Người lính mất một chân và hành trình hơn 25 năm tìm đồng đội

Lời hẹn mang theo hơn 4 thập kỷ

Con đường dẫn lên các điểm cao ở Vị Xuyên hôm nay đã khác rất nhiều so với hơn 40 năm trước. Những hố pháo chằng chịt một thời được phủ kín bởi màu xanh của cây rừng, đường hào chỉ còn thấp thoáng dưới lớp cỏ dại, những phiến đá từng che chở người lính nay lặng lẽ nằm giữa núi non yên bình. Với cựu chiến binh Nguyễn Quang Tuệ, chiến trường năm ấy chưa bao giờ chỉ còn là ký ức.

Mỗi lần đặt chân lên Vị Xuyên, ông có cảm giác như trở lại tuổi đôi mươi. Từng triền dốc, cửa hầm, mỏm đá, lối cơ động hiện lên rõ mồn một trong trí nhớ. Có những vị trí đã bị cây rừng che lấp hoàn toàn, địa hình cũng đổi thay sau hàng chục năm, nhưng chỉ cần quan sát địa thế, ông vẫn có thể xác định nơi đơn vị từng bám trụ, nơi đồng đội chiến đấu và cả những vị trí ông tin rằng vẫn còn hài cốt liệt sĩ.

"Tôi nhớ từng hầm hào, từng mỏm đá. Chúng tôi chiến đấu ở đó nhiều năm nên thuộc từng lối đi. Đến giờ lên lại, nhìn cây cối mọc kín nhưng vẫn biết ngày xưa đơn vị mình ở đâu", ông Tuệ chậm rãi nói.

Nhập ngũ tháng 4/1981, ông thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 122, Sư đoàn 313. Sau thời gian huấn luyện, đơn vị hành quân lên Thanh Thủy, làm nhiệm vụ tại Bình độ 233, Bình độ 300 và nhiều điểm cao khác trên mặt trận Vị Xuyên. Trong ký ức của người lính già, điều day dứt nhất không phải những trận đánh ác liệt hay những lần cận kề cái chết, mà là lời hẹn giữa 5 người lính trẻ trong một đêm cuối tháng 4/1984.

Đó là đêm trước khi bước vào trận đánh ở Bình độ 300. Trong căn hầm nhỏ giữa chiến trường, 5 người lính ngồi quây quần bên ấm chè nóng. Không ai nói nhiều về hiểm nguy phía trước, nhưng tất cả đều hiểu trận đánh sắp tới sẽ vô cùng khốc liệt. Họ lặng lẽ hẹn với nhau rằng, nếu ai còn sống thì phải báo cho gia đình những người đã hy sinh biết nơi đồng đội nằm lại, khi điều kiện cho phép sẽ đưa các anh trở về. Với ông Tuệ, đó vừa là lời hứa, vừa là lời thề của những người lính trước giờ vào trận.

Lời hẹn năm ấy đến nay vẫn còn dang dở. Hơn 4 thập kỷ trôi qua, 4 người đồng đội cùng ông trong trận đánh ấy vẫn chưa được tìm thấy. Bởi vậy, mỗi khi nghe tin Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang tiếp tục mở rộng khu vực tìm kiếm, câu đầu tiên ông vẫn hỏi là: "Đã đào đến cửa hầm chưa?".

Nhiều năm nay, chỉ cần biết anh em lên núi là ông lại gọi điện hỏi thăm. Năm nay mưa nhiều, đất đá liên tục sạt lở khiến việc tìm kiếm thêm vất vả, ông chỉ mong thời tiết thuận lợi để công việc không bị gián đoạn, bởi biết đâu sau mỗi nhát cuốc, mỗi tảng đá được lật lên, đồng đội của ông sẽ có cơ hội trở về.

Lúc đủ sức khỏe là ông lại chống nạng trở về Vị Xuyên, trực tiếp leo lên các điểm cao để chỉ từng đoạn hào, từng cửa hầm, từng khe đá mà ông còn nhớ sau hơn 40 năm. Có những chuyến đi kéo dài từ sáng đến tối, đường rừng dốc đứng, đá tai mèo sắc nhọn. Việc di chuyển với một người chỉ còn một chân trở nên vô cùng vất vả, nhưng ông chưa bao giờ lấy đó làm lý do để từ chối. "Đồng đội tôi vẫn còn nằm trên núi. Chừng nào còn đi được thì tôi vẫn lên. Khi nào tìm được các anh ấy, có lẽ tôi mới thấy lòng mình nhẹ đi", ông Tuệ bùi ngùi.

Không để lời hẹn nằm lại giữa chiến trường

Nhắc đến trận đánh ở Bình độ 300, ông Nguyễn Quang Tuệ nhớ rõ từng diễn biến dù đã hơn 4 thập kỷ trôi qua.

