Sơn Tùng - 50 năm “bám đời” bằng ngòi bút
Tác giả đã nhiều lần phải cận kề giữa sự sống và cái chết, dùng ngòi bút như phương thuốc đặc trị, chiến thắng bệnh tật, để được sống và… viết.
Cái tên Sơn Tùng có lẽ chẳng còn lạ với những ai yêu thích văn chương từ thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ với những tác phẩm để đời như Búp Sen xanh, Bông Sen vàng, Anh thương binh tạc tượng Bác Hồ... Tựu chung trong tâm thức người đọc là hình ảnh đầy yêu thương, tôn kính mà gần gũi của Bác Hồ qua những dòng thơ - văn mộc mạc, sáng trong của tác giả - nhà văn Sơn Tùng.
Đến hôm nay, bước sang độ tuổi 84, với hơn 50 năm “nỗ lực bám vào đời bằng ngòi bút”, ngoài tình yêu và sự cảm phục của bạn đọc, nhà văn đã được ghi công bằng danh hiệu Anh hùng Lao động.
Hiện tượng của làng văn Việt Nam
Sau nhà văn Chu Cẩm Phong, Bùi Sơn Tùng là nhà văn thứ 2 trong lịch sử hình thành và phát triển Hội Nhà văn Việt Nam trở thành anh hùng. Trong buổi lễ long trọng ấy, nghị lực sống và viết của Sơn Tùng được những người yêu văn chương mọi lứa tuổi nhắc đến và nể phục: “Nhà văn Sơn Tùng có một tuổi trẻ hoạt động cách mạng sôi nổi. Với những thương tật do chiến tranh để lại, bàn tay chỉ còn có 3 ngón, nhưng ông đã viết tới 30 tập sách, điều đó thật đáng khâm phục”; “Sơn Tùng là người đã vượt lên trên tất cả những khó khăn để trở thành một nhà văn đến được với mọi người”…
Nhà văn Bùi Sơn Tùng sinh năm 1928 trong một gia đình có truyền thống "trọng chữ" ở huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. 16 tuổi, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, chàng trai trẻ giã từ bạn bè, gia đình, lên đường nhập ngũ. Giải phóng Thủ đô, anh vào học tại trường Đại học Nhân dân Việt Nam và sau đó trở thành cán bộ tuyên truyền của Đảng. Năm 1961, anh đầu quân cho Báo Nông nghiệp. Cuối năm 1962, anh trở thành phóng viên của báo Tiền Phong, rồi phụ trách tờ Thanh niên Giải phóng từ năm 1967.
 |
|
Nhà văn, nhà báo Sơn Tùng tại lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng Lao động |
Chiến trường miền Nam thời kháng chiến chống Mỹ khốc liệt đã làm bị thương và cướp đi sinh mạng biết bao người dân Việt Nam vô tội, trong đó có các nhà văn, họa sỹ, phóng viên của tờ Thanh niên Giải Phóng. Nhà văn - nhà báo Sơn Tùng là một trong những tay bút may mắn còn sống nhưng mang trên mình đầy thương tật. Năm 1971, anh trở về quê nhà với 14 vết thương trên cơ thể và 3 mảnh đạn găm trong sọ não. Từ ấy đến nay, nửa người bên phải gần như tê liệt, thần kinh thương tổn và mắt mờ đục, nhưng với nghị lực phi thường cùng tình yêu với Bác Hồ, đất nước, quê hương, Sơn Tùng đã khổ luyện phục hồi trí nhớ và sức khỏe, để được ngẫm, được viết.
Anh Bùi Sơn Định - con trai nhà văn, nhà báo Sơn Tùng kể: “2h sáng cụ đã dậy, pha một ấm chè cùng với vài chiếc bánh quy. Ngồi thiền cho tới 4h sáng cụ mới bắt đầu làm việc cho tới khoảng 8-9h sáng. Nếu không có khách, cụ lại tiếp tục đọc cho đến giờ nghỉ trưa, rồi lại đọc. 20h cụ đi ngủ cho đến 2h, ngày nào cũng vậy. Cụ không có một ham mê nào khác”.
