định để người dân chọn xe buýt thay cho xe cá nhân. Ngược lại, muốn đạt được mục tiêu đó, xe buýt phải giải quyết được hàng loạt vấn đề về thời gian, chất lượng chuyến đi:

“Đầu tiên phải rút ngắn thời gian vận hành xe buýt so với phương tiện cá nhân để làm sao nó không quá dài; cân nhắc để khoảng cách từ chỗ ở đến trạm xe buýt gần nhất giới hạn trong vòng 500-1000m để tạo điều kiện thuận lợi cho tiếp cận xe buýt; thứ ba là đảm bảo văn minh xe buýt, văn minh của cả những người tham gia xe buýt”.

TS Đinh Thị Thanh Bình, Trưởng bộ môn Quy hoạch và Quản lý Giao thông vận tải, Đại học Giao thông vận tải cũng nhìn nhận, việc miễn phí không phải là “phép màu”; nó có thể kích hoạt nhu cầu, nhưng không thể thay thế yếu tố quyết định là chất lượng của xe buýt:

“Người dân không chỉ cần chi phí thấp mà cần một phương tiện đáng tin cậy và tiện lợi hơn xe cá nhân. Người dân kỳ vọng xe buýt đáp ứng tính thuận tiện, mạng lưới tuyến phủ rộng và dễ tiếp cận, kết nối tốt với các phương tiện khác; thứ hai là tốc độ vận chuyển hành khách được cải thiện hơn, đúng giờ hơn; tính thoải mái, an toàn, xe sạch sẽ và dễ dàng trong sử dụng”.

Để người dân chuyển đổi mạnh mẽ từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng, ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng Hà Nội nhấn mạnh, xe buýt ở các đô thị lớn cần tập trung cải thiện hàng loạt các vấn đề lớn:

“Thứ nhất là phải nâng cao tốc độ và tính đúng giờ bằng cách tổ chức giao thông hợp lý, ưu tiên cho xe buýt và ứng dụng giao thông thông minh; thứ hai là bài toán kết nối tạo ra những không gian để cho những phương tiện khác được kết nối thuận tiện; thứ ba là hiện đại hóa dịch vụ và nâng cao chất lượng chuyến đi, giảm quá tải trong giờ cao điểm”

Đại diện Sở Xây dựng TP.HCM mới đây cũng thông tin, việc miễn phí xe buýt chỉ là điều kiện cần, chưa phải là điều kiện đủ để người dân chọn xe buýt thay cho xe cá nhân.

Để người dân ưu tiên sử dụng xe buýt và các phương tiện công cộng, cần đồng bộ nhiều giải pháp đi kèm như nâng cao chất lượng phục vụ, đảm bảo đúng giờ, phương tiện sạch sẽ, an toàn; hệ thống xe buýt cần được tổ chức lại theo hướng kết nối thuận tiện với metro, buýt sông, xe đạp công cộng, giúp người dân di chuyển liên thông, giảm thời gian chờ đợi và trung chuyển

Việc miễn phí xe buýt là chính sách nhằm hỗ trợ người dân trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch sang sử dụng giao thông công cộng, giảm áp lực giao thông đô thị. Tuy nhiên, để thu hút hành khách bền vững, chính sách này cần đi kèm với các giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ.

Nhiều chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra rằng, miễn phí giá vé là một yếu tố quan trọng, nhưng chưa phải là tất cả và không phải là yếu tố tiên quyết để giữ chân hành khách. Nếu cơ sở hạ tầng không được cải thiện đồng bộ, nếu chất lượng dịch vụ vẫn giậm chân tại chỗ thì dù giá vé là 0 đồng, người dân vẫn sẽ nhanh chóng quay lại với xe cá nhân.

Trong khi đó, xe buýt tại các đô thị lớn đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức để cải thiện chất lượng, thực sự đáp ứng được nhu cầu của người dân.

