Phú Yên: Giải tỏa nguy cơ lũ lụt cho vùng hạ du

Năm 2009, thượng nguồn Sông Ba, con sông chảy qua các tỉnh Gia Lai, Phú Yên, Đắk Lắk có thêm hồ thuỷ điện sông Ba Hạ và Ea Krông Năng tích nước, với dung tích hàng triệu mét khối nước, đang làm gia tăng áp lực vào mùa lũ cho vùng hạ du khi mưa lớn xảy ra.

Áp lực lũ lụt gia tăng

Năm 2008, Phú Yên phải hứng chịu 6 trận lũ lụt lớn, kéo dài từ tháng 9/2008 đến đầu năm 2009. Lũ lụt đã làm 13 người chết, 2 người bị thương và 2 người bị thiệt mạng do các tai nạn trong mưa lũ. Thiệt hại về cơ sở hạ tầng trên 60 tỷ đồng, chưa kể những thiệt hại khác do thiên tai không thể tính bằng tiền. 

Dự báo của Trung tâm quốc gia dự báo khí tượng thuỷ văn năm 2009, tình hình thiên tai lũ bão sẽ còn diễn biến phức tạp và khó lường. Năm nay thượng nguồn Sông Ba trên địa bàn tỉnh Phú Yên có thêm hồ thuỷ điện sông Ba Hạ tích nước, cùng với hồ thuỷ điện Sông Hinh và thuỷ điện Ea Krông Năng (Đắk Lắk) sẽ tích nước với dung tích hàng triệu m3 làm gia tăng áp lực vào mùa lũ khi có mưa lớn xảy ra.

Ông Dương Văn Hưởng, Chi cục trưởng Chi cục thuỷ lợi - Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, qua theo dõi những năm gần đây, trung bình 1 năm lượng nước về hồ thuỷ điện Sông Hinh đạt khoảng 1-1,3 triệu m3.

Theo tổng hợp, phân tích của Ban chỉ huy phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Phú Yên, lưu lượng lũ trên sông Ba mùa lũ đạt bình quân khoảng 8.000m3/giây, (riêng năm 1993 mưa lớn xảy ra, vì vậy lưu lượng lũ đạt mức lớn nhất là 20.000m3/s) thì hai hồ chứa Sông Hinh và Sông Ba Hạ cùng với hồ thuỷ điện Ea Krông Năng đã tạo cho thượng nguồn sông Ba treo một “túi nước” khổng lồ với dung tích trên dưới 1 tỷ m3. Nếu các hồ này xả lũ cùng một lúc mà không có sự điều tiết hợp lý sẽ gây ra lũ nhân tạo, làm khuếch đại lũ ở vùng hạ du khi mưa lớn trên diện rộng và kéo dài.

Vấn đề đặt ra là phải có biện pháp vận hành, xả lũ hợp lý để không “trùng pha” giữa các hồ chứa, tránh ngập lụt cho vùng hạ du nhưng vẫn đảm bảo tốt việc cắt lũ, bảo vệ được các công trình hồ chứa. Đây là vấn đề cần có sự nghiên cứu, tính toán một cách chính xác và thận trọng. 

Theo thống kê của Ban chỉ huy phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Phú Yên, Phú Yên hiện có 10.529 hộ bị ảnh hưởng lũ quét, sạt lở đất và khoảng hơn 3.086 hộ bị ảnh hưởng bão và triều cường. Trong đó số hộ bị ảnh hưởng lũ lụt, lũ quét và sạt lở tập trung lớn nhất ở huyện Đông Hoà với hơn 4.500 hộ, tiếp đến là thành phố Tuy Hoà trên 1.116 hộ. Phú Hoà và Sơn Hoà mỗi huyện cũng có ít nhất hơn 700 hộ nằm trong diện bị lũ lụt đe doạ. Những năm gần đây, liên tiếp có những đợt lũ lớn và chuyện ngập lụt đã trở thành nỗi kinh hoàng của nhiều người, nhất là khi nghe tin hồ thuỷ điện xả lũ.

