Chống lừa đảo "đơn hàng ảo": Cần bổ sung quy định quyền “đồng kiểm” khi nhận hàng

Bổ sung quyền "đồng kiểm" để bảo vệ người tiêu dùng

Phát biểu tại tổ, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) góp ý về việc bảo đảm hoạt động bưu chính trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp (Điều 7, dự thảo Luật).

Theo đó, Khoản 1 Điều 7 dự thảo Luật quy định trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện điều phối, huy động mạng bưu chính nhằm bảo đảm việc cung ứng và lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu được thông suốt, kịp thời. Trong khi đó, theo khoản 2 Điều này, chỉ doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng được bù đắp chi phí.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cho rằng trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, các đại lý bưu chính nhỏ hoặc doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng thường là lực lượng cơ động. Trong trường hợp được địa phương điều động tham gia chở hàng cứu trợ, các doanh nghiệp nhỏ này không được bù đắp chi phí từ ngân sách theo quy định tại khoản 2. Việc giới hạn đối tượng sẽ làm giảm khả năng ứng phó ở những địa bàn doanh nghiệp vận hành mạng không có lực lượng. Do vậy, để bảo đảm quyền lợi của các doanh nghiệp, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung đối tượng doanh nghiệp bưu chính vào khoản 1 Điều 7 để bao quát mọi doanh nghiệp bưu chính thực tế được huy động.

Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng dịch vụ bưu chính, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định cụ thể về quyền “đồng kiểm” khi nhận hàng để chống lừa đảo thương mại điện tử, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. 

"Theo quy định tại dự thảo Luật, doanh nghiệp bưu chính đồng thời được thu hộ tiền hàng và có nghĩa vụ đối soát, hoàn trả tiền thu hộ, tức người nhận phải thanh toán cho doanh nghiệp bưu chính trước khi biết nội dung bưu gửi, khi không được kiểm tra, toàn bộ rủi ro “đơn hàng ảo”, tráo hàng dồn về người tiêu dùng, nhất là người cao tuổi, người dân nông thôn. 

Việc dự thảo Luật trao cho doanh nghiệp quyền yêu cầu người gửi đồng kiểm nhưng không có quyền tương ứng cho người nhận, chưa bảo đảm cân bằng lợi ích, bảo vệ người tiêu dùng", đại biểu Vũ Văn Tiến chỉ rõ.

Cùng góp ý về dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cũng cho rằng, cơ quan thẩm tra đã đề nghị bổ sung cơ chế quản lý tiền thu hộ - tách bạch dòng tiền, mở tài khoản riêng tại tổ chức tín dụng, đối soát và thời hạn hoàn trả. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu theo hướng bỏ hẳn quy định này (điểm e khoản 1 và điểm n khoản 2 Điều 30), với lý do thu hộ là dịch vụ cộng thêm, nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Luật.

Việc loại bỏ bảo đảm đúng phạm vi điều chỉnh, nhưng đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị giải trình thêm, vì không làm mất đi rủi ro trên thực tế.

"Dòng tiền thu hộ luân chuyển qua các doanh nghiệp bưu chính mỗi năm lớn hơn nhiều lần doanh thu của toàn ngành, nay dòng tiền này không chịu ràng buộc của Luật Bưu chính và cũng chưa rõ chịu sự điều chỉnh đầy đủ của pháp luật nào khác. Khi một doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, tiền thu hộ của hàng vạn hộ kinh doanh, hợp tác xã có thể bị chiếm dụng hoặc mất. Do đó, đại biểu kiến nghị hoặc giữ lại trong Luật một khoản quy định nguyên tắc tối thiểu về quản lý tiền thu hộ, hoặc giải trình rõ văn bản pháp luật nào bảo đảm kiểm soát rủi ro và bảo vệ người sử dụng đối với hoạt động này sau khi đưa ra khỏi Luật", đại biểu Sơn lo ngại.

"Bỏ tiền kiểm mà không có chế tài thì Nhà nước mất cả hai tầng kiểm soát"

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng cho rằng, dự thảo chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm: bãi bỏ giấy phép, đăng ký trực tuyến, cơ quan nhà nước không thẩm định nội dung hồ sơ. Đây là định hướng đúng. Tuy nhiên, khi rà soát phần chế tài thì thấy còn trống.

Đại biểu Sơn đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình rõ vì sao bỏ tiền kiểm nhưng lại chưa thiết lập công cụ hậu kiểm thực chất, và căn cứ pháp lý nào để ban hành Nghị định xử phạt khi Luật không có điều khoản giao.