Bất chấp bệnh tật, vết thương đau nhói hành hạ mỗi khi trái gió trở trời, từ năm 1974 - 1990, nhà văn, nhà báo Sơn Tùng đã cho ra đời hàng trăm bài báo phản ánh đời sống chân thực, lam lũ của người dân Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và 14 tập sách chỉ với 3 ngón tay co quắp. Qua các tác phẩm như Nhớ nguồn, Kỷ niệm tháng năm, Con người con đường, Người vẽ cờ tổ quốc, Búp sen xanh, Bông sen vàng… ngòi bút của ông đã góp phần lưu dấu lịch sử đấu tranh huy hoàng của dân tộc và làm sống lại chân dung các bậc anh hùng, liệt sĩ. Trong đó, Bác Hồ là đề tài được nhà văn theo đuổi và thể hiện nhiều nhất, thành công nhất, đỉnh cao là tiểu thuyết Búp sen xanh, như khẳng định của nhà thơ Định Hải và nghệ sỹ ưu tú Kim Chi: “Có thể nói, đó là những trang viết rất đời và rất tự nhiên về hình ảnh Bác Hồ thời thơ ấu rất gần gũi, thân thuộc, không có gì khác biệt”; “Mấy chục đầu sách về Bác Hồ đều để lại những dấu ấn đậm nét, đặc biệt Búp sen xanh là tác phẩm được tái bản nhiều lần”.
Cho đến nay, “Búp sen xanh” được tái bản tới 30 lần và dịch ra nhiều thứ tiếng với lượng ấn hành lên đến gần triệu bản. Đã có hàng nghìn bài thơ, hàng trăm ca khúc viết về Người, nhưng văn học Việt Nam duy chỉ “Búp sen xanh” là có thể giúp bạn đọc, người nghe ở mọi lứa tuổi đến gần hơn, thấy được một cách tròn đầy sự vĩ đại cùng những nét đời thường giản dị của Người.
“Búp sen xanh” cũng được đạo diễn Long Vân chuyển thể thành phim “Hẹn gặp lại Sài Gòn”. Bộ phim phát sóng lần đầu tiên đúng dịp kỷ niệm 100 ngày sinh Hồ Chủ tịch - cách đây 20 năm. Nội dung phim chân thực, ấn tượng, cảnh phim giàu cảm xúc đã hấp dẫn người xem, làm xao động lòng người Việt Nam và thế giới. Bộ phim đưa tên tuổi Bùi Sơn Tùng trở thành hiện tượng của làng văn Việt.
Sống để viết
Nhưng nhà văn Sơn Tùng, với phương châm sống để viết chưa bao giờ nghĩ đến lợi danh. Mỗi tác phẩm văn-thơ, những bài báo, kịch bản được bạn đọc, người xem tán thưởng là những nguồn động viên vô giá, giúp Sơn Tùng quên đi nỗi đau, để viết. Đó là khẳng định của bà Hồng Mai - người hộ lý chăm sóc sức khỏe cho ông từ thời chiến, vì cảm mến tấm lòng Sơn Tùng mà trở thành bạn đời, cũng là cô giáo giúp ông dần hồi phục khả năng cầm bút và nắn nót từng con chữ chỉ với 3 ngón tay.
Cảm phục ngòi bút, chất văn của chồng, bà đã không ngại khó, trở thành điểm tựa của ông trong rất nhiều cuộc hành trình đi tìm tư liệu sống ở mọi miền đất nước, để rồi sau đó cho ra đời những tác phẩm đề cao lòng nhân ái và khát vọng sống, cùng những góc khuất của con người. Nhân vật của Sơn Tùng đa dạng, là trẻ thơ, phụ nữ, người lính, kẻ thù, là thiên nhiên và những danh nhân… là mẹ Đặng Quỳnh Anh - người chăm nuôi các nhà cách mạng Việt Nam ở Thái Lan đến Nguyễn Hữu Tiến - người vẽ cờ Tổ quốc; từ anh hoạ sĩ mù Lê Duy Ứng vẽ Bác Hồ bằng máu trên đôi mắt bị thương đến hình tượng đồng chí Trần Phú - Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng, là chân dung Đại tướng Võ Nguyên Giáp…
Nói như bà Hằng Thanh - nhà văn, biên soạn sách, Nhà xuất bản Thanh niên “vì gần gũi và đời thường nên văn của Sơn Tùng không cần đến tuyên truyền quảng cáo mà vẫn đông bạn đọc. Sức viết của Sơn Tùng trong những điều kiện gian khó nhất của bom đạn và nghèo khó, bệnh tật khiến bất cứ ai chứng kiến khó có thể kìm lòng”.
