Tin giả, thông tin sai sự thật và các nội dung xấu độc trên không gian mạng đang là thách thức lớn đối với đời sống xã hội, công tác tư tưởng cũng như an ninh mạng. Không chỉ gây hoang mang dư luận, nhiều thông tin sai lệch còn tác động trực tiếp đến nhận thức, niềm tin và hành vi của người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Các chuyên gia cho rằng, để xử lý hiệu quả vấn nạn này cần kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện pháp luật, ứng dụng công nghệ, nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin cho người dân và chủ động lan tỏa thông tin tích cực trên không gian mạng.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội khiến cho không gian mạng đã và đang trở thành môi trường thông tin có sức tác động sâu rộng đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Tuy nhiên, đi cùng với những tiện ích đó là sự gia tăng đáng lo ngại của các loại tin giả, tin sai sự thật và thông tin xấu độc. Đặc biệt liên quan đến các vấn đề chính trị, tư tưởng, công tác cán bộ, tổ chức bộ máy, chuẩn bị Đại hội Đảng, bầu cử… Thậm chí, kẻ xấu còn bôi nhọ ngay cả việc ban hành các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.

Đáng chú ý, các thông tin này thường được ngụy tạo dưới những cái gọi là “tin nội bộ”, “nguồn tin riêng”, “tài liệu rò rỉ”… nhằm tạo sự tò mò, thu hút lượng người theo dõ và gia tăng tốc độ lan truyền trên mạng xã hội.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực chính trị, tin giả còn xuất hiện trong các vấn đề kinh tế, xã hội, thiên tai, dịch bệnh hay đời sống dân sinh… gây tâm lý hoang mang, bất an trong cộng đồng, thậm chí làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Đối với giới trẻ, mạng xã hội đang trở thành kênh tiếp cận thông tin phổ biến nhờ tính nhanh chóng và tiện lợi. Nhưng điều đáng lo ngại là việc tiếp xúc liên tục với lượng lớn thông tin mỗi ngày khiến không ít người rơi vào trạng thái tiếp nhận thông tin theo cảm xúc, thiếu thời gian kiểm chứng nguồn tin.

Thêm nữa, nhiều nội dung được giật tít, cắt ghép hoặc lan truyền theo hiệu ứng đám đông rất dễ thu hút sự chú ý, khiến người dùng, đặc biệt là giới trẻ, bị tác động về nhận thức nếu thiếu kỹ năng sàng lọc và đánh giá thông tin.

“Giới trẻ hiện nay tiếp cận thông tin chủ yếu qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook hay TikTok bởi tính nhanh nhạy và tiện lợi. Nhiều khi vừa thức dậy, mọi người đã cầm điện thoại để lướt những tin tức ngắn, cập nhật liên tục trên các nền tảng này. Tuy nhiên, chính vì thông tin được cập nhật quá nhanh nên cũng rất khó để phân biệt đâu là thông tin chính xác, đâu là thông tin đã bị cắt ghép, bóp méo hoặc mang tính dẫn dắt, thao túng dư luận”, nhiều chuyên gia nhận định.

Các chuyên gia cũng cho rằng, rất nhiều thông tin trên mạng xã hội hiện nay lan truyền với tốc độ rất nhanh và được chia sẻ rộng rãi. Chính hiệu ứng đám đông khiến nhiều người dễ tin tưởng mà không kiểm chứng lại thông tin. Điều này rất nguy hiểm, bởi các tin giả, tin sai sự thật có thể khiến người tiếp nhận hiểu sai bản chất vấn đề, từ đó dễ đưa ra những đánh giá tiêu cực và bị dẫn dắt dư luận.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, Giám đốc Công ty Cổ phần An toàn thông tin CyRadar, nhóm chịu tác động lớn nhất là giới trẻ, học sinh, sinh viên do sử dụng mạng xã hội thường xuyên, nhưng tâm lý và nhận thức chưa hoàn thiện. Theo đó, các thông tin sai lệch có thể làm lệch lạc nhận thức về chính trị - xã hội, kích động bạo lực hoặc cổ xúy các hành vi nguy hiểm như tự tử, trầm cảm.

Không chỉ vậy, tin giả còn gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin xã hội và ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của cá nhân, tổ chức thông qua việc cắt ghép hình ảnh, video sai sự thật. Thông tin xấu, độc trên mạng xã hội đưa thông tin sai lệch về chính trị, phản động, dẫn đến có những dư duy lệch lạc cho các tầng lớp nhân dân trong xã hội.

Đáng chú ý, công nghệ AI đang bị lợi dụng để tạo ra các sản phẩm Deepfake giả mạo hình ảnh, giọng nói, video nhằm gây hiểu lầm nghiêm trọng tác động đến người dùng.

“Tin giả, tin sai sự thật hay tin đồn thất thiệt hiện nay xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Đó có thể là những thông tin xuyên tạc sự kiện, bóp méo chủ trương, chính sách, đặc biệt là các thông tin làm sai lệch về tư tưởng, chính trị. Bên cạnh đó còn có những thông tin mang tính kích động, chống phá Nhà nước, bôi nhọ lãnh đạo, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kích động chia rẽ vùng miền hoặc gây chia rẽ cộng đồng người Việt Nam ở trong và ngoài nước. Ngoài ra, còn có nhiều thông tin độc hại tác động trực tiếp đến giới trẻ như các nội dung liên quan đến bạo lực, đồi trụy, cổ súy cho các tệ nạn như cờ bạc, ma túy; hay các hình thức lừa đảo tài chính, mạo danh trúng thưởng, giả danh đầu tư nhằm chiếm đoạt tài sản, gây thiệt hại cho người dùng”, ông Nguyễn Minh Đức cho biết.

