Người thầy áo xanh

Gần chục năm nay, bà con dân tộc Mông và những người lính biên phòng ở Đồn Cửa khẩu quốc tế Na Mèo (Quan Sơn - Thanh Hoá) vẫn gọi Thượng uý Thao Duy Lênh bằng cái tên trìu mến “Thầy giáo Lênh”. Từ ý tưởng nghiên cứu tiếng Mông để phục vụ công tác vận động quần chúng, anh đã tự biên soạn 76 giáo trình tiếng Mông hoàn chỉnh. Đến nay, bộ giáo trình này đã được Bộ Giáo dục - Đào tạo sử dụng làm tài liệu giảng dạy cho các lớp bồi dưỡng tiếng Mông trên toàn quốc.

Ước mơ giản dị…

Sinh ra trên mảnh đất biên cương Pù Nhi, Mường Lát, Thanh Hóa, hình ảnh quen thuộc trong mắt cậu bé người Mông Thao Duy Lênh là những chú bộ đội biên phòng ngày ngày vào bản giúp dân, dạy dân học chữ, dạy dân cách chăn nuôi, trồng trọt… Hình ảnh đó như thấm vào máu thịt cậu bé khiến cậu nuôi ước mơ quyết học cái chữ để có thể khoác lên mình màu xanh áo lính và giúp đỡ đồng bào thoát khỏi cái đói, cái nghèo.

Năm 1994, sau khi tốt nghiệp phổ thông, Lênh nộp đơn xin vào bộ đội biên phòng. Ngày nhận được giấy gọi của đơn vị, Lênh tự nhủ: “Vậy là mình đã hoàn thành được một nửa ước mơ”. Và rồi, với những nỗ lực trong học tập và rèn luyện, năm 1996, Lênh đã là sinh viên của Học viện Biên phòng. Ước mơ ngày nào của anh đã trở thành sự thật.

Sau khi tốt nghiệp, Lênh trở về quê hương, với ước mong báo đáp nơi chôn rau cắt rốn. Giờ đây, với những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, tuổi thơ của những đứa trẻ ở Pù Nhi phải khác. Chúng sẽ không phải ăn đói, nhịn khát như Lênh ngày trước, cũng không phải bỏ học theo mẹ vào rừng, đốt nương làm rẫy. Nhưng làm thế nào để đồng bào mình tin và làm theo - đó chính là câu hỏi mà Lênh vẫn ngày đêm trăn trở.

Với vai trò là Đội trưởng đội vận động quần chúng, đồn biên phòng Cửa khẩu quốc tế Na Mèo, qua những chuyến đi thực tế tới từng bản làng để tiếp cận đồng bào, Lênh nhận thấy, nếu không biết tiếng Mông, cán bộ chiến sĩ biên phòng sẽ rất khó khăn trong công tác nắm bắt tình hình địa bàn, bởi người Mông ở Na Mèo chiếm tới 82% dân số, đa số họ đều không biết tiếng phổ thông. Trong khi đó, hầu hết các cán bộ, chiến sỹ lại là người dưới xuôi lên nên không am hiểu tiếng dân tộc. Vì thế, công tác tuyên truyền của các anh gặp muôn vàn khó khăn. Những tâm tư, nguyện vọng của bà con cũng chưa thực sự được hiểu cặn kẽ. Điều đó đã thôi thúc anh tự ôn luyện tiếng và chữ dân tộc mình để có thể gần đồng bào, lắng nghe và chia sẻ với họ nhiều hơn.

Và những chiến công…

Sau 2 năm tự tìm tòi, học hỏi trong sách báo, thực tế công tác và một số người am hiểu tiếng Mông, Lênh đã tích lũy được “vốn liếng” kha khá về ngôn ngữ Mông. Cũng từ đó, anh bắt tay vào viết giáo trình. “Đầu tiên mình tập cách ghi lại tiếng Mông rồi phiên âm ra tiếng Việt để anh em trong đơn vị tham khảo. Dần dần, mình sử dụng các kí tự của tiếng Việt để tạo ra một chữ viết dành riêng cho người Mông” - Thao Duy Lênh chia sẻ. Trong một lần sinh hoạt Đảng bộ, Bí thư Đảng ủy đồn có nêu ra những khó khăn trong công tác nắm tình hình ở địa bàn do không biết tiếng dân tộc Mông, Lênh đã mạnh dạn đề xuất và xin phép mở lớp học tiếng dân tộc Mông tại đơn vị. Từ đó, hiệu quả công tác được nâng cao, nhất là trong việc nắm bắt tình hình và vận động quần chúng. Cũng chính nhờ lớp học đặc biệt này mà Đồn Biên phòng Na Mèo đã liên tục “gặt hái” được những chiến công.

Còn nhớ, trong một lần dùng tiếng Mông để khai thác đối tượng phạm tội buôn ma túy, Thượng úy Lênh phát hiện có một nhóm buôn bán ma túy được trang bị vũ khí đang hoạt động trên địa bàn. Ngay sau đó, Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh đã thành lập chuyên án. Thao Duy Lênh được giao chỉ huy tổ phục kích. Cho đến giờ, Lênh vẫn không quên được trận phục kích ác liệt năm ấy.