Khâm phục nghị lực của nhà văn, bà Nguyễn Hằng Thanh đã đề xuất ý tưởng tập hợp những bài báo, lá thư, những bài thơ viết về ông để xuất bản thành sách. Ý tưởng đó nhận được sự động viên, giúp đỡ của nhiều bạn đọc và đồng nghiệp. Cuốn sách “Hiện tượng Sơn Tùng trong văn học Việt Nam hiện đại” vừa xuất bản hồi cuối tháng 4 đã nhanh chóng được bày bán ở những vị trí trang trọng tại nhiều nhà sách uy tín như Fahasa, Tiền Phong, Sự thật, cho đến những của hàng sách nhỏ lẻ.
Cuốn sách giúp bạn đọc - những người yêu văn - như bạn trẻ Nguyễn Kiều Vân hiểu nhiều hơn về đời văn, nghiệp viết và sự uyên thâm của nhà văn-nhà báo Sơn Tùng: “Cuốn sách đã thể hiện rất đầy đủ về cuộc đời của nhà văn Sơn Tùng dưới góc nhìn của rất nhiều người - trong đó có cả những bạn bè của ông. Có những người có thể chưa từng gặp ông nhưng họ vẫn viết về ông như một nhà văn hiếm thấy - một con người có nhân cách. Với Búp sen xanh, ông trở thành tác giả viết về Bác Hồ nổi danh của Việt Nam”.
|
Nghe nội dung bài viết |
Căn phòng rộng chừng 8m2 ở nhà A1, Khu tập thể Văn Chương, Hà Nội được phủ kín khoảng nhìn bằng sách. Những cuốn sách in bằng nhiều thứ tiếng đã ngả màu theo thời gian nhưng luôn được bảo vệ cẩn thận và xếp ngăn nắp. Kho tàng tri thức đông tây-kim-cổ ấy quả là sang trọng, trái ngược hình ảnh mộc mạc đến tuềnh toàng của những đồ vật hiện hữu trong căn nhà. Giữa hai tủ sách là một chiếc phản gỗ - nơi nhà văn, nhà báo Sơn Tùng thường nằm nghỉ, ngồi viết và ngẫm sự đời. Con trai của ông là Bùi Sơn Định ngồi đó, nói những điều đáng kính về cuộc đời và nghiệp viết của cha mình. Còn bà Hồng Mai - vợ nhà văn, với lòng bao dung, nồng hậu - đầy chất lính, luôn ở đó - cạnh ông, niềm nở đón tiếp bạn viết và những người ngưỡng mộ các tác phẩm đầy sức sống của chồng.
Hơn 50 năm nỗ lực trải lòng qua những trang viết, đưa mọi người đến gần hơn với Bác Hồ kinh yêu, giờ tuổi cao, sức yếu, nhà văn-nhà báo Sơn Tùng trở bệnh. Bà Hồng Mai - người hộ lý năm xưa vẫn song hành, giúp ông từng miếng ăn, giấc ngủ. Còn bạn bè, đồng nghiệp, đồng chí như ông Đặng Huy Thuật, ông Lê Văn Ba, những người yêu văn - thơ, đồng nghiệp, bạn bè, hàng xóm, những vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước… đến thăm hỏi, động viên và chúc mừng Anh hùng Lao động Sơn Tùng.
Họ đến để được nắm tay chúc mừng Anh hùng Lao động đầu tiên của lĩnh vực văn học thời kỳ đổi mới - nhà văn, nhà báo Bùi Sơn Tùng. Nhưng quan trọng hơn cả, họ mong ông khỏe mạnh để lại có thể viết tiếp những câu chuyện đời - chuyện người đầy sống động, chân thực và giản dị, bằng bộ óc tinh thông, minh mẫn đến lạ thường./.