Thủy điện tích nước- đồng khô khát

Một lần nữa, chuyện nước sau thuỷ điện trên hạ lưu Sông Ba lại được đặt ra mà chưa biết bao giờ mới có một lời giải thoả đáng. Những ngày nắng nóng kéo dài vừa qua đã khiến cho nhiều diện tích lúa Hè Thu của Phú Yên đối mặt với tình trạng thiếu nước.   

Từ trước Tết Tân Mão đến nay, trên thượng nguồn sông Ba hầu như không có mưa, trong khi đó các hồ thuỷ điện bậc thang trên sông Ba đều tăng cường trữ nước để phát điện, vì thế nước về hồ thuỷ điện sông Ba Hạ- hồ thuỷ điện cuối cùng trên bật thang Sông Ba rất hạn chế. Ông Trần Xuân Thế, trực ca trên tràn xả lũ hồ thuỷ điện sông Ba Hạ cho biết: “Mấy tháng nay nước về hồ rất thấp. Ở đây có hai tổ máy, mỗi tổ máy chạy 200m3/s nhưng lượng về chỉ được 50m3/s.”                                               

Nông dân ở các xứ đồng Nam Tuy An đang gồng mình tìm nguồn nước chống hạn cứu lúa

Hiện tại mực nước trên hồ thuỷ điện sông Ba Hạ giao động ở mức 102,6m - 102,8m, chỉ cao hơn mực nước chết 1,5m - 1,8m, và đang tiếp tục xuống thấp từng ngày. Trong khi đó, lưu lượng nước về hồ thuỷ điện sông Ba Hạ trong 4 tháng nay chỉ giao động ở mức trên dưới 50m³/s. Nhà máy Thuỷ điện sông Ba Hạ phải tiến hành tích nước ban đêm và chạy máy vào ban ngày, nhưng cũng chỉ chạy một tổ máy với 50% công suất thiết kế.

Bà Hoàng Thị Lan - Dự báo viên Trung tâm Khí tượng thuỷ văn Phú Yên, nêu một nghịch lý: Hiện nay, trong cùng một điều kiện thời tiết, nhưng mực nước trên sông Bàn Thạch và sông Kỳ Lộ - 2 con sông ở phía bắc và nam Phú Yên, đều cao hơn mực nước cùng kỳ nhiều năm, trong khi ở sông Ba, mực nước lại thấp hơn cùng kỳ nhiều năm. Ngoài nắng hạn kéo dài, không mưa thì nguyên nhân chính do các hồ thuỷ điện trên bậc thang sông Ba tăng cường trữ nước để phát điện dẫn đến tình hình nước về vùng hạ lưu sông Ba cạn kiệt.

Bà Hoàng Thị Lan, Dự báo viên Trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn Phú Yên nói: “Phú Yên ở khu vực hạ lưu nên sẽ khó khăn hơn các vùng phía trên. Bởi vì người ta đã tích nước rồi, mình lại đang trong mùa khô, trong tháng tới mình vẫn trong tình trạng Lanina nên lượng nước sẽ rất khó khăn trong việc điều tiết nước, nhất là hiện nay các công trình thuỷ điện cũng tăng cường tích nước để đảm bảo hoạt động, nếu trời không mưa tình hình cũng sẽ khó khăn.”

Cũng theo Trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn, nếu việc tăng cường tích nước phát điện mà không tính đến nhu cầu nước tưới cho hạ du sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến công tác điều tiết nước phục vụ sản xuất trong mùa khô năm nay của Phú Yên, gây khó khăn cho đời sống của người dân.

Thực tế là ở vùng cuối nguồn, nước sông Ba cạn kiệt, tạo cơ hội cho quá trình xâm nhập mặn diễn ra nhanh. Nhiều vùng ở làng rau Bình Ngọc (TP.Tuy Hoà) đến mùa nắng phải bỏ đất hoang, nông dân chuyển sang làm nghề khác để kiếm sống. Trong khi đó ở những vùng đất lúa 2 vụ thuộc hệ thống tưới của công trình thuỷ nông Đồng Cam đang bị thiếu nước cục bộ.

