Phát thanh cứu nạn

• Sóng Đài toả khắp chốn biển Đông

Theo một Báo cáo của Liên hợp quốc năm 2011, Việt Nam nằm trong vùng có nguy cơ cao bị thiên tai đe dọa (xếp thứ 34 trên 173 nước có nguy cơ cao). Ông Mike Adams, điều phối viên của tổ chức Phát thanh cộng đồng về sức khỏe và phát triển xã hội (http://www.h-c-r.org), cho rằng, “những nhà làm phát thanh ở các nước có nguy cơ xảy ra thiên tai (như Việt Nam) cần phát triển kế hoạch chi tiết về việc sử dụng hiệu quả đài phát thanh để cảnh báo nguy cơ và giúp cứu nạn cũng như giảm bớt thiệt hại…”  

Dùng sóng phát thanh vào cứu hộ, cứu nạn

Trong những cơn bão lớn thường xuyên xảy ra ở nước ta hàng năm, nơi tâm bão thường bị mất điện, điện thoại cũng mất liên lạc hoàn toàn, thông tin về bão cho chính người dân vùng bão chỉ nhờ vào Đài TNVN. Hay với các hàng triệu ngư dân lênh đênh trên biển, chiếc radio trở thành một công cụ, một bạn đồng hành không thể thiếu. Thông tin đến với ngư dân nhanh hay chậm nhiều khi là một trong những yếu tố quyết định, góp phần hạn chế thiệt hại về tính mạng và tài sản của bà con.

Trong những tình huống xảy ra thảm họa, thực tế đã chứng minh đài phát thanh chính là công cụ cứu nạn hiệu quả. Tháng 12/2011, tại Hà Nội xảy ra vụ cháy tòa tháp điện lực 33 tầng. Trong khi khói độc vây phủ tòa nhà cao tầng, thang cứu hỏa chỉ có thể với tới tầng 7, hàng trăm con người hoảng loạn trốn lên những tầng cao để tránh khói độc. Họ hoang mang, bấn loạn, không biết mình sẽ thoát hiểm bằng cách nào.

Chính lúc ấy, nhiều công nhân mắc kẹt đã bật FM radio trên chiếc điện thoại đi động, nghe kênh VOV Giao thông của Đài TNVN để nắm bắt tình thế của bản thân. Nhiều người gọi điện đến VOV Giao thông đề nghị tư vấn cách chống khói độc và phương án tự cứu mình. VOV Giao thông đã khuyến cáo các nạn nhân bình tĩnh, tìm nơi thoáng khí để chờ lực lượng cứu hộ; giữ liên lạc được với các nạn nhân để họ bớt hoảng loạn trong khi chờ được cứu.

Trong trường hợp này, nếu các cơ quan cứu nạn có kế hoạch ứng phó từ trước trong việc sử dụng sóng đài TNVN để hướng dẫn nạn nhân thì phương tiện radio sẽ trở nên hữu dụng hơn. Các chuyên gia tư vấn có thể thông qua đài để chỉ cho các nạn nhân cách phòng chống khói độc, phương pháp sơ cứu người bị nạn, cách tìm những vị trí an toàn để trú ẩn…

Tổ chức một cách bài bản tình huống ứng phó

Một trong những nội dung hội thảo nằm trong khuôn khổ Hội nghị phát thanh châu Á 2012 vừa diễn ra tại Jakarta, Indonesia là “Thông tin cứu nạn trong thảm họa” (Life saving information in disaster). Các thành viên đến từ nhiều nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Myanmar, Pakistan, Ấn Độ, Lào, Campuchia, Thái Lan, Việt Nam… đã cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm thực tế làm phát thanh trong những tình huống khẩn cấp như động đất, sóng thần, bão lũ, hỏa hoạn…

Chủ đề hội thảo về phát thanh với thông tin cảnh báo tình trạng khẩn cấp, phát thanh trong cứu trợ thảm họa được ABU (Hiệp hội phát thanh Châu Á- Thái Bình Dương) đề xuất, bởi lý do: khu vực châu Á có nhiều nước thường xuyên bị thiên tai đe dọa. Thảm họa xảy ra thường gây mất điện, nhiều phương tiện thông tin như truyền hình, Internet, điện thoại di động bị gián đoạn và chỉ còn cơ may phát thanh sẽ là phương tiện thông tin hữu hiệu.