Ở góc độ công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, Thượng tá, PGS.TS Hồ Anh Tuấn, Trưởng khoa An ninh chính trị nội bộ, Học viện An ninh Nhân dân, Bộ Công an nhận định, tin giả và thông tin xấu độc đã trở thành vấn nạn mà nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang phải đối mặt. Thách thức lớn hiện nay là các tin giả, tin sai sự thật và những quan điểm sai trái, thù địch thường được ngụy trang dưới nhiều phương thức, thủ đoạn và danh nghĩa hết sức tinh vi. Có những thông tin được núp bóng dưới danh nghĩa “phản biện xã hội”, “góp ý, kiến nghị cho Đảng, Nhà nước”, hay “đấu tranh chống tham nhũng”, “bảo vệ quyền con người”… Chính điều này khiến các thông tin sai trái dễ che giấu bản chất chống đối, thù địch và dễ tác động tới tư tưởng của một bộ phận người dùng mạng.

Để phòng chống hiệu quả tin giả, tin sai sự thật và các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng Thượng tá, PGS.TS Hồ Anh Tuấn cho rằng, cần thực hiện đồng bộ giữa “xây” và “chống” theo tinh thần Nghị quyết 35, trong đó lấy “xây” là cơ bản, “chống” phải quyết liệt, hiệu quả là một nội dung quan trọng.

“Bên cạnh việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật để ngăn chặn nguồn phát tán thông tin xấu độc, điều quan trọng nhất là cần phải kết hợp “chống” và “xây” – đó là phải tăng cường tuyên truyền, lan tỏa thông tin chính thống và thông tin tích cực để tạo thành dòng chảy chủ lưu trên không gian mạng, để có thể định hướng được người dân”, PGS.TS Hồ Anh Tuấn kiến nghị.

Còn theo PGS.TS Trần Minh Trưởng, Nguyên Viện trưởng Viện Hồ Chí Minh và các Lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, không thể chỉ chống thông tin xấu độc, tin giả bằng mệnh lệnh hành chính bởi biện pháp này chỉ có thể hạn chế phần nào. Điều quan trọng là phải xây dựng được nguồn thông tin chính thống đủ mạnh, kịp thời, hữu ích và hấp dẫn để thu hút người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Nội dung thông tin cần đáp ứng nhu cầu thực tiễn của người dân, từ kiến thức xã hội, đến sinh hoạt gia đình, xây dựng hạnh phúc hay các nhu cầu về văn hóa, du lịch… Khi đáp ứng đúng nhu cầu của người dân thì họ sẽ tìm đến những nguồn thông tin đó. Nếu luồng thông tin chính thống đủ mạnh, đủ hữu ích thì những thông tin xấu độc dù xuất hiện cũng chỉ là luồng thông tin bên ngoài, người dân có thể biết nhưng không tin theo, từ đó không tạo ra các làn sóng dư luận tiêu cực hay tác hại cho xã hội.

“Theo tôi, cần có cơ chế khuyến khích các tổ chức xã hội, đoàn thể hay cá nhân tham gia cung cấp thông tin lành mạnh. Có thể nghiên cứu các chính sách hỗ trợ, khuyến khích đối với những nguồn thông tin tích cực, lành mạnh. Ngoài ra, việc khai thác thông tin phải đa dạng, đa chiều để người dân thấy rằng chúng ta không đi theo hướng “tô hồng” hay “bôi đen”. Hiện nay nhận thức của người dân, đặc biệt là thanh niên, đã cao hơn trước. Họ hoàn toàn có khả năng tự sàng lọc, nhận diện đâu là thông tin hữu ích, đâu là thông tin kích động, sai lệch”, PGS.TS Trần Minh Trưởng nhấn mạnh.

Trước diễn biến phức tạp và mức độ mức độ gia tăng của hành vi đăng tải, phát tán tin giả, tin sai thật, mới đây Chính phủ đã ban hành Nghị định 174, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử, công nghệ thông tin và an ninh mạng. Trong đó, nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến người dùng mạng xã hội. Cụ thể, cá nhân, tổ chức cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội, làm khó khăn hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ bị xử phạt từ 30 triệu đến 50 triệu đồng, nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cùng chung khung xử phạt này là hành vi như cung cấp, chia sẻ thông tin xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới hoặc chủng tộc; tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật đời tư cá nhân. Ngoài tiền phạt, cá nhân, tổ chức phải khóa tài khoản, trang, nhóm cộng đồng hoặc kênh nội dung.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đấu tranh với tin giả và thông tin xấu độc là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cơ quan quản lý, báo chí, doanh nghiệp công nghệ và mỗi người dân. Quan trọng nhất là nâng cao nhận thức và hình thành “bộ lọc” thông tin cho người dùng Internet. Từ đó hạn chế việc tiếp nhận và lan truyền các thông tin chưa được kiểm chứng trên không gian mạng.

Chủ động tạo "sức đề kháng" trước tin giả, thông tin xấu độc

VOV.VN - Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang khiến thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có. Bên cạnh những mặt tích cực, tình trạng tin giả, tin sai sự thật và thông tin xấu độc cũng ngày càng diễn biến phức tạp, tác động tiêu cực đến đời sống xã hội và công tác tư tưởng.