Ngày 12/7 theo thông báo của Cty TNHH một thành viên thuỷ nông Đồng Cam, mực nước đã dưới tràn 0,4m nên không đủ vào cống tại đập đầu mối để dẫn về 2 kênh chính Nam và chính Bắc. Hiện tại các vùng cuối nguồn thuộc các xã Bình Ngọc, Hoà Trị, phường Phú Thạnh, Phú Lâm, xã Bình Kiến, Đông- Tây An Phú (thành phố Tuy Hoà); An Mỹ, An Chấn (huyện Tuy An), Hoà Vinh, Hoà Hiệp Bắc, Hoà Hiệp Trung, Hoà Xuân Đông (huyện Đông Hoà)... đang bị thiếu nước cục bộ. Cty thuỷ nông Đồng Cam đang cho vận hành các trạm bơm chống hạn để bơm nước trực tiếp vào kênh và ép nước về tưới các vùng cuối nguồn trong diện tích hợp đồng tưới của công ty.

Ông Lê Bảnh, xã An Mỹ, huyện Tuy An buồn rầu nhìn những cây lúa đang làm đòng héo úa

Tại vùng Nam Tuy An, gần 80 ha lúa hè thu đang giai đoạn trỗ trong tình trạng khô cháy, trong khi đó cty thuỷ nông Đồng Cam không thể đủ nước để đưa về tưới cho xứ đồng này. Ông Lê Bảnh, nông dân xã An Mỹ, huyện Tuy An nói: “Tôi làm 2 ha, lúa đang làm đòng và trỗ nhưng bị cháy hết. Giờ phải bơm nước từ trong làng ra cứu lúa nhưng rất khó khăn do khoảng cách quá xa, chi phí rất cao, kiểu này chắc mất trắng!”

Trong khi đó khu vực huyện Sơn Hoà cứ đầu mùa khô là các trạm bơm điện đều thiếu nước bơm tưới. Theo tính toán của Phòng NNPTNT huyện Sơn Hoà, vào mùa khô, để đảm bảo đủ cho các trạm bơm điện hoạt động, Sơn Hoà cần lượng nước xả từ hồ thuỷ điện sông Ba Hạ ít nhất là 40m3/s. Thế nhưng lượng nước xả hiện nay chưa đáp ứng được 50% nhu cầu của Sơn Hoà.

Một khó khăn khác là từ tháng 6/2011, thêm một công trình thuỷ điện trên bật thang Sông Ba là thuỷ điện An Khê-Kanak tích nước phát điện đã làm cho tình hình thiếu nước ở hạ lưu Sông Ba căng thẳng hơn, mùa lũ năm nay dự kiến cũng sẽ dữ dội hơn.

Ông Đào Tấn Cam, Giám đốc Sở Công thương Phú Yên rất lo ngại khi cho rằng: “Mùa lũ năm nay Phú Yên đứng trước một nguy cơ mới đó là thuỷ điện An Khê Kanak bắt đầu tích nước từ tháng 6.2011. Theo thiết kế, thuỷ điện An Khê Kanak mùa nắng lấy nước từ Sông Ba và xả ra Sông Kôn, trong khi mùa lũ thì xả lũ về Sông Ba do vậy mùa lũ năm nay sẽ khủng khiếp hơn. Do vậy phải phối hợp quy trình vận hành liên hồ trên Sông Ba mà trước mắt là phải giải quyết vấn đề nước tưới cho vùng hạ lưu Phú Yên”.

Mới đây, dự liệu khô hạn nặng nề ảnh hưởng đến nông nghiệp, ông Lê Văn Trúc - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên đã chỉ đạo ngành nông nghiệp Phú Yên triển khai tất cả các phương án chống hạn, có phương án tưới cụ thể cho từng vùng. Ngoài ra UBND tỉnh Phú Yên cũng đã có văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo các bộ ngành liên quan xây dựng bộ phận điều tiết hệ thống liên hồ trên Sông Ba để đảm bảo hài hoà lợi ích giữa phát điện và sản xuất nông nghiệp./.