Sáng lên rừng đá

• “Mắt rồng” trên cao nguyên đá

• Phát điện tổ máy số 1 – nhà máy Thủy điện Nho Quế 3

Sau 4 năm thi công, thủy điện Nho Quế 3 (xã Khau Vai, huyện Mèo Vạc, Hà Giang) đã bắt đầu phát điện tổ máy số 1, dự kiến cuối tháng 4 này sẽ phát tiếp tổ máy số 2, đạt công suất tối đa 110 MW, cung cấp khoảng 500 triệu kw điện mỗi năm cho đất nước.

Nhà điều hành thủy điện Nho Quế 3

Tháng 4, vùng cao Hà Giang mới bắt đầu vào mùa mưa. Con đường từ Bắc Mê về Mèo Vạc ngang qua Bảo Lạc (Cao Bằng) đi giữa một bên là vách đá cheo leo, một bên là sông Gâm đang cuồn cuộn chảy qua từng con thác dốc.

Sông Gâm đầu mùa ngầu đục, nước xô vào từng gộp đá nghe như tiếng mãnh thú chốn rừng hoang. Tách khỏi quốc lộ 4C, ô tô rẽ theo đường mới mở đi tắt từ Liêm Tòng đến Khau Vai. Gần 30 km đường đất đá lởm chởm, xe ì ạch bò qua những khúc quanh co lưng chừng núi đá.

Chúng tôi đến đại bản doanh của công trường Thủy điện Nho Quế 3 lúc mặt trời đã đứng bóng. Sau 4 năm khẩn trương thi công, trong điều kiện hết sức khắc nghiệt của thiên nhiên, địa hình, các đơn vị thi công đã đào đắp 4,2 triệu m3 đất đá, đúc 265.000 m3 bê tông các loại, lắp dựng 2.900 tấn thiết bị cơ điện, cơ khí thủy công.

Trên dòng Nho Quế, một nhà máy thủy điện gồm 2,8 km kênh dẫn dòng đưa nước từ hồ về và 2 km hầm dẫn ngầm trong lòng núi đá, theo đường ống áp lực đổ xuống nhà máy ngay dưới lòng sông với 2 tổ máy phát điện tổng công suất 110 MW, một trạm GIP hiện đại vào bậc nhất Việt Nam.

Nghĩ về những ngày thi công nhà máy thủy điện Nho Quế 3, khó ai quên sự cố gặp nước trong hang Kastơ ngay dưới chân hố móng nhà máy. Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó giám đốc Công ty Trường Sơn, một trong những đơn vị chủ công xử lý sự cố này kể: Vì độ chênh của mực nước hồ nên cột nước rất cao, áp lực nước rất mạnh với khoảng 2000m3/h. Chúng tôi phải huy động 3 máy bơm công suất 1.000m3/h mà vẫn không hút cạn được. Chủ đầu tư, các nhà thầu cùng ngồi lại với nhau cả tuần mới tìm ra cách xử lý.

Đầu tiên là làm 2 cái van, đường kính 30 cm tạo thành 1 cái hầm. Trong quá trình đổ bê tông, nước vẫn chảy qua 2 cái van ấy. Đến khi bê tông cứng rồi thì mới khóa 2 cái van lại, tạo thành một vùng nước tĩnh, sau đó mới bơm bê tông vào được”. Nhưng ông Sơn cũng cho rằng: đây chỉ là một trong những khó khăn gặp phải thôi, chứ chưa hẳn là khó khăn nhất. 

Hàng triệu năm trước, thiên nhiên đã kiến tạo nên một dòng Nho Quế thăm thẳm xanh về với cao nguyên đá. Để bây giờ những chàng trai của Bitexco, của Sông Đà, Trường Sơn …vượt núi băng rừng, đem sức trẻ chinh phục dòng sông nơi lưng chừng trời này.

Có đến đây mới hiểu hết nỗi vất vả của những người làm thủy điện ở Hà Giang. Kỹ sư Nguyễn Phú Xuyên - Phó tổng giám đốc Bitexco Nho Quế, chủ đầu tư Nhà máy thủy điện Nho Quế 3 trị giá 2.300 tỉ đồng này không thể quên nỗi vất vả của mấy năm trước khi anh cùng đồng nghiệp ngày ngày phải trèo qua mấy cây số núi đá từ trung tâm xã Khau Vai vào tận đây khảo sát, chọn địa điểm xây dựng.

Rồi những ngày nổ mìn phá đá, mở hơn 7 cây số đường bám trên vách núi đưa máy móc vào công trường, phải tranh thủ từng ngày nắng để thi công bởi ai cũng biết mùa mưa, nước sông Nho Quế dâng cuồn cuộn, dữ tợn như những con mãnh thú khổng lồ, ào ạt chảy qua bao ghềnh thác, sẵn sàng cuốn phăng mọi trở lực trên đường đi của mình.

