Phát triển chăn nuôi bền vững

Chăn nuôi đóng vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, tăng trưởng của ngành hiện đạt từ 5 - 6%/năm. Tuy nhiên, do gặp nhiều khó khăn nên thời gian gần đây, nhiều hộ chăn nuôi đã “treo chuồng” khiến lượng thịt cung cấp ra thị trường giảm sút, giá cả tăng cao. Ngành chăn nuôi cần có định hướng như thế nào để phát triển bền vững trong thời gian tới?

TS. Nguyễn Thanh Sơn, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi, Bộ NN&PTNT: Quy hoạch lại vùng chăn nuôi hàng hóa

** Ông nhận định như thế nào về thực trạng ngành chăn nuôi nước ta hiện nay?

Chăn nuôi nước ta không những cơ bản đáp ứng được nhu cầu thịt trong nước mà còn góp phần giải quyết sinh kế cho hàng triệu lao động, tạo nguồn thu đáng kể cho các hộ gia đình ở nông thôn. Việt Nam là nước sản xuất thịt lớn đứng thứ 3 thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ, đạt khoảng 3,7 triệu tấn/năm. Giá trị sản xuất chăn nuôi năm 2010 đạt khoảng 110 nghìn tỷ đồng, năm 2011 ước đạt 117 nghìn tỷ đồng. Tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp của nhiều địa phương đạt 40-50%. Năng suất chăn nuôi từng bước được cải thiện, chăn nuôi trang trại có xu hướng tăng.

Tuy vậy, ngành chăn nuôi nước ta vẫn tồn tại nhiều yếu kém với 3 đặc trưng cơ bản sau: Thứ nhất, đây là ngành sản xuất mang tính tận dụng: tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, lao động nhàn rỗi, vốn, đất đai. Thứ hai là chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán, thiếu quy hoạch. Ba là, hệ thống sản xuất và tiêu thụ sản phẩm mang tính cắt khúc, thiếu liên kết chặt chẽ.

** Thời gian gần đây, giá thịt, đặc biệt là thịt lợn, tăng cao một phần do nguồn cung giảm sút. Xin ông cho biết những nguyên nhân cơ bản khiến bà con “treo chuồng”?

Trong hơn 15 năm qua, chưa bao giờ giá thịt, đặc biệt là thịt lợn, liên tục leo thang như thời gian qua. So với cùng kỳ năm ngoái, thịt lợn hiện tăng tới 70%, và tăng từ 40-50% so với đầu năm.

Tuy nhiên, ngành chăn nuôi đang đối mặt với nhiều thách thức, do dịch bệnh rình rập, có khả năng bùng phát bất cứ lúc nào. Thực tế, dịch bệnh xảy ra cứ dập tắt được một thời gian rồi lại bùng phát do cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Thêm nữa, chăn nuôi nước ta chủ yếu là phân tán, nhỏ lẻ nên việc thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh gặp nhiều khó khăn. Ý thức phòng chống dịch bệnh của người chăn nuôi chưa cao. Khi dịch xảy ra không được phát hiện kịp thời, có địa phương còn giấu dịch, bán chạy gia súc. Việc thực hiện các biện pháp kỹ thuật và hành chính trong phòng chống dịch bệnh, có nơi, có lúc không triệt để và quyết liệt. Ví dụ tỷ lệ tiêm phòng thấp, không đúng kỹ thuật, lúng túng trong biện pháp xử lý tiêu hủy hay không tiêu hủy gia súc, gia cầm bị bệnh, giá cả hỗ trợ không thỏa đáng… Bên cạnh đó, giá thức ăn chăn nuôi ở nước ta cao so với các nước trong khu vực. 

** Được biết, Chính phủ đã ký Quyết định 315 thí điểm thực hiện bảo hiểm nông nghiệp nhằm chia sẻ rủi ro trong trồng trọt và chăn nuôi cho người nông dân. Quyết định này đang được triển khai như thế nào, thưa ông?

Hiện, Bộ NN&PTNT đang phối hợp với các định chế tài chính đưa ra hướng dẫn cụ thể và thực hiện thí điểm ở một số địa phương. Để chính sách ưu việt này thành công, người chăn nuôi cần chủ động, tích cực tham gia bảo hiểm vì lợi ích thiết thân. Bên cạnh đó, các định chế tài chính cũng phải tích cực vào cuộc trên tinh thần hỗ trợ người chăn nuôi. Những vướng mắc trong quá trình thực hiện cần được giải quyết, tháo gỡ kịp thời.

** Cần có giải pháp gì để ngành chăn nuôi phát triển bền vững trong thời gian tới?

Trong ngắn hạn, các địa phương cần đẩy mạnh chăn nuôi, tạo mọi điều kiện thuận lợi để hộ gia đình, trang trại tái đàn, mở rộng chăn nuôi. Tuy nhiên, người chăn nuôi không nên tái đàn một cách ồ ạt, mua con giống trôi nổi không rõ nguồn gốc. Tái đàn phải đi đôi với việc áp dụng triệt để các biện pháp phòng chống dịch bệnh. Bộ NN&PTNT đang soạn thảo trình Thủ tướng chính phủ các biện pháp hỗ trợ người chăn nuôi tái đàn. Cụ thể, hỗ trợ người nuôi mua con giống với mức 500.000 đồng một con nái cho những hộ nuôi từ 5 con nái trở lên và mức hỗ trợ tối đa là 30 con. Hỗ trợ tiền mua vaccine tai xanh, dịch tả, tụ huyết trùng từ nay đến tháng 6/2012.

