Vi phạm quyền lợi người tiêu dùng đang ở mức báo động

•  Bảo vệ hữu hiệu quyền lợi người tiêu dùng
• Để quyền của người dân được thực thi

Nhiều năm nay, mặc dù người tiêu dùng đã có những động thái đấu tranh để bảo vệ quyền lợi của mình nhưng thành công thì ít mà thất bại thì nhiều. Nguyên nhân là do trước đây, cơ chế, chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa hoàn thiện, người sản xuất, kinh doanh nhiều khi cố tình có hành vi gian lận, xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng. Điều đáng lo ngại là người tiêu dùng chưa thực sự quan tâm và hiểu biết về quyền lợi của mình. Vậy làm thế nào để Luật bảo vệ người tiêu dùng thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả?

Theo Báo cáo Khảo sát thực trạng xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng và thực tiễn bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam, các vi phạm chủ yếu là về chất lượng, ghi nhãn hàng hóa, đo lường. Cùng với đó, tình trạng hàng giả tràn lan cũng chính là một sai phạm phổ biến, xâm hại trực tiếp đến lợi ích của người tiêu dùng.  Sự gia tăng sai phạm trong cung ứng hàng hóa, dịch vụ thời gian qua cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam đang bị xâm phạm quyền lợi với quy mô rộng khắp và tính chất ngày càng phức tạp. Trong khi đó, hệ thống pháp luật bảo vệ người tiêu dùng hiện nay chưa đủ mạnh, khiến người tiêu dùng vẫn đứng ở thế yếu.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng thư ký Hội tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, có tới 55% người tiêu dùng được hỏi không biết mình có quyền gì. Một tình trạng khá phổ biến hiện nay là người tiêu dùng chưa quan tâm đến những việc tối thiểu khi mua hàng như kiểm tra, xem xét hàng hóa trước khi nhận hàng, cho nên xảy ra tình trạng khi mua về sử dụng mới phát hiện hàng quá hạn... Khi nhận hàng rồi, nhiều người còn không lấy hóa đơn, chứng từ, bảo hành khi mua và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, cho nên khi sự cố xảy ra không có cơ sở để giải quyết. Ông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, nguyên nhân chính là từ đối tượng sản xuất kinh doanh, vì người tiêu dùng luôn ở vị thế yếu. Bởi người tiêu dùng không thể thông thạo hàng hóa bằng người sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh hành vi gian lận của người sản xuất, kinh doanh, một phần quan trọng là người tiêu dùng chưa quan tâm đến tìm hiểu pháp luật. Thứ hai, chưa quan tâm những điều tối thiểu nhất khi mua hàng như kiểm tra, xem xét hàng hóa trước khi nhận hàng, nên có xảy ra tình trạng khi mua về mới phát hiện hàng quá hạn… Và người tiêu dùng cũng chưa thích ứng với cơ chế thị trường.

Cũng theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, mặc dù đến nay, công tác bảo vệ người tiêu dùng đã đạt tiến bộ nhất định nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng quyền lợi người tiêu dùng bị xâm hại diễn ra khá phổ biến. Các vi phạm về chất lượng xảy ra chủ yếu ở các mặt hàng tiêu dùng, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm... Những hàng hóa này tiềm ẩn nhiều rủi ro có ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người tiêu dùng, thế nhưng khả năng nhận biết của họ thì rất thấp. Chỉ đến khi các sai phạm bị cơ quan chức năng phát hiện, phanh phui, người tiêu dùng mới biết mình đã và đang dùng phải sản phẩm kém chất lượng. Điển hình là trường hợp xăng có chất aceton, mặc dù người tiêu dùng biết xe máy bị ảnh hưởng nhưng không thể chứng minh được hàm lượng aceton trong xăng. Hay trong vụ nước tương nhiễm chất 3-MPCD, người tiêu dùng không đủ năng lực và điều kiện để chứng minh việc biết hàm lượng các chất độc hại trong đó.

Để Luật bảo vệ người tiêu dùng thực sự đi vào cuộc sống, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Danh Vĩnh cho rằng, cần phải tăng cường vai trò của các cơ quan quản lý Nhà nước để kiểm tra, giám sát các hành vi vi phạm Luật Bảo vệ người tiêu dùng. Bên cạnh đó, các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong quá trình sản xuất kinh doanh cũng phải thi hành đúng luật, đảm bảo lợi ích chính đáng của người tiêu dùng.  Hiện nay, ở nước ta, những vụ khiếu nại của người tiêu dùng liên quan đến sản phẩm hàng hóa và dịch vụ chiếm tỷ lệ quá ít so với các vi phạm xảy ra. Điều đó đồng nghĩa với việc hàng kém chất lượng sẽ vẫn có cơ hội tồn tại và quyền của người tiêu dùng rất khó thực thi.  

“Hiện chúng tôi đang đề nghị Chính phủ, UBND các cấp tăng cường cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao trách nhiệm của các tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ. Bản thân họ phải nhận thức trong quá trình kinh doanh họ phải thi hành đúng luật, đảm bảo lợi ích chính đáng của người sản xuất kinh doanh chân chính và xử lý được các tổ chức cá nhân làm ăn phi pháp…” - Thứ trưởng Lê Danh Vĩnh nêu rõ.

Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, Luật Bảo vệ người tiêu dùng đã có rất nhiều điểm mới được sửa đổi theo hướng phù hợp với thực tiễn và giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tốt hơn. Nhưng bản thân người tiêu dùng cũng phải thay đổi, phải tăng cường sự hiểu biết và thói quen sử dụng luật pháp để bảo vệ quyền lợi của mình. Luật chính là điểm sáng và là người bảo vệ tốt nhất đối với mỗi người tiêu dùng. Chỉ cần có sự song hành của người dân, Luật sẽ thật sự đi vào cuộc sống, phát huy hết tác dụng, như vậy người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi nhiều nhất./.