Vào các khung giờ cao điểm, đường sá quá tải, người và phương tiện chật như nêm. Khi đó, xe buýt càng di chuyển khó khăn, thậm chí còn bị coi là tác nhân làm gia tăng áp lực giao thông và buộc phải giảm lưu lượng phương tiện hoặc phân luồng hạn chế đi vào một số khu vực.

Trong bối cảnh hạ tầng giao thông nói chung đang quá tải thì việc ưu tiên đầu tư cho xe buýt gặp phải nhiều trở ngại; việc cải thiện thời gian để xe buýt đi nhanh hơn, đúng giờ hơn vì thế cũng là thách thức không nhỏ.

Tuy vậy, Hà Nội đang từng bước hoàn thiện mạng lưới giao thông khung, tăng tốc tại các dự án đường vành đai của Thủ đô; TP.HCM chốt tiến độ cho loạt tuyến metro, vành đai.

Những kế hoạch, dự án này được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong việc tái cấu trúc đô thị, giảm ùn tắc và tạo cơ hội vàng để phát triển hệ thống giao thông công cộng. Hạ tầng đồng bộ, hiện đại cho phép quy hoạch các tuyến buýt nhanh, các tuyến đường sắt đô thị kết nối giữa các đô thị vệ tinh và trung tâm, giảm tải cho nội đô.

Khi Hà Nội và các đô thị thực hiện chủ trương từng bước kiểm soát tiêu chuẩn khí thải, tiến tới hạn chế xe máy chạy xăng vào nội đô cũng tạo cơ hội lớn để phát triển giao thông công cộng. Sự hạn chế này là đòn bẩy để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ xe cá nhân sang phương tiện công cộng như xe buýt, metro.

Thêm vào đó, trong bối cảnh giá xăng dầu biến động và tình trạng ùn tắc giao thông ngày càng gia tăng, lượng hành khách sử dụng phương tiện công cộng tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang tăng mạnh. Xu hướng chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang metro và xe buýt ngày càng rõ rệt, cho thấy sự thay đổi trong thói quen đi lại của người dân.

Hà Nội đang triển khai hàng loạt giải pháp tổng thể và cấp bách nhằm giảm thiểu tình trạng ùn tắc giao thông. Trong đó nhấn mạnh giải pháp phát triển mạnh vận tải hành khách công cộng, phấn đấu đáp ứng tối thiểu 30% nhu cầu đi lại vào năm 2030; đồng thời nghiên cứu các đề án hạn chế phương tiện cá nhân, phân vùng hạn chế xe máy và thu phí phương tiện vào khu vực có nguy cơ ùn tắc cao. Đây chính là những điều kiện thuận lợi để xe buýt có thể phục vụ được tốt hơn, nhiều hơn.

Kinh nghiệm từ nhiều đô thị triển khai thành công mô hình giao thông công công cộng trên thế giới cũng cho thấy, họ không bắt đầu bằng việc miễn phí, mà bằng việc cải thiện hệ thống. Khi xe buýt đủ tốt, việc miễn phí mới trở thành đòn bẩy để thu hút thêm người sử dụng. Ngược lại, nếu hệ thống chưa thực sự đáp ứng, thì việc miễn phí có thể chỉ làm tăng gánh nặng ngân sách mà không thay đổi được thực tế.

Điều cốt lõi để thu hút người dân từ bỏ xe cá nhân để chọn đi buýt vẫn nằm ở chất lượng dịch vụ. Bởi sau tất cả, người dân sẽ tự điều chỉnh các lợi ích từ thời gian, sức khỏe, tiền bạc để chuyển chọn xe buýt không vì nó miễn phí, mà vì nó đủ tốt để họ tin tưởng.

TP.HCM tính phương án miễn 100% vé xe buýt nhưng bắt buộc quét thẻ, QR

VOV.VN - TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết miễn vé xe buýt, trong đó phương án ngân sách chi trả toàn bộ chi phí. Dù không mất tiền, hành khách vẫn phải quét thẻ hoặc mã QR để định danh, phục vụ quản lý và số hóa dữ liệu đi lại.