Về lâu dài, chúng ta cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tăng năng suất vật nuôi. Tái cơ cấu ngành chăn nuôi theo hướng tăng trang trại công nghiệp, hạn chế chăn nuôi nhỏ lẻ. Theo đó, các địa phương cần sớm quy hoạch lại vùng chăn nuôi hàng hóa. Chúng ta cũng cần tổ chức lại hệ thống chăn nuôi theo chuỗi, từ cung cấp con giống đến thức ăn, phòng chống dịch và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Lê Bá Lịch, Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn và Chăn nuôi Việt Nam: Thành lập ban quản lý chăn nuôi cấp xã

Để chăn nuôi phát triển bền vững, cần coi trọng việc phòng dịch. Cả hệ thống chính trị phải vào cuộc để thay đổi nhận thức của toàn bộ dân cư, chứ không chỉ là những người chăn nuôi, để người dân có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm. Có chế tài đủ mạnh để giáo dục, bắt buộc người dân thay đổi hành vi và lối sống tùy tiện như: vận chuyển gia súc bệnh, tiêu dùng gia súc bệnh, vứt gia súc bị bệnh ra môi trường.

Bộ NN&PTNT phải quản lý được chất lượng vaccine phòng bệnh; quản lý được mầm bệnh, mầm virus từng vùng để khuyến cáo người dân tiêm loại vaccine nào là thích hợp nhất. Khuyến cáo cho người dân những địa chỉ mua con giống chất lượng, không cho nhập khẩu giống ồ ạt như hiện nay. Nên thành lập ban quản lý chăn nuôi cấp xã, không chỉ quản lý vấn đề phòng trừ dịch bệnh mà còn đưa ra các quyết định phát triển chăn nuôi tại địa phương.

Bộ NN&PTNT đã phát động chăn nuôi tập trung chục năm nay nhưng thực tế chưa triển khai được nhiều. Đàn lợn nuôi tập trung mới chiếm 5-10% tổng đàn lợn cả nước. Muốn quy hoạch được các vùng chăn nuôi phải có chính sách cụ thể. Ví dụ, Nhà nước đầu tư đường, điện, cống thoát nước ở các trại chăn nuôi tập trung để khuyến khích người dân vào đầu tư phát triển chăn nuôi như ở các khu công nghiệp. Có ưu đãi về vốn vay cho phát triển chăn nuôi.

Ông Nguyễn Đại Thắng, chủ trang trại chăn nuôi ở xã Minh Phú, Sóc Sơn, Hà Nội: Quan tâm tới khâu xử lý môi trường

Trang trại của tôi rộng 1,2ha với 2.000 con gà và 500 đầu lợn. Để chăn nuôi thành công, người chăn nuôi phải hiểu biết nhất định về chuồng trại, xử lý môi trường, vệ sinh phòng dịch, thức ăn chăn nuôi. Hiện nay, một số người nuôi muốn vật nuôi của mình phát triển nhanh thường cho vật nuôi ăn thức ăn tăng trọng dẫn đến con vật yếu rất dễ bị nhiễm bệnh.

Tôi rất quan tâm tới khâu xử lý môi trường. Nếu mình xử lý môi trường tốt thì sẽ ít dịch bệnh, không có hại cho người nuôi lẫn vật nuôi. Trang trại của tôi là trang trại không có chất thải: không chất thải rắn, chất thải lỏng, chất thải khí. Ngoài ra, tôi chú ý tiêm vaccine phòng dịch bệnh cho gia súc, gia cầm. Vì vậy, hai năm qua, trang trại tôi không xảy ra dịch bệnh lở mồm long móng, tai xanh.

Tôi cũng rất quan tâm tới chính sách hỗ trợ bảo hiểm cho vật nuôi bởi việc tham gia loại hình bảo hiểm này đem lại lợi ích thiết thực cho người nuôi. Được biết, thời gian bắt đầu thực hiện thí điểm bảo hiểm trên vật nuôi, cây trồng là từ ngày 1/7/2011, thế nhưng tới nay, tại địa phương tôi vẫn chưa thấy động tĩnh gì.

Ông Đoàn Xuân Trúc, nguyên Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty chăn nuôi Việt Nam: Phát triển các loại giống đã được khẳng định

Chúng ta nên coi trọng mục tiêu an toàn và hiệu quả cho người chăn nuôi chứ không nặng về chỉ tiêu phát triển. Dịch bệnh còn tiềm ẩn và đe dọa lâu dài, nên công tác phòng chống cần quyết liệt hơn. Chúng ta đang quá dễ dãi trong việc nhập khẩu lợn giống. Chúng ta đã nghiên cứu để đưa vào nuôi một số loại giống mới có chất lượng. Theo tôi, nên tập trung phát triển các loại giống đã được khẳng định chứ không cho nhập khẩu ồ ạt các loại giống như hiện nay.

Ông Trần Tấn An, Phó Tổng Giám đốc Công ty Vissan: Nên đưa chăn nuôi vào các lâm trường

Trong chăn nuôi hiện nay cần phải giải quyết 4 vấn đề cơ bản là dịch bệnh, quy hoạch vùng, thức ăn chăn nuôi và giá bán. Hiện nay, chúng ta đang thực hiện bình ổn hàng hóa nhưng mới giải quyết từ ngọn. Để bình ổn từ gốc, cần tạo ra chuỗi cung ứng từ chăn nuôi đến thị trường, thông qua đó, Nhà nước hỗ trợ vốn, lãi suất, đặc biệt là hai khâu con giống và nhà máy giết mổ. Chăn nuôi ở gần khu dân cư thường gây ô nhiễm môi trường. Nên chăng, Nhà nước giao và đưa chăn nuôi tập trung vào các lâm trường, nơi còn đất trống nhiều để chăn nuôi và dùng nước thải chăn nuôi qua xử lý để trồng rừng./.