Ngày 29/4/1984, ông cùng 4 đồng đội được giao chốt giữ khu vực Bình độ 300. Trong bối cảnh lực lượng bị chia cắt, cả trận địa chỉ còn lại 5 người với số vũ khí ít ỏi gồm 1 khẩu cối 60, 1 khẩu B41, ba khẩu AK và vài chục quả đạn cối. "Đại đội lúc ấy ở đâu chúng tôi cũng không rõ, chỉ còn 5 anh em bám trụ. Ít người nhưng không ai nghĩ đến chuyện rời vị trí".

Lợi thế duy nhất của tổ trinh sát là thông thuộc địa hình sau nhiều năm chiến đấu. Nhờ liên tục thay đổi vị trí, lợi dụng đường hào và khe đá, cả tổ cầm cự đến khi đạn cối cạn, chỉ còn súng bộ binh. Cuối chiều, nhận thấy không thể giữ trận địa, ông quyết định cho cả tổ rút theo đường quân khí cũ men bờ sông. Đó là quyết định đã cứu sống cả 5 người.

Hành trình tìm đồng đội càng thôi thúc sau trận đánh ngày 15/1/1985 - bước ngoặt làm thay đổi cuộc đời người lính trẻ. Được giao chỉ huy một mũi tiến công, ngay từ lúc nghiên cứu sa bàn, ông đã linh cảm đây sẽ là trận đánh vô cùng khốc liệt.

Rạng sáng 15/1, sau khi đánh sập mục tiêu đầu tiên, ông giẫm phải vật nổ trong đoạn hào chưa được phát hiện, rồi tiếp tục bị mảnh nổ găm khắp người khi cố thoát ra. Ông được đồng đội đưa xuống tuyến sau trong lúc 2 chiến sĩ hy sinh ngay bên cạnh và một người khác giẫm phải mìn trên đường cáng thương. "Tôi nghĩ mình không qua khỏi, còn nhờ đồng hương nếu hy sinh thì báo cho gia đình biết nơi mình nằm", ông Tuệ nhớ lại. Tỉnh dậy sau ca phẫu thuật, điều đầu tiên ông nhận ra là mình đã mất 1 chân.

Những tháng ngày điều trị qua nhiều bệnh viện quân đội khép lại, nhưng ký ức về Vị Xuyên thì chưa bao giờ nguôi ngoai. Chính sự day dứt ấy đã thôi thúc ông bắt đầu hành trình trở lại chiến trường cũ từ hơn 25 năm trước, lặng lẽ đồng hành cùng lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ để thực hiện lời hứa với những người đã nằm lại.

Thượng tá Bùi Phú Vinh, Chính trị viên Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên là nguồn cung cấp thông tin đặc biệt quan trọng đối với lực lượng làm nhiệm vụ. Mỗi ký ức của họ đều có thể trở thành chìa khóa mở ra cơ hội đưa thêm 1 người lính trở về. Bằng ký ức về địa hình và các trận địa năm xưa, họ đã chỉ dẫn nhiều vị trí hầm hào, công sự, hang đá, giúp đội quy tập có thêm cơ sở xác minh, khoanh vùng tìm kiếm.

"Mong rằng, dù tuổi đã cao, sức khỏe không còn như trước, các cựu chiến binh vẫn tiếp tục đồng hành cùng lực lượng tìm kiếm. Mỗi thông tin các bác cung cấp đều có ý nghĩa rất lớn trong hành trình đưa đồng đội trở về với gia đình và đất mẹ", Thượng tá Bùi Phú Vinh bày tỏ.

Riêng trong quá trình thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, những thông tin do các cựu chiến binh cung cấp đã góp phần giúp Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang quy tập được 51 hài cốt liệt sĩ.

Trong số đó có cựu chiến binh Nguyễn Quang Tuệ chống nạng vượt dốc lên điểm cao 685, kiên nhẫn chỉ từng vị trí hầm hào, cửa hầm cho lực lượng tìm kiếm đã để lại nhiều xúc động với cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ.

"Dù chỉ còn một chân nhưng bác Tuệ vẫn trực tiếp leo lên điểm cao, chỉ vị trí để đơn vị tổ chức khoan đá, lật đá tìm kiếm. Từ những thông tin bác cung cấp, đội đã tìm thấy một số hài cốt liệt sĩ tại khu vực điểm cao 685", Thượng tá Bùi Phú Vinh cho hay.

Với cựu chiến binh Nguyễn Quang Tuệ, đó cũng chính là điều ông tâm niệm suốt hơn 25 năm qua. Ông chia sẻ, mỗi lần trở lại Vị Xuyên không chỉ để sống lại quá khứ, mà còn để hoàn thành lời hứa dang dở với đồng đội. Chỉ đến khi những người lính năm xưa được tìm thấy, được trở về trong vòng tay gia đình và đồng đội, lòng ông mới thực sự thanh thản.

Xúc động tri ân ở Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên những ngày tháng 7

VOV.VN - Hơn 40 năm sau những trận chiến khốc liệt, mỗi độ tháng 7, hàng nghìn cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ lại trở về Vị Xuyên thắp nén hương tri ân đồng đội. Hành trình ấy không chỉ nhắc nhớ về sự hy sinh để đổi lấy hòa bình hôm nay, mà còn tiếp nối ngọn lửa tri ân cho thế hệ trẻ.