Cuối cùng thì sau 4 năm thi công, đầu tháng 4 vừa rồi, tổ máy 1 của Nhà máy thủy điện Nho Quế 3 đã phát điện lên lưới. Vì đang là mùa nắng, nước về hồ chưa nhiều nên nhà máy chỉ phát điện vào ban đêm. Kỹ sư Nguyễn Văn Ái, trưởng ca vận hành nhà máy cho biết: qua mấy tuần vận hành, tất cả các thông số đều an toàn. Mỗi ngày phát 10 tiếng, được khoảng 350 MW. Hiện tổ máy số 2 đang được lắp ráp. Dự kiến đến 28-29/4 sẽ hoàn thành và đưa vào phát điện. Nếu có mưa, nước về nhiều, sẽ phát cùng lúc 2 tổ máy, mỗi giờ đưa110 MW điện lên lưới quốc gia

Những ngày này, các chuyên gia Trung Quốc đang sát cánh cùng kỹ sư và công nhân Việt Nam khẩn trương hoàn thiện việc lắp ráp tổ máy số 2, kiểm tra lần cuối từng chi tiết nhỏ nhất đảm bảo cho cuối tháng 4 này phát  điện thành công.

Các chuyên gia Trung Quốc đang lắp ráp tổ máy số 2 Nhà máy thủy điện Nho Quế 3.

Cùng thời gian này, Công ty Trường Sơn đảm nhận thi công đường vào Nhà máy thủy điện Nho Quế 2 đang tập trung nhân lực và phương tiện mở thêm 2km đường về phía thượng nguồn sông Nho Quế. Giữa cái nắng gay gắt, các công nhân vẫn miệt mài nổ mìn phá đá, những chiếc xe cẩu, xe xúc hoạt động không ngừng nghỉ chuyển đất đá ra ngoài. Tất cả tập trung cho ngày chặn dòng Nhà máy thủy điện Nho Quế 2.

Kỹ sư Nguyễn Phú Xuyên- Phó Tổng Giám đốc Bitexco - Chủ đầu tư Thủy điện Nho Quế 2 cho biết: Thủy điện Nho Quế 2 là bậc thang số 2 trên dòng Nho Quế, công suất khoảng 48 MW, gồm 2 tổ máy, vốn đầu tư khoảng 1.300- 1.400 tỉ đồng. Hiện nay một số hạng mục đang triển khai như mở đường vào nhà máy, làm cầu qua sông, đào hố móng nhà máy, kéo đường điện…Chúng tôi cũng tranh thủ thời gian, điều kiện thời tiết cho phép để đẩy nhanh tiến độ thi công. 

Dòng Nho Quế bao đời nay lặng lẽ như dải lụa vắt ngang lưng trời, giờ đã bị chinh phục, bắt chảy ngược dòng lên núi, biến thành nguồn năng lượng diệu kỳ mang theo bao khát vọng về một cuộc sống no đủ cho con người. Một dòng sông trữ tình và thác dốc, ngang tàng và dữ dội ngày nào đang tạo ra nguồn điện trên nửa tỉ KW điện mỗi năm để thắp sáng khắp các bản làng của đồng bào Mông, Dao, Giáy, Nùng trên cao nguyên đá.

Những cánh rừng đá tai mèo với bao phận đời lầm lũi, mai này rồi sẽ sáng lên cùng tiếng râm ran đánh vần học chữ của lũ trẻ trong những ngôi trường mới. Những ngôi nhà sẽ khang trang hơn, nương ngô sẽ xanh tốt hơn nhờ bà con được tiếp cận với khoa học kỹ thuật.

Con đường từ Lũng Pù vào Khau Vai, đến lòng hồ thủy điện rồi sẽ trở thành con đường du lịch. Đồng bào Mông, Dao các xã ven hồ đã bắt đầu biết trồng cỏ nuôi bò, biết tận dụng nước hồ thủy điện nuôi cá trắm, cá chép để bữa ăn gia đình không chỉ có mèn mén với canh rau cải nương.

Hệ thống thủy điện bậc thang gồm 3 nhà máy trên sông Nho Quế khi hoàn thiện sẽ góp phần mang lại nguồn thu đáng kể cho địa phương, tạo nên một gương mặt mới cho vùng quê khô khát này. Hà Giang không chỉ có những rừng đá tai mèo xám ngoét, mà còn những con đường đưa du khách tham quan tìm hiểu giá trị đặc sắc của Công viên địa chất toàn cầu.

Có điện quốc gia, khách sạn, nhà hàng sẽ mọc lên nhiều hơn, con đường từ thành phố Hà Giang qua Quản Bạ, Yên Minh về Mèo Vạc sẽ tấp nập hơn để du khách có dịp về Mèo Vạc chiêm ngưỡng những con đường rực rỡ hoa đào, hoa ban trong mùa Lễ hội chợ tình Khau Vai, được tham quan, trải nghiệm cùng những lễ hội văn hóa dân gian đặc sắc của đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Lô Lô…Cao nguyên đá, mai này rồi sẽ sáng lên!./.