Triển khai các biện pháp vận hành liên hồ

Đợt mưa lớn từ 24-26/11/2008 đã làm cho mực nước các sông lên nhanh, lưu lượng lũ đến có lúc đạt khoảng 2.000m3/giây, buộc hồ thuỷ điện Sông Hinh phải xả lũ với lưu lượng 1.200-1.500m3/giây làm cho nước ở hạ lưu sông Ba vượt mức báo động cấp 3 từ 0,5-0,7m. Cả một vùng rộng lớn gồm thành phố Tuy Hoà, các huyện Đông Hoà, Phú Hoà và phần huyện Sơn Hoà, Sông Hinh, Tây Hoà chìm ngập trong biển nước. Thành phố Tuy Hoà nằm ở cuối nguồn lại thêm áp lực triều cường dâng cao nên nhiều người dân đã không kịp trở tay.

Ông Phan Khánh, thường trực Ban chỉ huy phòng chống lụt bão thành phố Tuy Hoà bức xúc: “Những năm qua, tình trạng xả lũ kết hợp triều cường đã liên tiếp gây ra cho địa phương những thiệt hại hết sức nặng nề và nó thực sự trở thành nỗi lo canh cánh của người dân ở dọc hai bên bờ sông Ba khi mưa lớn kéo dài. Mùa mưa năm ngoái, có thời điểm nước xuống bất ngờ, hàng chục chiếc thuyền công suất lớn của ngư dân phường 6 đang neo trú bão trong sông Chùa bất ngờ bị bừa neo, trôi ra cửa sông và bị sóng đánh chìm, vỡ vụn, trong khi đó các phương án ứng phó gần như không hiệu quả. Ông Phan Khánh cho rằng cần phải có tính toán hợp lý lượng nước về hồ, dự báo lượng mưa để có sự chủ động xả lũ, tránh hiện tượng lũ chồng lên lũ khi mưa lớn xảy ra.

Ông Chế Bá Hùng, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và môi trường Phú Yên cho rằng: Các đơn vị quản lý các hồ chứa này phải quy hoạch hành lang an toàn ven bờ, ngoài quy trình vận hành hồ chứa của mình còn phải vận hành theo cơ chế liên hồ, trên cơ sở có sự phối hợp kịp thời dưới sự chỉ đạo thống nhất chung của UBND tỉnh thì may ra mới giảm thiểu được nguy cơ lũ lụt. Công tác dự báo lượng nước về hồ cũng phải được tính toán một cách khoa học và phải xem công việc phòng tránh lũ ở vùng hạ du là yếu tố hàng đầu thì những lợi ích giữa phát điện với dân sinh vùng hạ du mới thật sự hài hoà. 

Để chủ động phòng tránh lũ bão, trong năm 2009, Ban chỉ huy phòng chống lụt bão tỉnh Phú Yên đã xây dựng “kịch bản” di dời dân tại các vùng nguy hiểm theo từng cấp độ của thiên tai. Hiện nay, các địa phương cũng đã chuẩn bị gần 100 địa điểm, vị trí cho việc sơ tán di dời dân tại các vùng nguy hiểm khi lũ lụt xảy ra.

Trong chuyến công tác tại Phú Yên trước đây, ông Lê Công Thành, Phó vụ trưởng Vụ khí tượng thuỷ văn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cho biết, ở các lưu vực sông chảy qua nhiều tỉnh thì Trung tâm khí tượng thuỷ văn quốc gia cũng ban hành qui chế phối hợp thông tin giữa các trung tâm vùng về tình hình lũ trên thượng nguồn, để đảm bảo việc dự báo lưu lượng nước về hồ,  lưu lượng lũ trên các sông chính xác hơn.

Ông Nguyễn Bá Lộc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Phú Yên cũng khẳng định. Năm nay việc vận hành các hồ chứa được Chính phủ đặc biệt quan tâm. Mới đây Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các Bộ có liên quan xây dựng quy chế vận hành liên hồ, đảm bảo thực hiện các mục tiêu là cấp nước trong mùa khô, phát điện (đối với các hồ thuỷ điện) và cắt lũ cho vùng hạ du.

Về phía tỉnh Phú Yên, UBND tỉnh Phú Yên sẽ chủ trì có cuộc họp bàn với các sở ngành liên quan gồm Sở Công thương, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các đơn vị quản lý các hồ chứa nước này để góp ý vào dự thảo quy chế vận hành liên hồ do Bộ tài nguyên và môi trường soạn thảo. Ngoài ra UBND tỉnh và Ban chỉ huy phòng chống lụt bão tỉnh cũng có qui chế chặt chẽ trong việc điều tiết xả lũ ở các hồ chứa trong mùa mưa, đảm bảo lợi ích hài hoà giữa ngành điện và dân sinh vùng hạ du./.