“Quả núi bùn” lại nóng lên!

• Trả phí thương quyền sử dụng logo vịnh Hạ Long?
• Nơi Rồng thiêng hoá đá
• Hình ảnh Vịnh Hạ Long hơn 100 năm trước
• Lễ công bố Vịnh Hạ Long- Kỳ quan thiên nhiên thế giới mới
• Câu chuyện 40 triệu m3 bùn

Đến nay, đã có trên 50 tờ báo lên tiếng cảnh báo làm “nóng” câu chuyện “quả núi bùn” 40 triệu m3 dự định sẽ đổ ập xuống vùng biển du lịch Cát Bà, nơi đang trình UNESCO để được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới. Mới đây, Cục Hàng hải Việt Nam tiếp tục làm cho câu chuyện này “nóng” thêm lên khi họ chính thức có ý kiến bằng Thông cáo báo chí số 1227/ CHHVN-KHCNMT, ngày 15/5, gửi các cơ quan thông tấn, báo chí.

Bất ngờ trong Thông cáo của Cục Hàng hải

Trước một sự việc gây quan ngại sâu sắc, liên quan đến môi trường biển, di sản thiên nhiên, cũng như sự phát triển bền vững của đất nước, đòi hỏi phải có một thái độ tiếp cận nghiêm túc, Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải Việt Nam lại có những nội dung gây mâu thuẫn đến bất ngờ. Văn bản này, dù cấp Cục ban hành, không những trái ngược với các văn bản của UBND thành phố Hải Phòng, Bộ GTVT, mà thậm chí, ngược cả với văn bản truyền đạt ý kiến của Thủ tướng Chính phủ.

Liệu hàng triệu m3 bùn có làm ảnh hưởng đến môi trường sinh thái của Vịnh Hạ Long hay không?.

Xin dẫn ra đây mấy nội dung. Thứ nhất, Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải viết: “Phương án đổ đất vào KCN Nam Đình Vũ là phương án 2”. Thế nhưng, văn bản số 8360/ BGTVT-KHĐT ngày 9/12/2011 của Bộ GTVT đã khẳng định: “Về chủ trương, Bộ GTVT thống nhất với đề xuất của UBND TP. Hải Phòng tại CV số 7567/UBND-CT ngày 2/12/2011 về vị trí đổ đất nạo vét dự án cảng quốc tế Hải Phòng (Lạch Huyện); xác định vị trí đổ đất nạo vét tại KCN Nam Đình Vũ là vị trí ưu tiên số 1”. Tiếp đó, ngày 16/12/2011, tại văn bản số 8556/BGTVT-KHĐT, Bộ GTVT báo cáo Thủ tướng Chính phủ, tiếp tục khẳng định: “Xác định vị trí đổ đất nạo vét tại KCN Nam Đình Vũ là vị trí ưu tiên số 1”…

Ngày 17/2/2012,  tại văn bản số 215/ TTg – KTN, Thủ tướng Chính phủ có ý kiến: “Xét đề nghị của UBND thành phố Hải Phòng (tại CV số 7567/UBND-GT ngày 2/12/2011) và ý kiến của các Bộ: KH&ĐT (tại CV số 8883/BKHĐT - KCHTĐT ngày 22/12/2011), TN&MT (CV số 126/ BTNMT - KH ngày 17/1/2012), Tài chính (CV 229/ BTC - ĐT ngày 9/1/2012) và GTVT (các CV số 8556/BGTVT-KHĐT ngày 16/12/2011; số 525/ BGTVT-CQLXD ngày 31/1/2012) về đề nghị lựa chọn vị trí đổ đất tại KCN Nam Đình Vũ, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ GTVT thực hiện một số nội dung cụ thể sau: chủ trì, phối hợp với UBND thành phố Hải Phòng và các cơ quan, đơn vị liên quan xác định rõ khối lượng bùn, đất, cát nạo vét của dự án cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng đổ vào KCN Nam Đình Vũ...”.

Tất cả, như vừa dẫn, khẳng định một sự thật: Phương án đổ bùn, đất vào KCN Nam Đình Vũ luôn là ưu tiên số 1 và Thủ tướng Chính phủ giao Bộ GTVT, UBND thành phố Hải Phòng và các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai cụ thể.

Có một bất ngờ đáng suy nghĩ, ngày 3/4/2012, Bộ GTVT lại có văn bản số 2272/ BGTVT - MT hỏa tốc gửi UBND thành phố Hải Phòng yêu cầu: “Về địa điểm đổ đất nạo vét, ngoài vị trí KCN Nam Đình Vũ có thêm phương án đổ thải ra biển để Bộ TN&MT có đủ điều kiện thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường”.  Dù như thế, cũng không thể hiểu là, “phương án có thêm” trở thành phương án ưu tiên số 1. Vậy phải hiểu Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải có giá trị pháp lý như thế nào về thông tin  “tiền hậu bất nhất” này?

Thứ hai, Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải khẳng định: “Vật liệu nạo vét chủ yếu là bùn, cát chỉ chiếm 8% nên vật liệu này không phù hợp cho việc tôn tạo”. Rồi lại khẳng định: “Trong quá trình xây dựng, Bộ GTVT và JICA luôn thống nhất việc lấy tiêu chí bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để lựa chọn phương án đổ đất nạo vét”. Vậy xin hỏi, bùn chiếm 92%, cát chỉ có 8%, nhưng với số lượng 40 triệu m3 bùn, liệu Cục Hàng hải có dám khẳng định biển Cát Bà không bị ô nhiễm nghiêm trọng?  Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải lại nêu: do khoảng cách từ vị trí nạo vét đến KCN Nam Đình Vũ khoảng 14 - 19 km, biện pháp thi công hiện đại nhất hiện nay cũng không thể trực tiếp đưa bùn, đất nạo vét vào thẳng KCN mà bắt buộc phải nạo vét luồng công vụ, đào hố trung chuyển vị trí gần đó để tập kết bùn đất rồi mới phun lên KCN. Quá trình này sẽ kéo dài tiến độ thi công, tổng kinh phí đầu tư tăng lên khoảng 300 triệu USD (khoảng 6.000 tỷ đồng). Nhưng Cục Hàng hải căn cứ vào đâu để đưa ra con số đó, hay lại căn cứ vào báo cáo của JICA?