“Ngay trong Báo cáo thẩm tra, phần về thanh tra, kiểm tra cũng mới chỉ đề cập khiếu nại và bồi thường, chưa có nội dung về xử lý vi phạm. Bỏ tiền kiểm mà không có chế tài thì Nhà nước mất cả hai tầng kiểm soát, chưa đáp ứng yêu cầu của Kết luận số 18-KL/TW là chuyển sang hậu kiểm phải gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát. Tôi kiến nghị bổ sung một điều về xử lý vi phạm và giao Chính phủ quy định chi tiết việc xử phạt; đồng thời bổ sung nội hàm thực chất cho Điều 44 về thẩm quyền, căn cứ và phương thức kiểm tra dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Về cơ chế tài chính cho dịch vụ bưu chính công ích, hiện chưa có một điều khoản thể hiện đầy đủ, thống nhất các nhóm nhiệm vụ chi; cơ chế bảo đảm nguồn lực cho dịch vụ tiếp nhận hồ sơ, trả kết quả thủ tục hành chính của cơ quan nhà nước (điểm b khoản 1 Điều 28) và phát hành báo, tạp chí công ích (điểm d) chủ yếu dựa vào quy định chung, trong khi điểm a khoản 2 Điều 29 vẫn buộc doanh nghiệp được chỉ định bảo đảm cung cấp liên tục toàn bộ dịch vụ công ích.

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, chính báo cáo thẩm tra của Ủy ban đã chỉ rõ điểm nghẽn cốt lõi là chi phí đầu tư lớn để duy trì mạng lưới rộng khắp, trong khi "chưa có quy định về cơ chế bảo đảm nguồn tài chính để thực hiện", và các doanh nghiệp bưu chính công ích hiện đang phải bù lỗ từ hoạt động khác. Bưu chính đang trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, nên cơ chế tài chính phải đủ rõ để doanh nghiệp duy trì dịch vụ ở cả vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Đại biểu Sơn kiến nghị nghiên cứu khôi phục một điều quy định nguyên tắc và các nhóm nhiệm vụ chi cơ bản cho hoạt động bưu chính, bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước và giao Chính phủ quy định chi tiết; đồng thời hoàn thiện Phụ lục đánh giá tác động ngân sách - hiện ước tính khoảng 636,7 tỷ đồng mỗi năm cho mạng tối thiểu 6.642 điểm phục vụ - để bao quát cả các dịch vụ công ích tại điểm b và điểm d.

Về bố trí quỹ đất cho mạng bưu chính công cộng. Khoản 2 Điều 26 quy định: "Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của tỉnh, thành phố đã được phê duyệt, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương bố trí quỹ đất cho các công trình xây dựng thuộc mạng bưu chính công cộng để phục vụ cho việc cung cấp và sử dụng dịch vụ bưu chính công ích".

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, quy định này đúng định hướng, nhưng đối chiếu với Luật Đất đai năm 2024 và Luật Quy hoạch năm 2025 (Luật số 112/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026) thì khó khả thi ở ba điểm.

Thứ nhất, "bố trí quỹ đất" không phải là một chế định có hiệu lực trong Luật Đất đai. Luật Đất đai vận hành qua chuỗi: quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất - thu hồi đất - giao đất hoặc cho thuê đất. "Bố trí quỹ đất" không nằm trong chuỗi này, không rõ tạo ra quyền gì và cho ai.

Thứ hai, mắt xích quy hoạch không còn như trước, Luật Quy hoạch năm 2025 tiếp tục không quy định quy hoạch phát triển ngành bưu chính riêng ở cấp tỉnh, mà tích hợp định hướng phát triển bưu chính trong quy hoạch tỉnh; trong khi mạng bưu chính công cộng gồm hàng nghìn điểm phục vụ nhỏ, phân tán, khó khớp từng điểm vào kế hoạch sử dụng đất vốn quản theo thửa.

Thứ ba, quy định chưa xử lý quan hệ với nguyên tắc đấu giá: Luật Đất đai năm 2024 yêu cầu đất cho sản xuất, kinh doanh phải qua đấu giá hoặc đấu thầu (Điều 125, Điều 126), chỉ các trường hợp tại Điều 124 mới được giao không qua đấu giá, mà Điều 124 không có trường hợp cho doanh nghiệp bưu chính. Nếu giao đất không qua đấu giá cho doanh nghiệp được chỉ định - vốn vừa làm công ích vừa kinh doanh thương mại - sẽ có rủi ro bù chéo, cạnh tranh không lành mạnh.

Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị viết lại khoản 2 Điều 26 theo đúng ngôn ngữ của Luật Đất đai, theo hướng dẫn chiếu: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định nhu cầu sử dụng đất cho công trình mạng bưu chính công cộng phục vụ dịch vụ công ích trong phương án phát triển bưu chính của quy hoạch tỉnh và trong kế hoạch sử dụng đất; việc giao đất, cho thuê đất thực hiện theo pháp luật về đất đai. Trường hợp muốn ưu tiên giao đất không qua đấu giá cho phần công ích, đề nghị giới hạn rõ chỉ áp dụng cho công trình không nhằm mục đích kinh doanh, kiến nghị bổ sung trường hợp tương ứng vào Điều 124 Luật Đất đai và ràng buộc hạch toán tách bạch để chặn bù chéo. 

Chủ tịch Quốc hội: Cơ chế tài chính không minh bạch tạo gánh nặng cho doanh nghiệp

VOV.VN - Cho ý kiến tại tổ về Dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) vào sáng 17/11, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và công cụ giám sát đủ mạnh.