Đó là một đêm cuối tháng 11/2001. Gió mùa đông bắc thổi ù ù, mưa như trút nước. Lênh và các đồng đội vẫn kiên trì bám chốt phục kích, chắc tay súng, dán mắt vào màn đêm, sẵn sàng vây bắt khi đối tượng xuất hiện. Gần sáng, bóng dáng 4 kẻ tình nghi xuất hiện. Anh hạ lệnh siết chặt vòng vây. Bốn kẻ buôn bán cái chết trắng tay lăm lăm dao găm, súng ngắn nhưng không kịp trở tay, cuối cùng đã bị tóm gọn cùng với 40kg thuốc phiện và 2 bánh heroin. Sau chiến công này, anh vinh dự được bầu chọn là một trong 10 gương mặt điển hình của tuổi trẻ Thanh Hóa năm 2002. Cùng thời điểm đó, tại các bản người Mông trong địa bàn như Ché Lầu, Mùa Xuân, Xía Nọi nổi lên hiện tượng truyền đạo trái pháp luật. Do am hiểu tiếng Mông, anh cùng đồng đội đã kịp thời tuyên truyền, vận động đồng bào không nghe theo kẻ xấu, không bỏ phong tục, tập quán của tổ tiên đi theo đạo khác trong khi tại nhiều bản khác, hàng nghìn người đã bỏ theo tà đạo.

Một lần, có một bé gái trong bản mới 8 tuổi nhưng bụng cứ to dần ra. Người nhà cô bé nhất mực cho là bị ma làm, mời thầy mo về cúng tế suốt mấy ngày đêm. Dân làng thì đồn cô bé chửa hoang. Biết tin, Thao Duy Lênh đã đến tận nhà, thuyết phục bố mẹ cô bé đưa cô đi bệnh viện khám. Lúc đầu, người nhà cô bé không chịu vì tin tưởng thầy mo sẽ chữa được. Anh phải hứa với họ sẽ đền cho gia đình mấy con bò nếu không chữa khỏi được cho cô bé. Khi xuống bệnh viện tỉnh, bác sĩ phát hiện ra khối u nước rất to trong bụng cô bé và phải mổ cấp cứu ngay, nếu không sẽ nguy hiểm đến tính mạng. “Bây giờ cô bé đó đã trở thành một thiếu nữ xinh đẹp và mới lập gia đình” - anh cười hồn hậu. Những thành công đó có được chính là nhờ sự kiên trì, bền bỉ bám đất, bám dân của thượng úy Thao Duy Lênh, đồng thời, cũng nhờ thông thạo tiếng Mông nên anh đã có thể tiếp cận và lấy được lòng tin của đồng bào.

Từ những kết quả thực tế, Đảng uỷ, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh  đã báo cáo Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Thanh Hóa cho phép mở các lớp dạy tiếng dân tộc Mông cho bộ đội Biên phòng, Công an, Quân khu 4, cán bộ công chức một số ngành và 5 huyện biên giới. Lớp học do thượng úy Lênh cùng hai đồng đội phụ trách. Sau ba tháng, kết quả tốt nghiệp đã khiến ngay cả những thầy giáo không chuyên như Lênh bất ngờ: 76% học viên đạt loại khá, giỏi.

Từ đó, Sở Nội vụ phối hợp với bộ đội Biên phòng liên tiếp mở các lớp dạy tiếng dân tộc Mông. Vinh dự đã đến với Thao Duy Lênh khi UBND tỉnh Thanh Hoá quyết định dùng chứng chỉ tốt nghiệp lớp tiếng Mông thay cho chứng chỉ ngoại ngữ chuyên viên chính của cán bộ công chức tỉnh. Càng vinh dự hơn khi anh được mời về Sở Nội vụ làm Tổ trưởng Tổ biên soạn giáo trình dạy tiếng Mông. Sau 5 tháng nghiên cứu, tham khảo tài liệu, anh đã cho ra đời 76 bộ giáo án hoàn chỉnh về cấu trúc ngữ pháp, từ đơn giản đến phức tạp có phiên âm Latin tiếng Mông Đơ, Mông Lành và Mông Đu. Giáo trình này đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê chuẩn, cho phép làm tài liệu giảng dạy các lớp bồi dưỡng tiếng dân tộc Mông trong toàn quốc. Bộ giáo trình bao gồm nhiều vấn đề rất toàn diện, cả về chính trị, kinh tế, xã hội đến văn hóa, khoa học… và bắt đầu được đưa vào giảng dạy từ tháng 8/2008.

Nhắc đến người vợ trẻ và ba đứa con nhỏ ở nhà, đôi mắt anh thoáng chút ưu tư. Đã lâu, anh không được về thăm nhà. Nhưng rồi câu chuyện lại sôi nổi khi anh nhắc đến những chuyến đi tuần tra, canh gác, những kỷ niệm đẹp về tình quân dân. Có lẽ, đối với anh, chính công việc và tình đồng đội, nghĩa đồng bào đã giúp anh vơi đi nỗi buồn khi xa nhà và là động lực thôi thúc để anh phấn đấu, hoàn thành xuất sắc công việc của một chiến sỹ nơi biên thùy./.