Nếu thực địa, sẽ thấy từ cảng Lạch Huyện đến KCN Nam Đình Vũ chỉ cách nhau 11 km, về tận Tràng Cát cũng chỉ 15km. Và như ý kiến của các chuyên gia, với điều kiện luồng Nam Triệu hiện nay, hoàn toàn có thể thực hiện bằng phương pháp hút - xả - đẩy cao áp. Căn cứ theo định mức 1776/BXD - VP ngày 16/8/2007 của Bộ Xây dựng, áp dụng cho đơn giá ở Hải Phòng, chi phí đổ bùn vào biển nam Cát Hải chỉ khoảng gần 5.500 tỷ đồng, đổ vào KCN Nam Đình Vũ khoảng 6.700 tỷ đồng, Nam Tràng Cát hơn 7.600 tỷ đồng. Cục Hàng hải căn cứ vào đâu để đưa ra con số chênh lệch chi phí đổ bùn giữa các vị trí lên tới 6.000 tỷ đồng? Trong khi đó, phương án đổ bùn lên KCN Nam Đình Vũ do đang được đầu tư xây dựng đê bao (đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, đã giải ngân gần 26 tỷ đồng), lại thực hiện bằng phương pháp hút - xả đẩy nên không phải đào hố trung chuyển, nạo vét luồng công vụ như Thông cáo của Cục Hàng hải nêu ra. Lại nữa, Thông cáo còn tỏ ra “lo hộ” Hải Phòng khi viết: “Nếu sau này khi thực hiện san lấp mặt bằng KCN cũng phải đổ đi hoặc xử lý gia cố cũng rất tốn kém”; mà “quên” rằng, sau khi so sánh các phương án, tại Công văn số 7189/ UBND-GT ngày 18/11/2011; Công văn số 7567/UBND-CT ngày 2/12/2011 của UBND TP. Hải Phòng báo cáo Thủ tướng đã khẳng định: “Nếu đổ vào sau đê chắn sóng của 2 bến khởi động và KCN Nam Đình Vũ, phương án này tận dụng được khoảng 36 triệu m3 đất nạo vét san lấp tạo mặt bằng với diện tích từ 700 đến 1.000 ha”. Còn các chuyên gia kỹ thuật thì khẳng định: Nếu phơi đầm nén từ 5-7 năm thì giá thành giảm so với cát từ 40 - 50%. Và, quan trọng hơn, là Ban quản lý KCN Hải Phòng đã đồng ý đổ bùn vào KCN Nam Đình Vũ. Sự thật  là như vậy mà Cục Hàng hải cứ chăm chăm “lo hộ” Hải Phòng thì quả là lạ lùng thay?

Như vậy, về vụ việc này, dư luận có quyền hoài nghi thông tin từ Cục Hàng hải khi mà ngay trong nội dung Thông cáo báo chí, cục này đã thông tin không chính xác.

Đổ bùn ra biển là trái Luật Môi trường

Về nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà nếu thực hiện phương án hút 40 triệu m3 bùn ở cảng Lạch Huyện để xả xuống biển, đã được nhiều nhà khoa học, quản lý phân tích, tới nay, đã có hơn 50 tờ báo phản ánh vấn đề này, chưa thấy một ý kiến nào dám khẳng định trên công luận là đổ 40 triệu m3 bùn ra biển không gây ô nhiễm môi trường biển.

Nay, câu chuyện lại “nóng” thêm lên khi  trong Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải, phương án đổ bùn ra biển đầy lo ngại lại trở thành “Phương án số 1”. Và như thế, có nghĩa là hiện nay, Bộ GTVT, cụ thể là Cục Hàng hải Việt Nam, đang tập hợp tài liệu, hồ sơ do JICA trình để chuyển Bộ TN&MT xem xét, thẩm định trước khi trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Trong khi đó, điều rất đáng được quan tâm, lại không thấy đề cập trong Thông cáo báo chí của Cục Hàng hải, là Điều 57, khoản 4 Luật Bảo vệ môi trường đã quy định: “Nghiêm cấm mọi hình thức đổ chất thải trong vùng biển nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Hướng dẫn thi hành luật này, Nghị định số 21/2008/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 80/2006/NĐ-CP về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường cũng quy định rõ: “Cấm đổ các loại chất thải xuống vùng biển thuộc khu bảo tồn thiên nhiên, di sản tự nhiên, vùng có hệ sinh thái tự nhiên mới, khu vực sinh sản thường xuyên hoặc theo mùa của các loài thuỷ, hải sản” (Khoản 2, Điều 21a); và “Việc đổ chất thải rắn từ đất liền đã được xử lý theo quy định của pháp luật, chất thải từ hoạt động nạo vét luồng, lạch xuống biển phải được sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về bảo vệ môi trường cấp tỉnh” (Khoản 4, Điều 21a).

Theo phương án đổ bùn ra biển, 40 triệu m3 bùn nạo vét từ cảng Lạch Huyện sẽ xả xuống phía Nam Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà. Chiểu theo các điều khoản vừa dẫn, có thể khẳng định là trái luật. Như vậy, sẽ lý giải thế nào đây, nếu phương án này được thông qua?./.