Sau một trận động đất ở Indonesia, người dân sống sót được hỏi đã cho biết: “sau thảm họa, điều đầu tiên mà tôi muốn biết là chuyện gì vừa xảy ra, mức độ ảnh hưởng ra sao? giờ đây phải làm thế nào để được an toàn? Cần phải làm gì để tránh những rủi ro có thể còn tiếp diễn ? Có nơi nào cung cấp thức ăn và nước sạch không?  Làm thế nào để có thể tham gia giúp đỡ những người khác ? Những nơi nào nguồn nước bị ô nhiễm? Tầm quan trọng của việc thanh tẩy làm sạch môi trường, cách dùng viên thuốc chlorine được phát như thế nào?..” Người dân có thể nghe đài để biết được những thông tin ấy. Đài phát thanh ngay lập tức cũng sẽ đưa tin về những người bị mất tích và việc tìm kiếm; phỏng vấn những người có trách nhiệm về việc khắc phục hậu quả trước mắt.

Kể từ khi xảy ra thảm họa sóng thần châu Á (2004- giết chết khoảng 230.000 người tại 12 quốc gia) và trận động đất lớn ở Pakistan (2005, giết chết hơn 70.000 người), các nhà làm phát thanh đã xem xét và nhận thấy sự cần thiết của việc sử dụng đài phát thanh vào công tác cứu trợ trong tình huống xảy ra thảm họa. Đơn vị phát thanh phản ứng nhanh (www.firstresponseradio.org) đã ra đời. Trong vòng 6 năm qua, chương trình được triển khai tại nhiều nước châu Á, đào tạo ra những đội cơ động để ứng phó với thảm họa. Những đội này (gồm các nhà làm phát thanh, các nhân viên cứu trợ) có thể nhanh chóng thiết lập các trạm phát thanh, sử dụng “studio” cơ động gồm các thiết bị xếp trong 1 vali nhỏ nhưng có thể giúp sản xuất chương trình và phát sóng. Chỉ sau khi có mặt tại hiện trường 30 phút là họ đã có thể dựng cột ăng-ten phát sóng, chuẩn bị sẵn sàng phát sóng ở nơi mà cơ sở hạ tầng bị phá hủy hoàn toàn. Chương trình đã tổ chức các cuộc hội thảo, tập huấn ở Philippines (2007), Ấn Độ (2008 và 2011), Indonesia (2009 và 2011); Vương quốc Anh (2010). Các đội được đào tạo đã hoạt động tích cực và hiệu quả trong những vụ thiên tai lớn như: núi lửa ở Merapi, Indonesia (2010), lũ lụt ở Pakistan (2010), lũ ở Pangasinan, Philippines (2009), lũ lụt ở miền Nam Ấn Độ (2009), động đất ở Padang, Sumatra, Indonesia (2009), lũ lụt ở Bihar, Ấn Độ (2008)…

Để việc cứu trợ qua radio đạt hiệu quả, các nhà làm phát thanh cần hợp tác chặt chẽ với các tổ chức phi chính phủ, với lực lượng cứu trợ để có được thông tin cần thiết, để có những lời khuyên hữu ích mang tính chuyên môn cao, chuyển đến cộng đồng dân cư vùng bị thiệt hại.

Phát thanh phản ứng nhanh có vai trò khác hẳn với vai trò thông tin của phương tiện truyền thông hiểu theo nghĩa thông thường. Mục đích của nó không phải là để chuyển tải thông tin về thảm họa với phần còn lại của thế giới mà chính là để đáp ứng nhu cầu thông tin của người dân trong vùng đang bị thảm họa, góp phần giúp khắc phục hậu quả của thảm họa. Đây là một vai trò mới của phát thanh mà gần đây người ta đã nhận thức rõ./.